Op weg naar 3 maart ben ik me aan het oriënteren. Daarbij kwam ik zomaar deze afbeelding tegen. Oude tijden herleven, niet alleen wat betreft de inhoud, maar ook de context, want dit kleine gedicht maakte ik als aanwijzing in het kader van het erfgoedspel De Cuyperscode. Welke weg zou hier beschreven staan? Misschien kom ik daar wel op terug bij de lezing van 3 maart 2014 in de nieuwe Bavo te Haarlem.
Post scriptum 2017
Het is jammer dat het niet meer kan, want ik vond het een geweldige optie: vanuit Flickr een foto met een stukje tekst bloggen. In bovenstaand geval nam ik een voorschot op een lezing over het hemels Jeruzalem in de kathedraal van Haarlem die zelf een van de mooiste incarnaties vormt van dit thema.
Toen ik enige tijd geleden de serie ‘Gedicht op maandag | #Gom’ startte – er lag inmiddels zoveel fraais onder het stof – vond ik dat ook Ubi sunt daarin een plaats verdiende. Misschien wel omdat het een van de exemplaren was die me er in 2008 toe inspireerde eindelijk de stap te zetten naar een bundel. Dat werd Assez de place pour être heureux. Die titel heeft zich onbedoeld tot een metafoor ontpopt, want het is beslist een van de dingen die me erg gelukkig maakt: gedichten schrijven.
Een van de meest bekende zaken in Roermond was ongetwijfeld de hoedenwinkel van Gerda Beurskens in de Hamstraat, in het jugendstilpand naast de synagoge dat in 1906 tot stand kwam naar ontwerp van de Roermondse architect Frans Dupont. Toen deze zaak een aantal jaren geleden ophield te bestaan kwam een einde aan driekwart eeuw bijzondere detailhandel op deze plaats. De afgelopen decennia heeft de tijd in dit pand zo’n beetje stil gestaan, waardoor thans sprake is van een hoge mate aan achterstallig onderhoud, terwijl op het gebied van hedendaags comfort en hygiëne een inhaalslag dringend nodig is. Vandaar dat er plannen zijn ontwikkeld om de zaak van ‘tante Gerda’, zoals jong en – met name – oud haar in Roermond noemde, geschikt te maken voor winkelen anno 2014. Jammer genoeg bleek het concept wonen boven winkels hier niet haalbaar. Wel was het mogelijk om hier een B&B te vestigen. Anno 2018 wordt de winkel zelf overigens nog steeds als winkel gebruikt.
Voorafgaand aan deze zachte vorm van herbestemming moest een cultuurhistorische analyse met waardenstelling (CHAW) opgesteld worden, want het gaat om een rijksmonument dat in het bestemmingsplangebied van de Roermondse binnenstad ligt. Het onderzoek heb ik in de zomer van 2013 uitgevoerd. Het kan onder deze link als zwartwit-exemplaar ingezien worden. Wil je het in kleur hebben, dan kun je het bestellen via 4all op Bibliodoc.
Het rapport geeft een mooi beeld van de manier waarop ik dit type kleinere onderzoeken uitvoer.*
Voor de Cuyperianen onder ons: dit winkelgebouw verving het geboortehuis van architect Pierre J.H. Cuypers (1827-1921). Ook daarover vind je meer in het verhaal over de hoedenwinkel.
;-) B.
Post scriptum anno 2018
Vijf jaar later kunnen we constateren dat de crisis goed is geweest voor de hoedenwinkel. Er is namelijk nauwelijks iets veranderd. Er zit een soort vrijwilligerswinkel achter de etalage en in de ruimtes boven zit een B&B. Niet dat ik de architect of mijn opdrachtgever iets misgun, maar als erfgoedspecialist heb ik bij herbestemmingen en restauraties al zoveel zien verdwijnen – denk maar eens aan wat er nu bij de Paterskerk in Eindhoven gebeurt – dat ik blij ben met zo’n pas op de plaats. En wat mij betreft wordt het een hele lange pas op de plaats.
Wat trouwens heel grappig is. Deze blog blijkt een van de meest gelezen items van onze website te zijn.
Presentatie Wikken & wegen bij de rechtbank Limburg — Hoe het samenvoegen van twee rechtbanken tot een beeldende/poëtische reflectie leidde. … De bundel ‘Wikken en wegen’ met aquarellen van Annelei Engelberts en gedichten (met een toelichting) van mij verscheen 6 januari 2014.
Het was een verrassend project, Wikken en wegen. Iemand had de kunstcommissie van de rechtbank van Roermond de bundel Sur place laten zien die Annelei en ik gemaakt hadden over de stad.* Dat leidde tot een uitnodiging om iets dergelijks te maken bij gelegenheid van de fusie van de rechtbanken van Roermond en Maastricht die opgingen in de rechtbank Limburg. Vele gesprekken, zittingen en interviews later rolde Wikken en wegen van de pers. De president van de rechtbank van Limburg, mr Peter Pulles, schreef het voorwoord, waarin hij het bijzonder noemde dat ‘het recht ook een bron van inspiratie vormde voor de kunstenaars’. Hem sprak vooral de laatste regel van de bundel over de ‘menselijke maat’ aan.
Wikken en wegen is mooi uitgegeven, maar jammer genoeg niet in de handel. Als project van de Kunstcommissie in Roermond was de publicatie bestemd voor het personeel en voor representatie. Algemeen zijn de reacties positief, vooral omdat men verrast is dat rechtspraak zich – zo goed – leent voor een poëtisch beeldende benadering.
Een paar reacties:
Han Groen, rechter en zelf dichter liet de kunstcommissie weten:
Mijn buitengewoon grote complimenten met deze uitgave. Zowel de inhoud als de uitvoering zijn van hoge kwaliteit en met heel veel gevoel voor wederzijdse verhouding in een opvallend mooie vormgeving tot uitdrukking gebracht. Papierkleur, lettertype, bladspiegel en de wijze van vermengen van text en illustratie is heel smaakvol en gebalanceerd. Zelf niet onkundig van het proces van ontstaan tot uitgave van boeken, weet ik hoeveel moeite, spanning, druk en wanhoop er per definitie daarin besloten liggen.
Mijn vriend Antoon Erftemeijer schreef:
Ik heb er met plezier en interesse in zitten lezen; je teksten over die rechtsgeschiedenis zijn ook bijzonder pakkend en fraai geschreven (en soms schokkend van inhoud). Lof ervoor.
Een van de beeldgedichten uit ‘Wikken en wegen’ geschreven bij de synagoge van Roermond. Klik op het plaatje voor een leesbare vergroting.
Recensie van ‘De genade van de steiger’ in Dagblad De Limburger van Caspar Cillekens. Foto bvhh.nu 2013.
‘Het resultaat van het onderzoek van Van Hellenberg Hubar is een prachtig boek. De genade van de steiger – de titel refereert aan de worsteling van de kunstenaar in allerlei houdingen hoog op de steiger – is behalve een gedegen monografie over kunstenaars, hun technieken en de verschillende kunststromingen vooral een kijkboek. Een lust voor het oog. Je krijgt direct zin om af te reizen naar een van de talloze katholieke godshuizen met hun verborgen rijkdom. Die kerken zijn vooral te vinden in de Randstad en hier in Limburg, vaak vlak om de hoek. En je hoeft echt niet gelovig te zijn om te kunnen genieten van de epische verhaalkunst, het symbolisme of de toentertijd als ‘barokke’ kunst omschreven expressionistische muurschilderingen. Ook voor agnosten, atheïsten en ‘ietsisten’ is er veel te genieten.’
Caspar Cillekens, Dagblad De Limburger, 4 januari 2014
Het onderstaande verhaal schreef ik in 2013 als kerstboodschap. Toen was het nog lang niet zeker dat ik verder mocht gaan met mijn project over de nieuwe Bavo, waarvan de waardenstelling net was afgerond. Die was bedoeld als voorbereiding voor het schrijven van een monografie naar aanleiding van de restauratie van de kathedraal. Pas in mei 2014 was er voldoende uitzicht op het doorgaan van het project en kon de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo mij opdracht verlenen. Nu, ruim anderhalf jaar later, ligt er een manuscript, waar alleen de inleiding nog aan ontbreekt. ((Je kunt de restauratie steunen door het boek te bestellen via deze link.)) Dit werk heeft veel gebracht, en dat inspireerde me ertoe om anno 2015 het onderstaande verhaal opnieuw ter hand te nemen. De nieuwe, uitgebreide versie is te vinden op If then is now en wordt opnieuw vergezeld door een zalig kerstfeest.
Onderkoning Joseph en de ezel boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo (voorheen heilige Familiekapel). Atelier Cuypers & Co te Roermond. Foto BvHH 2013.
Zij waken over het kind boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo in Haarlem: ‘Joseph, den onderkoning van Egypte, die het brood verstrekte aan de hongerenden en van Maria, Mozes’ zuster, die de verlossing uit Egypte bezong, welke beelden zich met den os en den ezel boven de kapel der H. Familie verheffen’, vertelt Thompson in zijn boekje uit 1898. ((Thompson, M.A., De nieuwe kathedrale kerk ‘St. Bavo’ te Haarlem. Bouwgeschiedenis, constructie en symboliek, Haarlem 1898.))
Waarom heeft monseigneur Callier, die het beeldprogramma van de Haarlemse kathedraal bedacht, voor deze twee gekozen? De oudtestamentische Joseph zou je kunnen opvatten als voorafbeelding van de voedstervader die het kerstkind opvoedde, maar ook van het kind zelf dat eens koning zou worden van een rijk dat veel machtiger zou zijn dan Egypte. Ondertussen veroordeelde datzelfde Egypte na de dood van de onderkoning zijn volk tot slavernij. Mogelijk heeft Callier hier een parallel gezien met de mensheid die voor Christus’ komst het ware geloof nog niet kende en op Gods volk na zich verslaafde aan de verering van valse goden. Maar het lied van de oudtestamentische Maria bood uitzicht op de verlossing, zoals de stem van de Moeder van God het Magnificat anima mea aanhief toen Gabriel haar vertelde dat zij de Verlosser zou baren. Zijn de os en de ezel in dit verband nederige dieren? Of herinnert het laatste dier aan de intocht van de nieuwe koning in Jeruzalem met Palmpasen en de os aan de evangelist Lucas die als eerste de Madonna met haar kind schilderde?
Maria, de zuster van Mozes, met de os boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo (voorheen heilige Familiekapel). Atelier Cuypers & Co te Roermond. Foto BvHH 2013.
Dit soort parallellen – harmonieën – tussen het Oude en het Nieuwe Testament waren zeer populair in de kringen waarin Joseph Cuypers en monseigneur Callier verkeerden. Opnieuw is het Josephs peetoom, J.A. Alberdingk Thijm, geweest die deze harmonieën op grond van middeleeuwse bronnen actualiseerde. Maar daar kom ik nog een andere keer over te praten. Ondertussen wens ik iedereen een zalig kerstfeest toe.
B. ((Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-c0.))
Iemand vertelde me dat hij dacht dat het een kerstboom was, maar dat klopt toch niet. Kijk maar eens goed en kijk of je kunt achterhalen wat het betekent (want dat heb je natuurlijk met merkwaardige tekens, die betekenen iets). Als je er niet uitkomt, dan is er vast wel een team op deze site dat je helpt. O ja, en dan heb je nog een-op-een betekenissen en een meer diepgaande symboliek. Wat zou het hier wezen?
Mmm …, Je vindt dit teveel gedoe? Druk dan op dit klavertje ♣.
;-) B.
Wat nog meer?
Nog een merkwaardig teken? Surf dan naar de verzameling erfgoedraadsels via deze link.
Een paar ervan zijn inmiddels opgenomen in de collectie #kerkverhalen op if then is now.
Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-bA | http://bit.ly/1ZvvID0
In een van de museumzalen van Joseph Cuypers in het @Cuypershuis is de eregalerij van het Rijksmuseum als omlijsting gekozen om het verhaal te vertellen over de opdracht van het Rijksmuseum aan zijn vader. Een mooie overzichtelijke tentoonstelling die de moeite van een bezoek meer dan waard is. Er is nog alle tijd, want de expositie loopt tot mei 2014.
Daar schoten drie stralen dooreen —Hoe een oeroud kerstliedje in 1852 werd gered en gerestaureerd door de gebroeders Joseph en Lambert Alberdingk Thijm.
J.A. Alberdingk Thijm portret en profile (in de vierpas staan met de klok mee de woorden: godsdienst, kunst, vaderland en taal). Het portret is tegenwoordig te bewonderen in Museum Cuypershuis te Roermond. Herkomst: KDC Nijmegen.
We zijn er zo langzamerhand wel aan gewend dat er binnen de katholieke kerk merkwaardige dingen gebeuren; dat zaken die allang afgehandeld hadden moeten zijn – zoals voorbehoedsmiddelen, celibaat en vrouwelijke voorgangers – in een doodlopende straat liggen te verschimmelen en trivia de voorrang krijgen. Hoewel … trivia? Kun je het afschaffen van het Nederlandse kerstliedje ‘De herdertjes lagen bij nachte’ echt als iets onbenulligs afdoen? Want dat is inmiddels (in 2013) door Rome gedaan, op voordracht van de Nederlandse Raad voor Liturgie. Niet dat er een verbod op het zingen ligt, oh nee, maar niet meer in kerkelijk verband, als onderdeel van de eredienst. Is het zomaar weer de volgende publicitaire flater van klasse van de Una sancta? Het is in ieder geval een tot treurnis stemmende miskenning van eeuwenoude volksvroomheid. En daar zou de kerk nu net haar bestaansrecht aan moeten ontlenen. Dit is echter niet het enige, want er schuilt nog meer achter.
Peter Nissen merkte op Facebook op dat J.A. Alberdingk Thijm de schrijver is van dit liedje, maar dat klopt niet helemaal. Het is namelijk een oud Utrechts volksliedje waarvan de ouderdom zich verliest in de tijd. Samen met zijn jong gestorven broer, de componist, musicus en musicoloog Lambert, heeft Thijm in 1852 teksten en partituren van dit soort oude kerstliedjes verzameld en uitgegeven. Wat dat voor een karwei is geweest, blijkt wel uit zijn beschrijving:
‘Had het eenige zwarigheden, om de beste texten dier liederen op te sporen, welke in hunne voormalige populariteit. zelve een waarborg hunner inderdaad onmiskenbare epische of lyrische kracht aanboden, het was ongelijk moeilijker de melodiën der meeste machtig te worden. Nu eens moesten er oude organisten of begijntjens, dan eens bedelaarskinderen van de straat, wijd en zijd in verschillende streken verspreide zangers en zangeressen, in den arm worden genomen, dan weêr door een doolhof van verkeerde aanwijzingen de weg gezocht in een vijftigtal van alom verzamelde handschriften en oude drukken, om te komen tot de traditioneele waarheid – dat is, om den text te doen zingen op de wijs, die er ‘van ouds bij behoorde’: om niet te spreken van de zwarigheid der overbrenging van verschillende onvolkomen noteeringen in nieuw muziekschrift, de kiesche bepaling van maatsverdeeling, waar die slechts zeer duister in het oude stuk was aangeduid en toch,. om den zang der verschillende koepletten den ongeoefenden duidelijk te maken, diende te worden vastgesteld; noch van de aanhoudende slingering der keuze tusschen het oude eigenaardige maar moeilijke of thands impopulaire en het nieuwere plattere , maar aangenamere. Bovendien, voor het letterkundig gedeelte had men den voorarbeid van vele verdienstelijke mannen; voor het muzikale was NIETS gedaan […].’
Het had dan ook heel wat werk gekost om tot publicatie van het resultaat te komen: een boekwerk dat de weidse titel kreeg van Oude en nieuwere kerstliederen benevens gezangen en liederen van andere hoogtijden en heilige dagen alsook van den advent en de vasten, gerangschikt naar de orde van het kerkelijk jaar, waaraan zijn toegevoegd eenige geestelijke liedekens van gemengden inhoud (Amsterdam 1852). De manier waarop de gebroeders Thijm dit materiaal presenteerden was niet zonder precedent: want net zoals Jozefs latere zwager, architect Pierre Cuypers, middeleeuwse kerken restaureerde en ‘voltooide’, deden zij dat met deze liedjes. Volgens de biografie over Thijm van Michel van der Plas is de tekst van De herdertjes, die slechts rudimentair bewaard was gebleven, tenslotte wel zo sterk omgewerkt dat het in zijn ogen een opus van Thijm is geworden. Met name het volgens hem weinig geslaagde couplet over de drie stralen zou geheel van de hand van Jozef zijn. Het voert te ver om daar hier op door te gaan, maar laat die tekst nu net van toepassing zijn op bepaalde thema’s die in de voorgevel van het Rijksmuseum zijn verwerkt. Hoewel Van der Plas tegen dit soort werk aankijkt als lang geleden kunsthistorici tegen de neogotiek, denkt ook hij dat zonder toedoen van de gebroeders Thijm veel verloren zou zijn gegaan.
En nu meent de Nederlandse Raad voor Liturgie in te moeten grijpen en dit stukje kerkelijk cultuurgoed te moeten verbannen. Wat me het meest prikt bij deze actie van de Una sancta, is de miskenning van het werk van een man die een van de grootste voorvechters was van het herstel van de kerkelijke hiërarchie in Nederland in 1853. Michel van der Plas stelt terecht dat het de leken zijn die dit hebben klaargespeeld, waarbij vaak opgebokst moest worden tegen de opinies van vaderlandse geestelijken en Rome. Je kunt het haast niet averechtser bedenken, noch kan het vaak genoeg verteld worden: toen betrokken families als die van Thijm hun werk eenmaal hadden gedaan, werden ze door de kerk zonder pardon van het toneel geschoven. De nieuwe kerkelijke leiders in Nederland hadden geen behoefte aan strijdbare, onafhankelijk denkende katholieken: leken wel te verstaan. Die hadden hun tijd uitgediend. Het geeft te denken!
De piano van Nenny Alberdingk Thijm was een huwelijksgeschenk van haar man, Pierre J.H. Cuypers in 1858. Op de piano staan in het rechter paneel belangrijke promotors en componisten van kerkmuziek weergegeven: tweede van rechts staat Lambert Alberdingk Thijm. Op de foto staat de piano nog waar hij hoort, namelijk in het Cuypershuis te Roermond. Tegenwoordig staat het instrument tussen de vele topstukken haast onzichtbaar opgesteld in het Rijksmuseum.
B.
Postscriptum 2018
Vijf jaar na dato herlas ik dit stuk in de kersttijd en werd opnieuw verontwaardigd. Intussen ben ik een paar boeken verder: in 2016 verscheen De nieuwe Bavo te Haarlem en begin vorig jaar Tussen Gabriel en Michael over de kathedraal te Rotterdam. Het blijft een ingewikkeld verhaal, de verhouding van de Una sancta – een benaming die in 2013 als synoniem voor de R.K. Kerk in De genade van de steiger introduceerde – tot de leken. Als reflectie is het zeker een artikel waard om op een rij te zetten waarom ik dat synoniem in het ene boek wel en het andere niet gebruik. Nolens volens weerspiegel ik de Januskop van de kerk: aan de ene kant een geloof vol liefde, aan de andere kant een kerk vol beklemmende dogma’s. Ik kom er op terug en daar mag je me aan houden!
Collectie Kersteindejaarsgedichten en -verhalen
Meer gedichten en verhalen lezen, die ik bij gelegenheid van Kerstmis, Oud & Nieuw en Driekoningen schreef? Pluk dan eens wat uit dit rijtje:
Tussen Chronos en Karos | Eindejaarsbrief 2021-2022 via deze link.
Het liep tegen het nieuwe jaar (2020-2021) via deze link.
Zalig Kerstfeest in 2019 | Rood/Colourfield via deze link.
Daar schoten drie stralen dooreen … (2013) via deze link.
Bronnen
Hubar, Bernadette van Hellenberg, Arbeid en Bezieling; de esthetica van P.J.H. Cuypers, J.A. Alberdingk Thijm en V.E.L. de Stuers, en de voorgevel van het Rijksmuseum, Nijmegen 1997
Plas, Michel van der, Vader Thijm, biografie van een koopman-schrijver, Baarn 1995.
Thijm, J.A. en L.J.A. Alberdingk, Oude en nieuwere kerstliederen benevens gezangen en liederen van andere hoogtijden en heilige dagen alsook van den advent en de vasten, gerangschikt naar de orde van het kerkelijk jaar, waaraan zijn toegevoegd eenige geestelijke liedekens van gemengden inhoud, Amsterdam 1852.
Thijm, J.A. Alberdingk, Enkele trekken eener characterschets. Gedachtenis eens vroeg verloren broeders, z.p. (Amsterdam) 1855. https://bit.ly/3nTydD7-JCC: bron van het citaat hierboven en van het ontwerp voor de zerk van de familie Alberdingk Thijm.
De dood van zijn broer Lambert was de reden voor Thijm om een grafplaat voor de familie te ontwerpen. Later werd hij zelf ook in dit graf bijgezet. Herkomst: Thijm, Enkele trekken eener characterschets (zie bronnenlijst hiervoor).
Sociale media en erfgoed
VanHellenbergHubar.Org zet sociale media in zowel om nieuws over kunst, cultuur & erfgoed te delen als om vragen te stellen en zo kennis te vergaren. Centraal hierin staat onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB.
Ga eens kijken en ‘like’ onze pagina, zodat de berichten over onderwerpen als de voorgaande een nog grotere actieradius bereiken!
Verkorte links van dit item: https://bit.ly/1Ot5Tlh-VanHH2Org of VanHH.org/?p=539
Onderstaand bericht maakt deel uit van het productieproces van mijn boek over de nieuwe Bavo. Dit is tot de verschijningsdatum medio 2016 voor € 39,95 (dus met 10 euro korting) te bestellen via NieuweBavo@gmail.com (graag adresgegevens met e-mail vermelden) of via http://bit.ly/WBOOKS-nBavo (inclusief verzendkosten). Je kunt ook meer of juist wat minder bijdragen. Surf daarvoor naar de bestelpagina: http://bit.ly/Bavo-Ao
Vue op de nieuwe Bavo
…
De Mariakapel van de nieuwe Bavo bezien vanaf de steigers: op het gebeeldhouwde monogram, bekroond met de miniatuur koepel van de Sint Pieter van Rome, zijn onlangs de kleuren terug gebracht.
Ik kan er maar geen genoeg van krijgen! Het is daar zo mooi op de steigers van de nieuwe Bavo. Dat vond ook RKK Katholiek Nederland TV toen de koster, Stephan van Rijt, materiaal stuurde over de beelden. Het resultaat was een uitzending over de restauratie die afgelopen week het licht zag en die je onder deze link kunt bekijken als eerste item van het programma Nieuws uit de Nederlandse katholieke kerk en het Vaticaan (29 oktober 2013). Ik was bij de opnames aanwezig om de jongste ontdekkingen over de nieuwe Bavo bondig samen te vatten, zodat ze voor TV bruikbaar waren. Wat kwam er zoal ter sprake:
De Unvollendete —Joseph Cuypers wist dat hij vanwege geldgebrek de kathedraal niet in één keer zou kunnen bouwen. Sterker nog, hij was zich er van bewust dat er meer generaties voor nodig zouden zijn om de kathedraal te voltooien. In overleg met de bisschop en de vicaris bedacht hij daarom een concept dat je zou kunnen opvatten als de architectonische tegenhanger van de beroemde Unvollendete (de onvoltooide symfonie) van Schubert:
Daardoor is het gebouw af en onaf tegelijkertijd: een optelsom van kwantummomenten die elk de potentie hebben werkelijkheid te worden.
Tegelijkertijd schuilt hierachter een rijke christelijke symboliek die met name bepaald wordt door de visie dat het onvoltooide ons onweerstaanbaar naar de bron van alle voltooiing trekt: God. Maar zeker zo belangrijk is het – katholieke – besef dat het kruisoffer van Christus tijdens de eucharistie niet zomaar herdacht wordt, maar telkens weer opnieuw herhaald én voltooid wordt.
Daarnaast speelde Joseph Cuypers in op een fenomeen dat in de achttiende eeuw werd ontdekt en afgelopen decennia door hersenonderzoek bevestigd werd: de voltooiende werking van onze ogen. Hoe sterk dat bij de nieuwe Bavo speelde, wordt vooral duidelijk als je bedenkt dat nu pas – tijdens de restauratie – ‘gezien’ werd hoeveel onafgewerkte brokken steen in het gebouw zitten. Te beginnen in de dominante koepel op de viering.
Pas tijdens na een bijna een eeuw vielen de voorbewerkte blokken natuursteen op die de plaats innemen van de beelden onder de baldakijnen van de lijst direct onder de koperen koepel.
De juwelen van de bruid — Als devies draagt de kathedraal het motto Ut sponsa ornata, getooid als een bruid. Dit is afkomstig uit de Apocalyps van Johannes en wel uit het hoofdstuk, waarin hij het hemels Jeruzalem ziet nederdalen, getooid als een bruid die zich mooi heeft gemaakt voor haar man. Op zijn beurt heeft Johannes dit prachtige beeld weer ontleend aan het Hooglied van Salomon. De kathedraal is symbolisch bezien de bruid, terwijl de selectief toegepaste buitenpolychromie de rol vervult van het snoer met juwelen rond haar hals. Opvallend genoeg zijn de kleuren vrijwel zonder uitzondering op bekroningen te zien, of dat nu torens betreft of topgevels.
De juwelen van de bruid.
Microkosmos van de schepping — Stephan van Rijt merkte op dat je de beelden van Joseph Cuypers rond de nieuwe Bavo zou kunnen beschouwen als de tegenhangers van die van Viollet-le-Duc bij de Notre Dame van Parijs. Opvallend zijn de vele monsters die als symbool van de duistere kant van de schepping inherent zijn aan het wereldbeeld dat de kerk representeert: de strijd tussen goed en kwaad, licht en donker en noem maar op, wordt juist op gewijde plaatsen op het scherp van de snede uitgevochten. Daar vindt de apocalyptische kortsluiting plaats tussen de tegenstellingen die ons als mens raken, maar ook de verzoening met het aardse onvolmaakte dat een afspiegeling van de hemelse volmaaktheid toont. Bij de nieuwe Bavo tref je op verschillende plaatsen ambivalente wezens aan die hier en daar gekoppeld zijn aan een helend element: zo staan de meest bijzondere exemplaren op de sacramentskapel, terwijl de duivel bij een van de beren rond de apsis achter de exorcist is geplaatst.
De wezens boven de sacramentskapel maken deel uit van de kosmische tegenstelling tussen goed en kwaad die de kathedraal als micokosmos van de schepping toont.
Waardenstelling —De voorgaande gegevens zijn ontleend aan de waardenstelling waarmee ik bezig ben ten behoeve van de restauratie van de nieuwe Bavo. Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van de stichting kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, de gemeente Haarlem, Van Hoogevest Architecten te Amersfoort, Judith Bohan Interieur Restauratie te Haarlem en Davique Sierschilderwerk te Moordrecht. De waardenstelling maakte deel uit van van het onderzoek voor mijn boek Ad orientem | Gericht op het oosten: http://bit.ly/Bavo-Ao2.
Rijkswaterstaat wil het middeleeuwse kasteel #Huis_Rijswijk in Groessen slopen. Voorstanders daarvan menen dat niet alles wat oud is per se behouden hoeft te blijven? Maar percentsgewijs stelt dat in gebouwd Nederland zo weinig voor, dat we juist optimaal naar conservering van het oude moeten streven. En dit nog los van de esthetische, wetenschappelijke en cultuurhistorische waarden die met het behoud van dit pand in het geding zijn. Wie de moeite neemt om terug te blikken op eerder casussen van gesloopte monumenten, zal zien dat dit alleen maar tot verliezen heeft geleid en achteraf vrijwel altijd geconstateerd werd dat behoud wel degelijk mogelijk was. Namen? Denk eens aan het Van Dishoeckhuis in Vlissingen of de Dominicuskerk van P.J.H. Cuypers in Alkmaar!
Voor meer informatie, zie de brief van Erfgoedvereniging Heemschut op de Erfgoedstem.
Onze website gebruikt cookies voor een optimale ervaring. VanHellenbergHubar.Org vraagt de gebruiker om hiermee akkoord te gaan door op 'Accept' te klikken.AcceptRead More
Privacy en cookies ingevolge de AVG
Privacy Overview
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
