Glans in de nieuwe Bavo

Bericht op de Facebookpagina van de nieuwe Bavo over het atelierbezoek bij Vera Bakker in het kader van de restauratie van de edelsmeedkunst. Screenshot bvhh.nu 2015.

Het mooie van deze ontdekking is dat ze opnieuw bevestigt hoe belangrijk glans in het concept van Joseph Cuypers voor de kathedraal was. De architect paste voor dit gebouw een type polychromie toe dat sterk bepaald werd door de lichtinval. Het gaat om de ‘atmosfeer’ die ontstaat als het licht in wisselende intensiteit binnenvalt en zich verspreid dankzij de reflectie op de glanzende terracotta’s, de geboende banken en andere ‘glansbronnen’, zoals deze kronen. In het kielzog van het licht volgen de kleuren die door de weerkaatsing op allerlei plaatsen geprojecteerd worden.

Joseph Cuypers werkte op deze manier een aantal observaties uit van E.E. Viollet-le-Duc: deze Franse oudheidkundige en architect was niet alleen voor de generatie van Cuypers senior, maar ook voor die van Joseph een vraagbaak van belang. Ondertussen speelde ook de Farbenlehre van Goethe bij het scheppen van ‘atmosfeer’ een spannende rol.

Deze atmosferische polychromie heeft een heel bijzonder karakter in het schip, waar aardse tinten overheersen. Dat past ook bij deze plek die symbool staat voor de wereld. Als je met dit verhaal in je achterhoofd door de kerk loopt, zul je merken dat de nieuwe Bavo zich op een heel andere manier laat zien.

B. *

Hoe licht en glans de hemelse stad in tweevoud accentueren (bvhh.nu 2013)
Licht en glans en kleur in de nieuwe Bavo worden ingezet om tweemaal de volmaakt ronding van de hemelse stad te accentueren: in de kroonluchter van Jan Brom en in de koepel van Joseph Cuypers. Formeel was de kroonluchter gewijd aan het licht van het Oude Testament, te weten de tien geboden.* In die zin functioneert ze als voorafbeelding ten opzichte van de koepel, die als metafoor van het hemels Jeruzalem het koninkrijk Gods verbeeldt, waar God in zijn macht en heerlijkheid zetelt.

B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

Nota bene — Deze blog schreef ik in 2014, toen ik net was gestart met het vervolg van mijn schrijfopdracht van de waardestelling, namelijk de kopij voor de monografie over de nieuwe Bavo. Over dit boek dat op 9 september 2016 verscheen, vind je meer op de bestelpagina.

Het teken * in de bovenstaande tekst verwijst naar bronnen die hierna vermeld worden. De volledige beschrijving van de verkorte titels is te vinden in de bibliografie van deze site.

  • De visie op licht, kleur en glans heb ik geanalyseerd in:
  • Zie voorts de blogs:
  • Verder onderzoek:
    • Het kleurhistorisch onderzoek van Judith Bohan Interieur Restauratie te Haarlem (meerdere rapporten en presentaties 2011-2014).
    • Erftemeijer, Looyenga en Van Roon, Getooid als een bruid, p. 167 (afb. 212): de luchter van Brom.
  • Metaalrestauratie Atelier Vera Bakker is gevestigd te Schoonhoven.

Het aspect van licht en glans in de nieuwe Bavo heb ik ook aan de orde gesteld in mijn bijdrage aan de tophit ‘Kerkinterieurs in Nederland‘ van het Catharijneconvent en de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (2016).

Verkorte snelkoppeling van dit item: http://wp.me/p4eh3s-sd | http://bit.ly/1klL3Gm

Door naar de hoofdpagina van de nieuwe Bavo →

De jongste Cuypers in Zandvoort

Agathakerk Pierre J.J.M. Cuypers in Zandvoort met mozaïek (in de apsis) en de kruisweg van Lambert Lourijsen.

Interieur van de Agathakerk uit Zandvoort van Pierre J.J.M. Cuypers junior (1891-1982) uit 1928. Je zou het niet zeggen, maar er zijn verschillende overeenkomsten tussen dit gebouw en de nieuwe Bavo, waaraan hij in de laatste fase (1929-1930) heeft meegewerkt. Dat geldt met name voor het decoratieprogramma, dat in een ander item aan de orde zal komen. Bijzonder is de met glad geschaafd hout afgeschoten kap op geknikte schoren. Hoewel de dragende onderdelen aan het oog onttrokken zijn, volgt de bekleding de structuur, waardoor deze herkenbaar is gebleven. Hoewel het jammer is dat de oorspronkelijke banken verdwenen zijn, wordt de nieuwe opstelling met lichte, houten stoelen als meer uitnodigend ervaren. Met het oog op de toename van het medegebruik van kerken is dit zeker niet overbodig.

B.

____________________

Gerelateerde onderwerpen:

 

Haptisch erfgoed

Lambrisering van reliëf tegels in de Jacobskerk in Den Bosch van de architecten Joseph Cuypers en Jan Stuyt (1905). Foto: bvhh.nu 2014.

Lambrisering van reliëf tegels in de Jacobskerk in Den Bosch van de architecten Joseph Cuypers en Jan Stuyt (1905). Foto: bvhh.nu 2014.

Wat heeft een betegelde lambrisering te maken met haptisch erfgoed? Of liever gezegd, bestaat er wel zo iets als haptisch erfgoed? Dat gevoel had ik wel toen ik weer eens een bezoekje bracht aan de Jacobskerk in Den Bosch, van de architecten Joseph Cuypers en Jan Stuyt (1905). Daar bevindt zich in de zijbeuken een prachtige lambrisering van reliëftegels, sowieso al een bijzonder fenomeen. Als je er met je vingers overheen strijkt kun je de lijnen – wat zeg ik, de bladnerven – volgen. Een mooie haptische ervaring die het kijkgenot vergroot.

Er is nog maar weinig onderzoek gedaan naar de ‘vormelijke’ beïnvloeding van de art nouveau op de religieuze kunst en vice versa. Ondanks de weerzin van Cuypers senior tegen de ‘vermicellistijl’, valt op dat in de decoraties van de firma Cuypers & Co rond 1900 vloeiende lijnen doordringen. Het gaat dan vaak om monogrammen en symbolische figuren. In de Jacobskerk herken je ze in de lijnen van de de langstelige bloem, waaraan zowel leliën als rozen ontspruiten. Gaande naar beneden ontvouwt zich een spitse piramide van een in elkaar geslingerd motief met sterk gestileerde bladeren en wortels volgens een module van driehoeken. Daartussen bevinden zich passiebloemen die in een bolvormige structuur zijn gevat. En dit alles gebeurt dan ook nog in tamelijk ongewone kleuren die haast in elkaar overvloeien: tertiaire tinten groen, blauw, geel, bruin en weinig rood, waarbij op de bladeren vlammende toetsen zijn aangebracht. In een woord, bijzonder. Maar het blijft toch dat haptische gevoel van de sterke lijnen onder je vingers dat dit kijkspel afmaakt.

gelde lambrisering onder de kruisweg in de Urbanuskerk van Jospeh Cuypers in Nes aan de Amstel (1889-1891).

Betegelde lambrisering onder de kruisweg in de Urbanuskerk van Joseph Cuypers in Nes aan de Amstel (1889-1891). Foto: auteur (2014).

Hoe de ideeën van met name Joseph Cuypers qua stijl en haptiek gewijzigd zijn, valt op als je de lambrisering uit de Jacobskerk vergelijkt met die van zijn Urbanuskerk in Nes aan de Amstel: ook hier de afwisseling van lelies en passiebloemen, volgens hetzelfde ritme als in de Jacobskerk, maar daar houdt de gelijkenis toch wel mee op. De kleuren zijn helder gedefinieerd ten opzichte van elkaar, met diep donkergroen, warm rood en okergeel, terwijl de zacht getinte kruiswegscenes tegen een diepblauw fond zijn geplaatst. Opvallend is de rol van het wit in de kleding van Christus en in de bloemkronen. Cuypers en Stuyt hebben in Den Bosch weliswaar dezelfde module gebruikt, maar het ontwerp in veel vloeiender lijnen en in een afwijkend palet uitgevoerd. Dat wil niet zeggen dat in Nes iedere golvende lijn ontbreekt, helemaal niet. Juist in de doopkapel, waar vanouds het element water centraal staat, zien we onder de als ornamenten gecomponeerde golven Jugendstillijnen verschijnen in de sierlijk wuivende leliën.* Er valt kortom nog heel wat te ontdekken als het gaat om de toegepaste kunst van de firma Cuypers & Co.

Meer zien? Ga dan eens kijken bij het Nederlands tegelmuseum, waar de kruisweg van de firma Cuypers & Co, afkomstig uit de gesloopte Amsterdamse kerk De Liefde, wordt bewaard. Op dit moment (mei 2018) is deze te zien in de oudste nog bestaande Cuyperskerk, in Kranenburg bij Vorden.*

Wordt vervolgd!

B.
Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen

  • Zie het item over Joseph Cuypers en de Urbanuskerk.
  • “Thematentoonstelling | Heiligenbeeldenmuseum Kranenburg”. Heiligenbeeldenmuseum, 2018. http://bit.ly/2KIjrd9 | http://bit.ly/2rnC5Pt-Evernote.

Dit item kan geciteerd worden als Hubar, Bernadette van Hellenberg. “Haptisch erfgoed”. VanHellenbergHubar.org (blog), 23 mei 2014. http://bit.ly/1Ot6tzB.

De verkorte link is http://wp.me/p4eh3s-qq | http://bit.ly/1Ot6tzB

< Door naar de nieuwe Bavo!

Vue vanuit de koepel van de nieuwe Bavo

Vue op transept en schip vanuit de koepel van de nieuwe Bavo te Haarlem (bvhh.nu 2 juli 13).
Vue op transept en schip vanuit de koepel van de nieuwe Bavo te Haarlem (bvhh.nu 2 juli 2013).

Momenteel ben ik intens bezig met de lezing voor 3 maart over het hemels Jeruzalem. Het vreemde is dat ik zelf nooit van tevoren weet hoe het precies gaat worden. Ik drijf wat dat betreft op mijn intuïtie. Alsof je in een verhaal zit dat je weliswaar zelf schrijft, maar tegelijkertijd haast buiten jou om een afloop krijgt. Iedere keer weer verbaast me dat. Hersenonderzoekers beweren dat dat met de epische opzet van onze hersens te maken heeft. We zijn dol op verhalen, wat zeg ik: we zijn zelf één groot verhaal.;-) B.

Postscriptum — Wil je weten hoe het afliep met de lezing? Surf dan naar dit bericht.

Nieuwsbrief februari 2014

Een nieuwsbrief? Is dat niet een gedateerd medium? Dat zou je denken, maar dat schijnt niet het geval te zijn. Een tijdje terug viel me nota bene op Twitter een berichtje op met de prikkelende stelling dat de ouderwetse nieuwsbrief alle stormen van de sociale media gaat overleven. Er worden namelijk zoveel berichten via deze media verspreid dat jouw – in dit geval mijn – specifieke verhaal in de veelheid verloren gaat. Daar komt bij dat je alleen met een nieuwsbrief je eigen achterban bereikt. De veel gehoorde stelling als zou je via Twitter en Facebook effectief met je doelgroep in contact komen, klopt dan ook niet of niet helemaal. Natuurlijk krijg je er volgers bij, maar ook hun postbus stroomt over van informatie, hetgeen betekent dat je nogal wat competitie hebt te verduren. Maar dan de nieuwsbrief! Daarmee heb je exclusief het oor, of liever het oog, van de mensen die je wil bereiken, zonder dat een ander zich daar tussen dringt.

De sociale media blijken niet op te wegen tegen het beproefde medium van de nieuwsbrief. Niettemin heb ik graag meegedaan aan de actie van Artsen zonder Grenzen met dit item uit De genade van de steiger (foto: RCE-Pixelpolder).

Vandaar deze nieuwsbrief, waarmee ik jullie op de hoogte wil stellen van het reilen en zeilen van Vanhellenberghubar.org. Waar zullen we eens mee beginnen? Met de nieuwe Bavo in Haarlem natuurlijk. Lezing 3 maart a.s. in de nieuwe Bavo — Maandag 3 maart a.s. in de kathedraal houd ik een verhaal over het hemelse Jeruzalem dat opgeluisterd wordt door de Kathedrale Bavo Cantorij. In overleg met de organisator, de Vriendenkring van de Bavo, is het thema bepaald. Dat geeft de gelegenheid voor een wandeling door de tijd die vanzelfsprekend eindigt bij de nieuwe Bavo. Bij wijze van amuse heb ik er alvast een stukje over geschreven dat je hier kunt vinden. Voor de lezing wordt een bijdrage van 10 euro gevraagd die ten goede komt aan het nieuwe glas-in-lood van Marc Mulders voor de Doopkapel van de kathedraal. Belangstellenden worden verzocht zich aan te melden bij de vrienden@rkbavo.nl.

Waardenstelling Bavo — Net op de valreep van het jaar heb ik de waardenstelling Auro textum (met goud doorstikt) opgeleverd. Deze waardenstelling is zowel bedoeld om inhoudelijke informatie te leveren voor de besluitvorming als om het fundament te leggen voor een wetenschappelijke monografie. Het resultaat heeft er toe geleid dat de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo en de Rijksdienst Cultureel Erfgoed verder met me willen voor een publicatie over – de restauratie van – de nieuwe Bavo. Over deze kathedraal heb ik het afgelopen half jaar verschillende korte verhalen geschreven die je kunt volgen via deze link. De genade van de steiger — Zoals de meeste van jullie weten, is afgelopen november het resultaat van bijna drie jaar werk in boekvorm verschenen: De genade van de steiger, monumentale kerkelijke schilderkunst in het interbellum, dat naar een idee en onder leiding van Gerard van Wezel van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) werd uitgevoerd en door de Walburg Pers is uitgegeven. Angelique Friedrichs van de SRAL schreef het materiaaltechnische hoofdstuk. Het boek is inmiddels in vakkringen positief ontvangen en heeft een verrassende respons opgeleverd van kinderen en kleinkinderen van de behandelde kunstenaars. Wat dit gebracht heeft wil ik in de vorm van addenda hier op mijn website verwerken, zodat anderen kunnen profiteren van het aanvullende materiaal. Een overzicht van recensies en signalementen, waaronder die van Henk van Os, vind je onder deze link.

De kruisweg van Jan Toorop in Oosterbeek (1916-1919)

In ‘De genade van de steiger’ wordt onder meer stilgestaan bij een van de iconen van de kerkelijke schilderkunst, de kruisweg van Jan Toorop in Oosterbeek (1916-1919). Door de slechte klimatologische omstandigheden waarin het werk hangt gaat de conditie helaas met het jaar verder achteruit.

Interbellumdatabase — In de loop van 2014 zal de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) een database van monumentale kunstenaars technisch ontwikkelen en on line zetten. Uitgangspunt was het materiaal van het onderzoek dat ten grondslag heeft gelegen aan de monografie De genade van de steiger. Onlangs is dit in de vorm van een spreadsheet opgeleverd. In de komende jaren staan verschillende van dit soort on line raadpleegbare gegevensbanken bij de RCE op het programma. Lees dit stukje voor meer informatie.

Wikken & wegen — Op Driekoningen 2014 is de bundel beeldgedichten over rechtspraak in Roermond gepresenteerd, met aquarellen van Annelei Engelberts en gedichten (met een toelichting) van mij. De president van de rechtbank Limburg, mr Peter Pulles, schreef het voorwoord. De bundel is mooi uitgegeven, maar jammer genoeg niet in de handel. Als project van de Kunstcommissie in Roermond was ze bestemd voor het personeel en voor representatie. Algemeen zijn de reacties positief, vooral omdat men verrast is dat rechtspraak zich – zo goed – leent voor een poëtisch beeldende benadering.

Wikken & Wegen

Een van de beeldgedichten uit Wikken & wegen met aquarellen van Annelei Engelberts en tekst van Bernadette van Hellenberg Hubar

Dit is slechts een kleine greep uit het nieuws van Vanhellenberghubar.org. Ik had graag nog wat meer verteld, bijvoorbeeld over de opdracht voor de Paterskerk in Eindhoven en de Clemenskerk in Merkelbeek. Maar dat komt de volgende keer. Ondertussen ben je van harte welkom om verder te surfen op mijn website voor andere nieuwtjes. Uiteraard hoop ik ik velen van jullie te zien in de nieuwe Bavo op 3 maart a.s., ijs, weder en grote afstanden dienende. Met vriendelijke groet, Bernadette

Zalig kerstfeest anno 2013

Het onderstaande verhaal schreef ik in 2013 als kerstboodschap. Toen was het nog lang niet zeker dat ik verder mocht gaan met mijn project over de nieuwe Bavo, waarvan de waardenstelling net was afgerond. Die was bedoeld als voorbereiding voor het schrijven van een monografie naar aanleiding van de restauratie van de kathedraal. Pas in mei 2014 was er voldoende uitzicht op het doorgaan van het project en kon de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo mij opdracht verlenen. Nu, ruim anderhalf jaar later, ligt er een manuscript, waar alleen de inleiding nog aan ontbreekt. ((Je kunt de restauratie steunen door het boek te bestellen via deze link.)) Dit werk heeft veel gebracht, en dat inspireerde me ertoe om anno 2015 het onderstaande verhaal opnieuw ter hand te nemen. De nieuwe, uitgebreide versie is te vinden op If then is now en wordt opnieuw vergezeld door een zalig kerstfeest.

Onderkoning Jozef van Egypte met achter hem de ezel op de Kerstkapel van de nieuwe Bavo (1898). Ontwerp Joseph Cuypers, uitvoering Cuypers & Co Roermond.
Onderkoning Joseph en de ezel boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo (voorheen heilige Familiekapel). Atelier Cuypers & Co te Roermond. Foto BvHH 2013.

Zij waken over het kind boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo in Haarlem: ‘Joseph, den onderkoning van Egypte, die het brood verstrekte aan de hongerenden en van Maria, Mozes’ zuster, die de verlossing uit Egypte bezong, welke beelden zich met den os en den ezel boven de kapel der H. Familie verheffen’, vertelt Thompson in zijn boekje uit 1898. ((Thompson, M.A., De nieuwe kathedrale kerk ‘St. Bavo’ te Haarlem. Bouwgeschiedenis, constructie en symboliek, Haarlem 1898.))

Waarom heeft monseigneur Callier, die het beeldprogramma van de Haarlemse kathedraal bedacht, voor deze twee gekozen? De oudtestamentische Joseph zou je kunnen opvatten als voorafbeelding van de voedstervader die het kerstkind opvoedde, maar ook van het kind zelf dat eens koning zou worden van een rijk dat veel machtiger zou zijn dan Egypte. Ondertussen veroordeelde datzelfde Egypte na de dood van de onderkoning zijn volk tot slavernij. Mogelijk heeft Callier hier een parallel gezien met de mensheid die voor Christus’ komst het ware geloof nog niet kende en op Gods volk na zich verslaafde aan de verering van valse goden. Maar het lied van de oudtestamentische Maria bood uitzicht op de verlossing, zoals de stem van de Moeder van God het Magnificat anima mea aanhief toen Gabriel haar vertelde dat zij de Verlosser zou baren. Zijn de os en de ezel in dit verband nederige dieren? Of herinnert het laatste dier aan de intocht van de nieuwe koning in Jeruzalem met Palmpasen en de os aan de evangelist Lucas die als eerste de Madonna met haar kind schilderde?

Maria van Egypte met achter haar de os op de Kerstkapel van de nieuwe Bavo (1898). Ontwerp Joseph Cuypers, uitvoering Cuypers & Co Roermond.
Maria, de zuster van Mozes, met de os boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo (voorheen heilige Familiekapel). Atelier Cuypers & Co te Roermond. Foto BvHH 2013.

Dit soort parallellen – harmonieën – tussen het Oude en het Nieuwe Testament waren zeer populair in de kringen waarin Joseph Cuypers en monseigneur Callier verkeerden. Opnieuw is het Josephs peetoom, J.A. Alberdingk Thijm, geweest die deze harmonieën op grond van middeleeuwse bronnen actualiseerde. Maar daar kom ik nog een andere keer over te praten. Ondertussen wens ik iedereen een zalig kerstfeest toe.

B. ((Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-c0.))

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Vue op de nieuwe Bavo

Onderstaand bericht maakt deel uit van het productieproces van mijn boek over de nieuwe Bavo. Dit is tot de verschijningsdatum medio 2016 voor € 39,95 (dus met 10 euro korting) te bestellen via NieuweBavo@gmail.com (graag adresgegevens met e-mail vermelden) of via http://bit.ly/WBOOKS-nBavo (inclusief verzendkosten). Je kunt ook meer of juist wat minder bijdragen. Surf daarvoor naar de bestelpagina: http://bit.ly/Bavo-Ao

Vue op de nieuwe Bavo

…

De Mariakapel van de nieuwe Bavo bezien vanaf de steigers

De Mariakapel van de nieuwe Bavo bezien vanaf de steigers: op het gebeeldhouwde monogram, bekroond met de miniatuur koepel van de Sint Pieter van Rome, zijn onlangs de kleuren terug gebracht.

Ik kan er maar geen genoeg van krijgen! Het is daar zo mooi op de steigers van de nieuwe Bavo. Dat vond ook RKK Katholiek Nederland TV toen de koster, Stephan van Rijt, materiaal stuurde over de beelden. Het resultaat was een uitzending over de restauratie die afgelopen week het licht zag en die je onder deze link kunt bekijken als eerste item van het programma Nieuws uit de Nederlandse katholieke kerk en het Vaticaan (29 oktober 2013). Ik was bij de opnames aanwezig om de jongste ontdekkingen over de nieuwe Bavo bondig samen te vatten, zodat ze voor TV bruikbaar waren. Wat kwam er zoal ter sprake:

De Unvollendete — Joseph Cuypers wist dat hij vanwege geldgebrek de kathedraal niet in één keer zou kunnen bouwen. Sterker nog, hij was zich er van bewust dat er meer generaties voor nodig zouden zijn om de kathedraal te voltooien. In overleg met de bisschop en de vicaris bedacht hij daarom een concept dat je zou kunnen opvatten als de architectonische tegenhanger van de beroemde Unvollendete (de onvoltooide symfonie) van Schubert:

  • Daardoor is het gebouw af en onaf tegelijkertijd: een optelsom van kwantummomenten die elk de potentie hebben werkelijkheid te worden.
  • Tegelijkertijd schuilt hierachter een rijke christelijke symboliek die met name bepaald wordt door de visie dat het onvoltooide ons onweerstaanbaar naar de bron van alle voltooiing trekt: God. Maar zeker zo belangrijk is het – katholieke – besef dat het kruisoffer van Christus tijdens de eucharistie niet zomaar herdacht wordt, maar telkens weer opnieuw herhaald én voltooid wordt.
  • Daarnaast speelde Joseph Cuypers in op een fenomeen dat in de achttiende eeuw werd ontdekt en afgelopen decennia door hersenonderzoek bevestigd werd: de voltooiende werking van onze ogen. Hoe sterk dat bij de nieuwe Bavo speelde, wordt vooral duidelijk als je bedenkt dat nu pas – tijdens de restauratie – ‘gezien’ werd hoeveel onafgewerkte brokken steen in het gebouw zitten. Te beginnen in de dominante koepel op de viering.
Detail van de koepel op de vieringtoren van de nieuwe Bavo te Haarlem

Pas tijdens na een bijna een eeuw vielen de voorbewerkte blokken natuursteen op die de plaats innemen van de beelden onder de baldakijnen van de lijst direct onder de koperen koepel.

De juwelen van de bruid — Als devies draagt de kathedraal het motto Ut sponsa ornata, getooid als een bruid. Dit is afkomstig uit de Apocalyps van Johannes en wel uit het hoofdstuk, waarin hij het hemels Jeruzalem ziet nederdalen, getooid als een bruid die zich mooi heeft gemaakt voor haar man. Op zijn beurt heeft Johannes dit prachtige beeld weer ontleend aan het Hooglied van Salomon. De kathedraal is symbolisch bezien de bruid, terwijl de selectief toegepaste buitenpolychromie de rol vervult van het snoer met juwelen rond haar hals. Opvallend genoeg zijn de kleuren vrijwel zonder uitzondering op bekroningen te zien, of dat nu torens betreft of topgevels.

Het dakenlandschap met de gepolychromeerde torens aan de noordoostzijde van de nieuwe Bavo.

De juwelen van de bruid.

Microkosmos van de schepping — Stephan van Rijt merkte op dat je de beelden van Joseph Cuypers rond de nieuwe Bavo zou kunnen beschouwen als de tegenhangers van die van Viollet-le-Duc bij de Notre Dame van Parijs. Opvallend zijn de vele monsters die als symbool van de duistere kant van de schepping inherent zijn aan het wereldbeeld dat de kerk representeert: de strijd tussen goed en kwaad, licht en donker en noem maar op, wordt juist op gewijde plaatsen op het scherp van de snede uitgevochten. Daar vindt de apocalyptische kortsluiting plaats tussen de tegenstellingen die ons als mens raken, maar ook de verzoening met het aardse onvolmaakte dat een afspiegeling van de hemelse volmaaktheid toont. Bij de nieuwe Bavo tref je op verschillende plaatsen ambivalente wezens aan die hier en daar gekoppeld zijn aan een helend element: zo staan de meest bijzondere exemplaren op de sacramentskapel, terwijl de duivel bij een van de beren rond de apsis achter de exorcist is geplaatst.

De monsters boven de sacramentskapel van de nieuwe Bavo

De wezens boven de sacramentskapel maken deel uit van de kosmische tegenstelling tussen goed en kwaad die de kathedraal als micokosmos van de schepping toont.

Waardenstelling — De voorgaande gegevens zijn ontleend aan de waardenstelling waarmee ik bezig ben ten behoeve van de restauratie van de nieuwe Bavo. Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van de stichting kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, de gemeente Haarlem, Van Hoogevest Architecten te Amersfoort, Judith Bohan Interieur Restauratie te Haarlem en Davique Sierschilderwerk te Moordrecht. De waardenstelling maakte deel uit van van het onderzoek voor mijn boek Ad orientem | Gericht op het oosten: http://bit.ly/Bavo-Ao2.

Wordt vervolgd!

B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!