De kruisweg van Toorop

Posted on 19 april 2019 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 14 minuten

De kruisweg van Toorop — Wat doen we in de Goede Week? We kijken naar The Passion, we luisteren naar de Mattheuspassion, maar we kijken – in ieder geval hier – ook naar de kruisweg van Jan Toorop in Oosterbeek die dit jaar een eeuw geleden werd ingewijd (18 mei 1919). Een mooie aanleiding om vandaag, op Goede Vrijdag, terug te blikken op het stuk dat we in De genade van de steiger over dit werk hebben geschreven.

We pakken de draad van het verhaal op bij de trits lijden, strijden en overwinnen, de onmisbare ingrediënten in de catharsis van de mens. Anders dan vaak wordt gedacht, staat bij de kruisweg niet het lijden centraal, maar de strijd die tot de overwinning op de dood leidt. Reden waarom dit genre steevast een plaats heeft in het schip van de kerk, ruimtelijk symbolisch bezien het gebied van de strijdende kerk, waar de gelovigen zich door ’s werelds woelige golven worstelen (ontleend aan Thijm). Wie in deze tijd een keer iets anders zou willen horen dan Bach, kan hiervoor bij uitstek terecht bij het Te Deum van Alphons Diepenbrock, met wie Toorop bekend was. Hij viert in zijn compositie de overwinning die op de strijd volgt.

Maar zover is het in de kruisweg nog niet. Ga je mee kijken?

Een van de meest bijzondere kruiswegen op nationaal, zo niet Europees niveau, is die van Jan Toorop in de Bernulphuskerk van Oosterbeek (1914-1919). Herkomst beeldmateriaal RCE Beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2012. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Uit paragraaf 6.2.4 De kruisweg van Oosterbeek (1916-1919)*

Lijden, strijden en overwinnen

Zo komen we weer uit bij de vertrouwde reeks van lijden, strijden en overwinnen, die in de ruimtelijke ordening van de kerk was ingebed. Bij de bespreking van de omslag van Het Roomsche Kerkgebouw is opgemerkt dat Toorop daar, onstuitbaar als hij was in zijn creatieve opwellingen, een eigen draai aan had weten te geven. Hiermee had hij zo’n beetje de toon gezet, zoals in het vorige hoofdstuk is vermeld, voor wat zijn vakbroeders in de jaren twintig en later zouden doen. De kunstenaars volgden het schema door erop te variëren en het ziet er naar uit dat Toorop dat ook in zijn kruisweg heeft gedaan.

Terwijl Christus op de paradoxaal lijdzame manier de strijd aangaat die verlossing zal brengen, wordt hij omringd door figuren die enerzijds instrumenten in deze strijd vormen en anderzijds meelijden. Ook voor dat laatste is de gesublimeerde toonzetting van de Vlaamse primitieven aangehouden. Deze herkende men echter in nog een ander saillant detail van de kruisweg, wat puntig wordt verwoord in het artikel uit Algemeen Handelsblad, waarin ook ‘de idee der beweging’ van het hellende kruis werd geanalyseerd:

Wat den zin voor actueelen werkelijkheid belangt, die uit zich hier op merkwaardige wijze. Namelijk, in het naïve realsme [sic] der figuren, zoowel wat de anatomie der ledematen als wat de uitdrukking der koppen belangt. En deze laatste — ook dit toont weder verwantschap met een gebruik uit de naïve sfeer der middeneeuwen — zijn hier en daar portretten van menschen uit dezen tijd. In een ervan herkent men, recht van voren gezien, den maker van het werk. Ook dat vindt men op middeneeuwsche stukken vaak.[1]

Jan Toorop, Dertiende statie: Jezus wordt van het kruis afgenomen (gesigneerd 1918) (Lukas 23:53, Johannes 19:38). Herkomst beeldmateriaal RCE Beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2012. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Voor de ‘portretten van menschen uit deze tijd’ heeft Toorop, behalve van zichzelf, gebruik gemaakt van vrienden en kennissen, onder wie pastoor Vossenaar, enkele misdienaars, parochianen en zusters van de opdrachtgeefster, P.J.J. de Bruijn-Van Lede, die zelf in de tweede statie, naar middeleeuwse gewoonte als miniatuur, knielend is afgebeeld (zie afb. 233b).[2] Nu was het heel gebruikelijk om voor kruiswegen bestaande figuren te nemen, zoals we zagen bij Kees Dunselman, die daarvoor onder meer gezichtstudies maakte in de Joodse buurt van Amsterdam. Het verschil is echter dat Toorop – haast als prelude op F.H. Bach – niet eens volledige personages, maar alleen koppen van vlees en bloed projecteerde op vlak getekende lijven en hen omringde met types in de trant van Lenz. Mogelijk hing er op dat moment iets in de lucht, want het is al een jaar vóór de eerste statie te zien in een ontwerp van de Utrechtse glazenier Henricus (Hein) Kocken, die op zijn beurt weer inspiratie kan hebben gevonden in het Apostelraam van Toorop (zie afb. 223).[3]

Jan Toorop, Tweede statie: Jezus neemt het kruis op Zijn schouders, in overeenstemming met Johannes 19:17 (gesigneerd 1917). Volgens Mattheus 27:32, Marcus 15:21 en Lukas 23:26 dwongen de Romeinen Simon van Cyrene om het kruis voor Christus te dragen (zie de vijfde statie). Herkomst beeldmateriaal RCE Beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2012. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Van Kockens hand is het vensterfragment met Sint Nicolaas die drie vermoorde en ingekuipte kinderen weer tot leven wekt. Met name het jongetje links had zo uit een foto gestapt kunnen zijn (afb. 238a en b). Dezelfde associatie wordt opgeroepen door de misdienaars die weergegeven zijn op Toorops tiende statie. Nu heeft Toorop al heel vroeg in zijn carrière, in 1887, een realistisch getekend portret in een impressionistisch getinte aquarel geïntegreerd, waarbij hij, vergelijkbaar met de kruisweg, twee media combineerde (afb. 239). Het effect van een foto is in de tiende statie echter nog veel sterker, doordat Toorop de geportretteerden deels verscholen achter de soldaten en de heilige vrouwen aan weerszijden heeft gezet. Dat deed hij ook met de figuur waarop zijn zelfportret verschijnt (zie afb. 233g). De conclusie ligt voor de hand dat Toorop de ‘fotografische’ handgrepen gebruikt om het gevoel op te roepen dat de toeschouwer deel uitmaakt van iets dat echt lijkt te gebeuren en niet is geposeerd. Een tableau vivant dat ondanks de bewust statische opzet toch iets levendigs houdt: de fotografisch gedetailleerde, deels schuilgaande portretkoppen bestendigen de relatie met het aardse, waar de strijd zich heeft voltrokken en zich iedere keer weer bij het bidden van de kruisweg opnieuw voltrekt. Zijn eigen aanwezigheid lijkt daarbij te benadrukken dat op dit punt voor hem geen andere rol is weggelegd dan voor de toeschouwer: jij en ik, wij ondergaan hetzelfde. Het Si vis me flere lijkt actueler dan ooit.

Jan Toorop, Zevende statie: Jezus valt voor de tweede maal (gesigneerd 1917). Deze episode heeft geen directe bijbelse verwijzing. Rechts heeft Toorop zichzelf afgebeeld, opvallend genoeg deels verscholen achter een van de vrouwen, in dit geval de schilderes Mies Elout-Drabbe. Herkomst beeldmateriaal RCE Beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2012. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Het valt op dat Toorop zichzelf niet bij de hoofdfiguren indeelde, maar als een soort schriftgeleerde bij de figuranten, dus heel bescheiden en zich bewust van de mogelijkheid dat hij – als hij toen had geleefd – Christus ook niet als de Messias zou hebben erkend. Volgens Molkenboer, die de brieven van Toorop aan zijn opdrachtgeefster voor zijn artikel in De Beiaard heeft mogen gebruiken, is juist in deze zevende statie een wagenspelachtige symboliek verwerkt die kan worden opgevat als een allegorie op het geloof.[4]

Aan weerskanten van de poort dringen drie figuren aan; die elk een symbool zijn van de houdingen, door de menschheid tegenover het Lijdensdrama aangenomen. Vlak bij Jezus staat de medelijdende, begrijpende Christen vrouw, een asketisch fijn gezichtje met droeve oogen en wrange lippen. Blond haar golft uit een blauwen kloosterlijken sluier, over haar schouders; de teere handen maken een gebaar van deernis en smartelijke verbazing. Onmiddellijk naast deze zachte verschijning grijnst de donkere, diep-doorgroefde kop van den Pharizeeër, met trekken van bitteren hoon om zijn tandenknarsenden mond. Tot in zijn vollen baard en gebalde vuist heeft hij iets demonisch; hij lijkt met zijn schuin getrokken voorhoofdplooien en scheve oogen een fanatiek Japanner, het type van een vervloekend heiden, wat zelfs door zijn hoogen hieratisch witten mijter eerder wordt versterkt dan geneutralizeerd. Aan den anderen kant komt het angstig verbaasd profiel van een grijs-gebaarden Jood naar voren, den zoekenden zwerver Ahasverus, die zich een oogenblik aan ’t mysterie vergaapt, maar dan onvoldaan en onbekeerd zal verder gaan. Naast zijn dorre gestalte treft levendig een jonge vrouw met groote, kinderlijke oogen en fraai gewelfde brauwen. Haar geborneerd gezichtje, afgesloten door een rooden band om gitzwaar haar en gesluierd met een lange sjaal van vlekkig ultramarijn, kijkt vraagziek voor zich uit, terwijl zij de palmen van haar smalle handjes toont, of ze het noodelooze van zóóveel zelfvernedering in Jezus wilde wraken. Deze lichtelijk zigeuner-typische vrouw – portret van de schilderes Mevr. Elout-Drabbe – is een moderne representante van de niet-begrijpende wereld, van wie Paulus’ woord over de Passie geldt: “voor de Joden een ergernis en voor de Heidenen een dwaasheid”. Bescheiden daarachter schuilt half de schuldbewuste zondaar weg [Toorop], die het “mea culpa” klopt op zijn rouwmoedige borst en zóó de skeptische of weerbarstige elementen weldadig overstemt’.[5]

Bij deze uitleg moet de kanttekening worden geplaatst dat Molkenboer over het hoofd heeft gezien dat niet Ahasverus de pelgrims- of zwerversstok in de hand heeft, maar een kleine figuur die de kap zover over het hoofd heeft dat hij niet zichtbaar is. Ook de typering van Mies Elout-Drabbe doet vermoeden dat Molkenboer uitging van een beschrijving van Toorop, die de kunstenaar al werkende aan het paneel zelf alweer had aangepast. Zo is het gebaar van de schilderes met de open handen er niet een van afweer of scepsis, maar – vooral gelet op het vertrouwde schema van Maria Onbevlekt Ontvangen – meer van onschuld en genade. Een variant op het Ecce homo dat Pilatus uitsprak na de foltering van Jezus. Dit rijmt ook beter met het mea culpa van Toorop naast haar.

Het voert te ver om hier van iedere statie aan te geven welke personages precies te herleiden zijn tot bestaande mensen; bovendien zijn er ook twijfelgevallen, vooral bij enkele vrouwenfiguren. Men krijgt de indruk dat Toorop tussen de uitgesproken portretten en de typeachtige koppen van met name de soldaten en joodse figuranten een diffuus gebied heeft betreden. Tot dit gebied hoort opvallend genoeg ook Christus, die alleen in de derde statie als type is weergegeven. Hier lijkt Toorop het proces andersom te hebben ingezet: hij heeft het vertrouwde, geïdealiseerde Christustype voorzien van realistisch aandoende gelaatstrekken en met name haarpartijen, waardoor zijn mens-zijn is geaccentueerd. Die gelaatstrekken heeft hij in zoverre verbijzonderd dat we niet met één, maar met verschillende Christushoofden te maken hebben. Wie immers kan zeggen dat hij Christus feitelijk (her)kent, zal Toorop mogelijk gedacht hebben.

Jan Toorop, Elfde statie: Jezus wordt aan het kruis genageld (ongesigneerd, ongedateerd, 1917-1918) (Marcus 15:24, Lukas 23:33, Johannes 19:18). Herkomst beeldmateriaal RCE Beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2012. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Naschrift

Tot zover het fragment uit De genade van de steiger. Dit behelst niet het hele verhaal over de kruisweg van Toorop, maar wie weet komt dat nog in het kader van het eeuwfeest dit jaar.
Meer lezen? Kijk dan of je het boek tweedehands kunt kopen, want bij de Walburg Pers is het uitverkocht.

Overigens kun je de integrale kruisweg op deze site bekijken onder deze link. Als je vervolgens doorscrolt kom je een stukje tegen over het netwerk wat Toorop en Joseph Cuypers delen. Al zeggen we het zelf, heel interessant!

Het zou fijn zijn als je dit webverhaal wilt delen of mailen. Dat kun je doen via de knop de knop delen onderaan de pagina. Wat vind je van de hashtag #Toorop of #GvdSteiger?

B&M

← Terug naar De genade van de steiger!

Bronnen

Bovenstaand stuk komt uit paragraaf 6.2.4 De kruisweg van Oosterbeek (1916-1919), pp. 287-298, uit De genade van de steiger. In de voetnoten staan verkorte titels die volledig zijn aangehaald in de bibliografie van het boek dat inmiddels echter uitverkocht is. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verwacht de monografie binnenkort on line toegankelijk te maken.

De paragraaf is geschreven in nauw overleg met de initiator van De genade van de steiger, Gerard van Wezel, die de kruisweg een bijzondere plek gaf in zijn tentoonstelling over Jan Toorop in 2016.*

Toelichting op enkele namen en begrippen

Voor de trits lijden, strijden en overwinnen – in de ruimtelijke ordening van het kerkgebouw betiteld als lijdende, strijdende en overwinnende kerk – zie Hubar, De genade van de steiger, p. 175. Hieraan is ook de frase ontleend over de worsteling met de golven, oorspronkelijk van J.A. Alberdingk Thijm uit zijn publicatie De Heilige Linie (editie 1910).
Op YouTube zijn verschillende uitvoeringen van Te Deum laudamus van Alphons Diepenbrock te vinden, waaronder deze: https://youtu.be/UxCpqbaafDg. Diepenbrock was overigens geparenteerd met de architecten Cuypers via de familie Alberdingk Thijm. Zowel Pierre J.H. als zijn zoon Joseph Th.J. hadden een meer dan oppervlakkig contact met hem, zoals blijkt uit de hymne Caelestis urbs die de componist voor Cuypers senior schreef toen hij 70 werd. Lees verder onder deze link.
Wezel, G.W.C. van. Jan Toorop: zang der tijden. [Den Haag] : Zwolle: Gemeentemuseum Den Haag ; WBOOKS, 2016, pp. 230-231.
Riegls dichotomie: (volgt)

Noten (deze refereren aan de noten in de publicatie)

[1] KB krantenbank, zoektermen: Toorop kruisweg (Algemeen Handelsblad 29-12-1918) Cursief door de auteur).

[2] Van Wezel, Kunstenaarsfamilie Toorop/Fernhout, p. 59. Wissing e.a., Toorop’s kruisweg, pp. 5-18.

[3] Cuypers, Gebrandschilderd glas (1919), pp. 119, 201.

[4] Molkenboer, Kruisweg (1918), pp. 193-194. Wissing e.a., Toorop’s kruisweg, p. 20.

[5] Molkenboer, Kruisweg (1918), pp. 193-194.

Verkorte link van dit item: bit.ly/2DqXb5M-VanHH2Org

Booklovers | Selma van Carolijn Visser

Posted on 23 maart 2019 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 7 minuten

Booklovers | Selma — Sinds enige tijd ben ik lid van een leesclub, Booklovers genaamd, die ontstaan is als spin-off van een andere club waar ik met veel genoegen lid van ben: Probus Rura et Mosa in Roermond. Toen ik dat laatst in een gezelschap vertelde werd daar nogal lacherig over gedaan. ‘Jij in een leeeeesjclub’, was het lijzig meesmuilende commentaar: ‘Zeker alleen maar vrouwen’. Het was goedmoedig bedoeld, maar ondertussen … wat een boodschap! Is lezen nu ook al gender bepaald? Of is het weer vrij schieten op slimme vrouwen die zich wat menen met hun gelees en intellectuele praat.* ’t Riekt naar kinnesinne!

Lid worden van een leesclub stond al jaren op mijn lijstje, maar omdat ik zo druk ben met ons werk – ons dagelijks brood – kreeg van alles voorrang. Waarom ik het dan toch zo graag wilde? Omdat het grensverleggend is! Omdat het je dwingt boeken te lezen, die jezelf niet zou kiezen. Het verruimt dus je blik, temeer omdat je tegelijkertijd de drang voelt om je beter te verdiepen in de materie; en voor jezelf op een rij te zetten, wat en waarom je het verhaal wel of niet iets vindt.

Voordat we naar onderstaande bespreking gaan, wil ik graag kwijt dat ik destijds niet vóór, maar nà mijn verblijf naar China gegrepen werd door het debuut van Carolijn Visser, Grijs China. Wat een boek! Sowieso vind ik haar reisverhalen bijzonder. Maar we zijn met Booklovers geen applausmachine, zoals je hieronder zult zien.

En mijn korte verblijf in China? Volg daarvoor deze link.

Selma van Carolijn Visser

Het eerste boek dat we met Booklovers in 2019 hebben besproken was de roman Selma. Aan Hitler ontsnapt. Gevangene van Mao van Carolijn Visser, winnaar van de Libris Geschiedenis Prijs 2017. Ik had het werk voor de bespreking voorbereid.

Selma | De kinderen Greta (rechts) en (Dop) Tseng Y Tsao (links) met Carolijn Visser (rechts midden). Screenshot bvhh.nu Facebook 31 oktober 2018.

De Libris Geschiedenis Prijs bekroont, aldus NRC, historische boeken die een algemeen publiek aanspreken. De criteria zijn dat het boek een oorspronkelijk onderwerp heeft, prettig leesbaar is geschreven en op gedegen historisch onderzoek stoelt. In het geval van Selma beschreef de jury het boek als een werk dat ‘meeslepend is geschreven en zodoende een breed publiek aanspreekt […] Dankzij Carolijn Visser komt de beangstigende geschiedenis van de Culturele Revolutie op onze eigen stoep te staan.’

Wie ook andere recensies heeft gelezen, valt op dat dat de grote gemene deler is van de waardering van het boek. Ook bij Booklovers waren we allemaal gegrepen door Selma. Toch bleek al snel bij de bespreking dat hoe indrukwekkend ook, eigenlijk niemand het een goed geschreven boek vond. Rommelig, hier en daar van de hak op de tak en vaak onderwerpen er met de haren bijslepen, die op zich wel relevant waren voor het thema, maar op onverwachte plaatsen hun entree maakten. Daartoe behoorden ondermeer de achtergronden van de culturele revolutie en de opstelling van de communistische partij in Nederland. Eer je er achter bent wat Selma en haar vader is overkomen tijdens de Tweede Wereldoorlog ben je drie verspreide hoofdstukken met losse, haast kwansuis geschreven passages gepasseerd. Dat wreekt zich minder zodra de auteur de chronologie aan haar kant heeft, zoals met het meer dan schandelijke optreden – of liever het gebrek daaraan – van Buitenlandse Zaken. Er zitten dus ook hele bijzondere hoofdstukken bij, waarin het wel lijkt of Carolijn Visser een soort ooggetuigenverslag geeft.

En daarmee kwamen we tot de crux van het onbehagen: de auteur heeft een specialisme in het schrijven van reisverhalen. Met Grijs China heeft ze daarvoor de toon gezet, maar ook een min of meer vergelijkbaar boek als Vrouwen in den vreemde (2015) laat zien waar haar kracht zit: reisimpressies en interviews waarbij ze zichzelf als auteur haast wegcijfert om de figuur in kwestie zo goed mogelijk tot zijn of haar recht te laten komen. Dat doet ze in een karige stijl zonder franje, zonder boeiende constructies, beeldspraak of zinswendingen, die zich daar heel goed voor leent. Maar een biografie vraagt toch een andere aanpak.

Bij Booklovers kunnen we dit goed vergelijken, doordat we inmiddels al heel wat biografieën achter de rug hebben, onder meer van Jolande Withuis (Juliana) en Annejet van der Zijl (Bernhard) (zie het overzicht van 2017 en 2018).* Kortom, noch op het gebied van de structuur, noch de stijl en – eerlijk is eerlijk – noch qua onderzoek ligt hier iets dat de vergelijking kan doorstaan met grote biografieën die de laatste jaren zijn verschenen. En dat maakt het weer zo bijzonder: dat een niet zo geweldig geschreven boek toch goed kan zijn; dat Carolijn Visser een werk neerzet dat – misschien wel geholpen door de handicaps – het indringende verhaal wat houterig, maar toch echt in al zijn facetten over het voetlicht brengt. In die zin doet het recht aan wat ze zelf over haar metier vertelt:

„Ik ben niet op zoek naar mezelf of naar losse ervaringen. Ik wil het heden persoonlijk maken. Wat ik zie, hoor, meemaak, moet ik eerst ordenen en onder woorden brengen. Een groot deel van mijn tijd wordt in beslag genomen door lezen, nadenken, verbanden leggen. Stukje bij beetje probeer ik zo de werkelijkheid te vatten, wat iets anders is dan de waarheid. Ik geef vorm aan de geschiedenis. Ik hoor mijn vader nog zeggen als ik eens iets probeerde te vertellen aan tafel: ‘Als je geen goed verhaal kunt houden, moet je anderen er niet mee lastig vallen. Wat je zegt, moet een kop en een staart hebben. Dus om te beginnen, zou ik zeggen…’ Dat is dus wat ik doe. Een goed verhaal vertellen.”

Meer weten over Carolijn Visser? Lees dan dit uitgebreide interview met haar in NRC Rinskje Koelewijn, 7 januari 2017 – Leestijd 8 minuten.

;-) B.

De Booklovers bespreken Selma (2019).

Verwijzingen

Slimme vrouwen, dat is me wat! Sinds ik controle heb gehad van de belastingdienst die volledig uit de hand liep omdat de betreffende, inmiddels gepensioneerde ambtenaar niet tegen slimme vrouwen kon – woorden van zijn superieur – ben ik hier uitermate gevoelig voor! Ik ben heel dankbaar dat onze belastingadviseur, mr Annemarie Wernink, de schade heeft weten te beperken. En ja, je voelt ‘m al aankomen: ook zij was de gebeten hond.
Sowieso komt me dat heel goed uit vanwege de voorbereiding van de biografie van Joseph Cuypers.
Verkorte link van dit item: bit.ly/33YOt9a-VanHHorg

Waterschapsverkiezingen 20 maart 2019

Posted on 18 maart 2019 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 3 minuten

Hoogwater bij de grindplassen in Ohé: links op de foto de Daalderweg op de oorspronkelijke winterdijk, op vijf minuten lopen van ons huis; rechts het wassende water dat normaal circa 4 meter lager staat. Foto bvhh.nu, 17 maart 2019.

Vandaag heb ik een oproep gemaild aan zoveel mogelijk vrienden, kennissen en relaties in Limburg om de waterschapsverkiezingen van 20 maart onder de aandacht te brengen. Na alles wat we de afgelopen jaren hebben meegemaakt, ben ik ervan overtuigd dat de problemen bottom up aangepakt moeten worden. Denken vanuit de microkosmos, van hoe je als mens zelf verantwoordelijkheid kunt nemen voor het klimaatprobleem. De waterschapsverkiezingen lenen zich daar bij uitstek voor. Vandaar mijn oproep!

Overmorgen vinden de waterschapsverkiezingen plaats die door veel mensen als een soort bijwagen van de provinciale statenverkiezingen worden beschouwd. Onlangs ging een van de columnisten van Dagblad De Limburger zover om te adviseren géén stem uit te brengen: alleen ZEIK op het stembiljet schrijven was voldoende. Want wat is er nou meer overbodig dan een gekozen waterschapsbestuur.*

Wat je daar ook van vindt, hoe belangrijk water is, zal geen weldenkend mens ontkennen. Dat de problemen met de beheersing daarvan afgelopen jaren steeds klemmender zijn geworden valt evenmin te negeren.

Daarom ben ik zo vrij om jullie via deze mail voor te stellen aan mijn vriend Steef Stevens, waterbouwkundig ingenieur, die zich in Limburg verkiesbaar heeft gesteld (zie zijn mission statement in de bijlage). Waarom ik dat doe? Omdat hij een deskundige is die vanuit zijn kennis van en passie voor water – dus niet als politicus – meedoet aan deze verkiezingen. Dat soort expertise lijkt me onmisbaar voor de toekomst van de provinciale waterhuishouding de komende jaren.

Ik kan hem dan ook van harte aanbevelen voor aanstaande woensdag. Je vindt hem bij ‘Water natuurlijk Limburg’, lijst 11, nummer 6.

Met vriendelijke groet,

Bernadette

Dus waar je ook woont, laat je stem horen! Niet alleen voor Provinciale Staten, voor een goed regionaal klimaatbeleid, maar óók voor de waterschappen!

Mission statement

…

2019 Mission statement Steef Stevens

…

Verwijzingen

De asterisk * in de bovenstaande tekst verwijst naar bronnen die hierna vermeld worden:

De column van Frans Pollux in Dagblad De Limburger van 8 maart 2019.
De reactie daarop van Water Natuurlijk Limburg d.d. 15 maart 2019. Op punten is het een goed weerwoord, maar anders dan lijsttrekker Peter Freij, ben ik van mening dat het wel degelijk nodig is om vakmensen in het bestuur te hebben, willen ‘de duizenden professionals die in dienst zijn van de waterschappen’ kritisch gemonitord worden. Zijn argumentatie op dit gebied lijkt me nog meer reden om waterbouwkundigen als Steef Stevens in het bestuur van de waterschappen te willen hebben.

Verkorte link van dit item: bit.ly/2Cq7kz7-VanHH2Org

…

Update februari-maart 2019

Posted on 17 maart 2019 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 3 minuten

Florale geometrie in de bekroning van de steunberen van het schip van de nieuwe Bavo. De sporen daarvan werden tijdens de restauratie achterhaald, op basis waarvan de reconstructie plaatsvond. Vanaf 5 april is de organische flora weer te bewonderen in het evenement ‘De nieuwe Bavo bloeit’. Uitvoering Jojanneke Post/Davique Sierschilderwerken. Foto bvhh.nu 2016.

Update februari-maart 2019 — Niets blijft hetzelfde en dat geldt ook voor de items op deze website. Welke berichten hebben we de afgelopen tijd bijgewerkt?

“De nieuwe Bavo bloeit”. VanHellenbergHubar.org (blog), 23 april 2016. http://bit.ly/Bavo-Flora-Gslide.
“Erfgoedzorg in de States”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2015. http://bit.ly/1klLJLU-VanHH2Org.
“Tijd en slijt | Medersa Ben Youssef in Marrakesh”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2014. http://bit.ly/1Ot7KGN-GOM.
“Errata en voortschrijdend inzicht boek nieuwe Bavo”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2016-2018. http://bit.ly/2eJhLjZ.
“Speech bij de presentatie van ‘De nieuwe Bavo te Haarlem’”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2016. http://bit.ly/2cpv3Da-VanHH2Org.
“Stoelenparade | Carnaval op Curaçao”. VanHellenbergHubar.org (blog), 4 maart 2019. http://bit.ly/2EoQW1Y-VanHH2Org.
“Veronica”. VanHellenbergHubar.org (blog), 19 oktober 2014. http://bit.ly/2BJenCm-VanHH2Org.
“Prins Bernhard Cultuurfonds Limburg Inspiratieprijs 2018”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2018. http://bit.ly/2SXMK3l-VanHH2Org.
“Concordans van veranderde verkorte links”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2018. http://bit.ly/2KL1ppE.
“De Heilige Linie”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2014-2018. http://bit.ly/1ZvcKwh-VanHH2Org.
“Erfgoedspel De Cuyperscode”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2018-2019. http://bit.ly/2UFjlHO-VanHH2Org.

Meest bekeken in februari — En dan hebben we ook nog de topscore van de majeure berichten van februari op de pagina ‘Links sociale media | Facebook, Twitter, Instagram, LinkedIn &’. Neem een kijkje en laat je verrassen! Surf naar http://bit.ly/VanHH2Org21.

Meer over kunst, cultuur & erfgoed kun je vinden op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB. Hier plaatsen we niet alleen onze eigen verhalen, maar verspreiden we ook interessante blogs van collega’s en instellingen. Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat de kunst-, cultuur- & erfgoedberichten een nog grotere actieradius bereiken!

Never a dull moment!

;-) B&M

Categorie ‘Klein maar fijn’

Op onze Facebookpagina houden we onder meer het nieuws bij van de Roermonds kunst-, cultuur- & erfgoedinstellingen, waaronder het Historiehuis in Roermond.

Graag attenderen we je op deze tentoonstelling, omdat het Historiehuis op een kleinschalige manier laat zien waarin de collectie van de stad geworteld is. En dat varieert van bijzondere oudheidkundige objecten tot de visitekaartjes van Pierre J.H. Cuypers en zelfs … sigarenbandjes van het merk Ernst Casimir. Een leuke tentoonstelling die goed te combineren valt met een bezoek aan het Cuypershuis.

Stoelenparade | Carnaval op Curaçao

Posted on 3 maart 2019 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 4 minuten

Stoelenparade

…

In stille hitte staan de stoelen
langs de straat
door smalle kettingen aan
elkander vast geklonken
de zitting leeg
verwachtingsvol
een lange rij die traag
de bocht om sliert
door clusters houten
bouwsels afgewisseld
staketsels in een klein palet aan kleur
felle toetsen en gedempte tonen
tussen plastic, hout en roest
van meubels die ’t moment suprême
een wisseling van de wacht beleven
een grillig lint gespannen ongeduld
een paternoster
lineaire wijzerplaat
waar seconden dagenlang gaan duren
totdat het Carnaval van
start zal gaan

Eerst paarden, dan
kinderen, dan grote mensen
in hun veelkleurige tenue
dansen de stoelen tot
leven gekomen met
waaiende handen van het publiek
Een zinderend decor voor
de pralende stoet
die vol bombarie
Aswoensdag weer
de tijd intrekt.
…

__________________________

Naschrift — Het gedicht ‘Stoelenparade’ komt uit E kas blau | Het blauwe huis, de bundel die ik schreef bij mijn eerste bezoek aan Curaçao in 2011.* Morgen krijgt het een apart plekje in het kader van het initiatief Gedicht op maandag | #Gom dat in deze tijd van het jaar onverbrekelijk verbonden is met Carnaval. In de achtergrondverhalen van de bundel staat de volgende toelichting:

Het was opmerkelijk genoeg niet de toer zelf, maar de toegift van onze gids die een ongeslagen hoogtepunt vormde: de rijen met lege stoelen langs de route van de Carnavalsoptocht die leidde tot de Stoelenparade. Terwijl ze ons langs het uitgerekte lint aan lege stoelen en kramen en tribunes reed, kwam de stem van dit gedicht opzetten. Het wonderlijke verhaal dat de mensen wekenlang van te voren hier hun plekje voor de optocht zeker stellen, om het haveloze exemplaar op het laatste moment te vervangen door een volwaardige zetel fascineerde me. Wat een superbe manier om naar Carnaval toe te leven. Een dag later ben ik teruggekeerd om de verwachtingsvolle leegte te kunnen ervaren, te fotograferen en het ene woord na het andere uit de atmosfeer te plukken. Mijn gedichten zijn eerst en vooral een kwestie van concentratie, observatie en dan woorden plukken die eigenlijk al aanwezig zijn en er alleen om vragen gevangen te worden.

Of ik zelf iets heb met Carnaval? Het feest hoort net als Driekoningen tot mijn meest gekoesterde jeugdherinneringen. Wie weet vertel ik daar nog wel eens wat meer over.

Wordt vervolgd!

;-) B.

Bronnen en verdere informatie

Hubar, Bernadette van Hellenberg. E kas blau | Het blauwe huis. Gedichten op locatie met reisimpressies (Curaçao). Curaçao/Ohé en Laak, 2011. http://bit.ly/2ykneeF-KasBlau. Over mijn beeldgedichten/gedichten op locatie vind je meer onder deze link.
Voor de achtergronden van Carnaval geven de volgende titels meer informatie:
- het interessante en goed doortimmerde webartikel van Jef de Jager. “Carnaval”. Rituelen en tradities (blog), 2013-2019. bit.ly/2UfOMbz-Gom.
- een aardig beeld geeft ook: NTR, Omroep. “Hoe ontstond carnaval in het zuiden van het land?” NPO Focus, z.j. 2019. bit.ly/2C1NLgp-Gom.
Foto’s en collage bvhh.nu 2011.
Bovenstaande items zijn opgemaakt met het bibliografisch programma Zotero.
Meer weten over de rubriek ‘Gedicht op maandag’? Volg dan deze link.

Ben je een keer in Willemstad op Curaçao vlak voor Carnaval, ga dan eens kijken bij de Roodeweg en de Bredeweg, waar de stoet langstrekt.

Verkorte link van dit item: bit.ly/2EoQW1Y-VanHH2Org
Unieke zoekterm: 2EoQW1Y
Het belangrijkste project waarmee we bezig zijn, is de Joseph Cuypers Collectie. Ga eens kijken onder deze link.
Via de afbeeldingen hieronder kun je verder bladeren door onze website.

Links sociale media van VanHH.org (2018-2019)

Posted on 20 januari 2019 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 16 minuten

Links sociale media — Hier kun je de links vinden naar ons majeure berichten op de sociale media in 2019. Je wordt aan het slot doorverwezen naar die van 2018.

Begin 2020 zijn we opnieuw gaan denken over het hoe en wat van de sociale media. Mogelijk nemen we (achteraf bezien) een sabbatical, maar het kan ook zijn dat er een andere formule komt.

Zodra het zover is, plaatsen we hier een link naar die nieuwe verschijningsvorm. Tot dan ben je van harte welkom bij ons op Facebook, Twitter, Instagram en LinkedIn.

Meer weten over wat een ’tuyn’ nu eigenlijk is? … (lees verder via deze link)

…

Wil je rustig door de dia’s bladeren, druk dan op de pauzeknop en ga er met de pijltjes doorheen.

Terugblik

Eens in de zoveel tijd besteden we hier aandacht aan het meest bekeken bericht van de afgelopen periode.

De laatste week van ‘De klim naar het licht’, bij welk evenement de nieuwe Bavo haar nieuwe naam van Koepelkathedraal kreeg, trok heel veel kijkers. Toch is het resultaat behoorlijk geflatteerd, doordat dit bericht van 20 oktober 2019 gedeeld is op de Facebookpagina van de kathedraal. En dan schieten de statistieken omhoog. Maar dat mag de pret niet drukken: we zijn altijd blij als de rubriek erfgoedgedichten, ‘Gedicht op maandag’ (#Gom), veel bekijks heeft.

Links sociale media

Het noteren van favoriete posts is niet het enige doel van van deze pagina. Hieronder staat namelijk ook een overzicht van eerdere berichten die we op de sociale media hebben geplaatst. Echt een must voor erfgoedspecialisten met een tik voor archivistiek.

Tip! — Wil je een ouder bericht snel vinden, gebruik dan de zoektoets Ctrl-F of Cmd-F.

Links sociale media december 2019

2/12/19 De tentoonstelling ‘Een schat aan scherven’ in het Historiehuis in Roermond valt echt in de categorie ‘Klein maar fijn’. Waar ze over gaat? ‘In 2009 werd in Roermond de grootste archeologische glasvondst ooit in de Benelux gedaan: een voorraad sloopglas met volop schitterende gebrandschilderde fragmenten uit de 15de en 16de eeuw’. http://bit.ly/2DBTXf6-Historiehuis
Het was echt genieten. Iedereen heeft zijn eigen referentiekader, dus het zal je niet verbazen dat bij ons de naam Cuypers oppopte. Zowel bij de middeleeuwse boordglazen (voor ons een nieuwe term, die we voortaan zeker gaan gebruiken) als de zestiende-eeuwse fragmenten zie je een type werk waardoor zij zich hebben laten inspireren. Verder blijft het fascinerend dat de grafische kunsten de modellen leverden voor de glazen. Je krijgt meer inzicht in een tijd die heel anders over originaliteit en auteursrecht dacht dan nu.Dat was natuurlijk ook in de negentiende eeuw het geval in de glasindustrie, maar het is mooi om voorbeelden te hebben die ettelijke eeuwen ouder zijn. Een meerwaarde is dat de scherven gecombineerd worden met gave exemplaren uit andere collecties en foto’s van schilderijen uit die tijd. Dat zorgt bij de waarneming voor een effectieve sprong van scherf naar geheel. Kortom, een aanrader! Tot en met 5 januari 2020 te zien. Mooi te combineren met de eveneens niet al te grote tentoonstelling in het Cuypershuis over atelier Nicolas. http://bit.ly/2DBTXf6-Historiehuis

Links sociale media november 2019

25/11/19 Met gedicht op maandag gaan we naar Wijlre, naar een kunstwerk van Guiseppe Penone dat tot stand kwam dankzij leegte: http://bit.ly/2DcHK0n-VanHH2org. Jammer genoeg moet je tot 1 maart wachten totdat je het kunt bekijken, maar je weet het … wat schuilt er veel genoegen in uitgesteld verlangen!
19/11/19: Zouden wij ons als erfgoedschrijvers ook niet moeten organiseren om een fair bedrag per woord te krijgen? Want de crux van deze uitspraak is wat ons betreft de opmerking: ‘Hiermee is het verschil in beloning tussen journalisten in vast dienst verband en freelance (foto)journalisten aanzienlijk verkleind.’ Ook in de erfgoedwereld zit een flinke kloof tussen professionals in loondienst en als zelfstandig ondernemer. Wie gaat die slechten! http://bit.ly/37k7VQG
11/11/19: Met gedicht op maandag herdenken we vandaag het einde van de Eerste Wereldoorlog door een van de belangrijkste Engelse oorlogsdichters onder de aandacht te brengen: Wilfred Owen. Mijn nicht Miri Vogels attendeerde me op zijn werk verleden jaar, toen het een eeuw geleden was dat aan deze massaslachting een einde kwam. Voor díe tijd, waarin eigenlijk alleen ruimte was voor heroïek en retoriek, was Owens onomwonden taalgebruik verrassend, schokkend. In de collage heb ik een strofe opgenomen van A Terre. Je kunt dit hele gedicht lezen via https://www.poetryfoundation.org/poems/57284/a-terre.

Links sociale media oktober 2019

28/10/19: Heb je ook wel eens iets van de enorme hoeveelheid op Delpher.nl willen gebruiken voor een artikel of je website? Dan klinkt de tekst bij het plaatje je vast bekend in de oren. De collage is onze ludieke oplossing om recht te doen aan het voorbehoud ‘dat geprobeerd is rechthebbenden te achterhalen’. Mooi dat we ook het pand bij de advertentie hebben gevonden Zijn de huisnummers in Breda nooit veranderd, zul je je verder afvragen. Ja hoor, maar in de binnenstad niet meer sinds 1897. Dus Boschstraat 113 is echt het bedrijfspand geweest van de gebroeders Wuisman. Lees meer op VanHH.org bij http://bit.ly/2ewTUE8
21/10/19: Met gedicht op maandag gaan we de laatste week in van ‘Klim naar het licht’! Wat heeft die klim bij de KoepelKathedraal/nieuwe Bavo te Haarlem te maken met dna, jacobsladders, Schiller, Beethoven en ‘Alle mensen werden Brüder’? Dat lees je in dit gedicht met het gebruikelijke aanvullende verhaal en een diapresentatie. Ga maar ’ns kijken en benut die laatste week: http://bit.ly/2P4Pysk-Gom
15/10/19: Deze blog komt vaak met bijzondere verhalen, zoals dit over de invloed van een van de belangrijkste renaissance architectuurtheoretici L.B. Alberti op de schilder Piero della Francesca. Alleen al vanwege zijn prachtige fresco met de mantelmadonna (La Madonna del Parto) hoort hij tot mijn favoriete schilders. Maar hij was niet alleen schilder, zoals Geert-Jan Koot in dit artikel uitlegt: “In de Renaissance ontstaat een samengaan tussen beeldende kunst en wiskunde, rekenkunde en geometrie […] niet alleen in beeld maar ook in woord zoals de wiskundige traktaten van de schilder Piero della Francesca (1415?-1492) uit Toscane.” Lees vooral verder … en klik op deze link! ^bvhh
7/10/19: Had je het al gezien? Het is gelukt! De crowdfunding voor het #Cuypersplafond is 100% geslaagd! Wat zijn de donateurs, de ambassadeurs en uiteraard ook de draken blij! Gefeliciteerd Cuypershuis! http://bit.ly/33acc66
4/10/19: Ons laatste item voor de crowdfunding van het #Cuypersplafond in het Cuypershuis gaat over ‘De muziek van het licht’. 98% IS BINNEN! Wie helpt mee om de laatste 2% (235 euro) binnen te halen om de ‘muziek van het licht’ in het Cuypershuis te laten weerklinken? http://bit.ly/2o3qXsB

Links sociale media september 2019

28/9/19: De draken van het #Cuypersplafond rammelen aan de kwasten en de verfpotten, zo graag willen ze weer terug naar hun oude plek. Wat zijn ze blij dat Cuypersbiograaf Wies van Leeuwen volgende week 3 oktober 2019 om 14:00 uur een rondleiding geeft op het Cuypershuis! De entree komt ten goede aan de crowdfunding! Als nu 200 mensen ieder een tientje doneren … http://bit.ly/2nbUhMH-VanHH2org
24/9/19: Zaterdag 28 september is het 100 jaar geleden dat het kiesrecht voor vrouwen wettelijk in werking trad. Een majeur moment in de geschiedenis, mogen we wel zeggen. Een van de vrouwen die dat bewust en actief meemaakte was Delphine Cuypers-Povel (1868-1948), de vrouw van Joseph Cuypers. Ze was een pittige, daadkrachtige vrouw die zich intensief bezighield met de maatschappelijke ontwikkelingen in haar tijd. Vandaar de vraag wat zij gemeen heeft met Mathilde de Haan (1886-1947), de eerste Roermondse politica, die in 1919 nog voordat het vrouwenkiesrecht een feit was, gemeenteraadslid van Roermond was! Aan de hand van de Joseph Cuypers Collectie (voorlopig nummer 200) gaan we een kijkje nemen. Ga je mee? http://bit.ly/2kXgjlM-JCC.
13/9/19: De crowdfunding voor het #Cuypersplafond van het Cuypershuis Roermond roept heel wat herinneringen op. Een goed moment om samen met Karl Pesch-Konopka een stukje ‘oral history’ vast te leggen. De crowdfunding gaat namelijk terug tot 2007, precies 40 jaar nadat het plafond is vernield en de resten achter een verlaagd exemplaar zijn verstopt. Ga je mee, dan kun je meteen daarna doneren: http://bit.ly/2MYrWo5-Cuypersplafond. O ja, de teller staat op ruim 4500 euro, dus een kwart van het benodigde geld is binnen. Wat zal er tijdens de Open Monumentendagen (14 en 15 september) binnenkomen? Dan is het Cuypershuis namelijk vrij toegankelijk!
9/9/19: Gedicht op maandag (#Gom) is opgedragen aan een van de meest invloedrijke vrouwen in mijn leven, mijn moeder: http://bit.ly/2ZWDcnS .
5/9/19: Het blijft intrigeren, de polychromie van de architecten Cuypers. Ik schreef er in 1984 over naar aanleiding van de inmiddels grotendeels verdwenen uitmonstering van de Servaaskerk, in 1997 over de kleuren in de Teekenschool van Roermond, in 2007 in het kader van het grote onderzoek naar het Cuypershuis (‘De muziek van het licht’), en in 2016 over de polychromie binnen en buiten van de nieuwe Bavo/Koepelkathedraal Haarlem. Nog steeds is niet precies duidelijk uit hoe vader en zoon, Pierre en Joseph Cuypers hun uitmonsteringen ontwierpen. Met name de manier waarop ze hun kleurengamma’s samenstelden zonder dat die met elkaar vloekten, is een groot raadsel. O ja, ze gebruikten de kleurendriehoek, ze kenden de theorieën van Owen Jones en Viollet-le-Duc, en vrijwel zeker ook Goethe’s Farbenlehre en de theorieën van Chevreul, maar hoe dat toverstokje eruitzag … na deze lezing komt het antwoord vast weer een paar stappen dichterbij. Alvast een kijkje nemen in ‘De muziek van het licht’? Surf dan naar http://bit.ly/Cuypers4all. Om te doneren volg je deze link: http://bit.ly/2ZuRNeV-Cuypersplafond
6/9/19: Ik weet niet hoeveel leden van FNV Zelfstandigen onder mijn vrienden op de sociale media zitten, maar voor hen heb ik een belangrijke boodschap (voor iedereen trouwens)! FNV Zelfstandigen onderneemt namelijk niets tegen de dreigende verlaging van de zelfstandigenaftrek. Op de website wordt dit nieuws volledig genegeerd, dus men brengt zelfs geen standpunt uit! Ik heb de bond zowel via Twitter als op Facebook benaderd, maar op mijn berichten wordt niet gereageerd. Mijn oproep: 1) Teken de petitie van de enige clubs die wel wat doen! Als je het niet eens bent met de eerste alinea, teken dan onder voorbehoud (heb ik ook gedaan): http://bit.ly/2LyU66G-zzp
2) Als je lid bent, stuur dan een mail naar FNV Zelfstandigen om te vragen alsnog wat te doen (ga ik ook doen).
3) Roep op tot solidariteit van alle Nederlanders. We moeten ons niet tegen elkaar uit laten spelen! Dus teken met zoveel mogelijk mensen!
4) Roep collega zzp’ers op om de petitie te ondersteunen, want als er nog geen 5000 tekenaars zijn op circa 1,2 miljoen zzp’ers, dan slaan we een figuur van jewelste.
Dus collega zzp’er stel je opleverdatum uit (ja, ik weet hoe moeilijk dat is), laat die offerte even liggen en TEKEN! http://bit.ly/2LyU66G-zzp
3/9/19: Update webartikel ‘Balanceren tussen figuratief, decoratief en abstract’: http://bit.ly/2folRjT.

Links sociale media augustus 2019

15/8/19: We hebben het magazijn van ‘Cuypers assortiment’ op onze website opgeruimd. Dat was me een werk, want er zaten heel wat ‘dode links’ tussen. Daar gaan we nog een keer een aparte blog aan wijden, want o, wat is dat vervelend! Hoe dan ook, je kunt weer terecht in ons magazijn, waar we allerlei verhalen klaar hebben staan. Ook de downloadpagina Cuypers4all zit erbij en een galerij met portretten en collages, waaronder werk van Josephs achterkleindochter, Juliette Tulkens. Erg leuk om doorheen te wandelen. Met het meest recente item zijn we nog bezig: over het herstel van het plafond in de eetkamer van het Cuypershuis. De fondsenwerving start 25 augustus! Grabbel maar eens in ons assortiment: http://bit.ly/1o6zCVp
8/8/19 Een heerlijk project om aan mee te werken. Linda Eversteijn en ik kennen elkaar van Museum aan het Vrijthof. Ze zag de naam Cuypers staan, toen ze zich ging inlezen in haar nieuwe project, een tentoonstelling over Clemens Merkelbach van Enkhuizen in Stedelijk Museum Breda. ‘Cuypers, mmm … Bernadette’; en zo kwam er iets moois op mijn pad. Het toeval wil dat ik Clemens in de jaren tachtig al heb leren kennen toen hij het dubbelportret schilderde van mijn oom en tante op het Geudje in Ohé. Ons gesprek ging al heel snel over Cuypers en om een lang verhaal kort te maken … Clemens maakte een prachtige tentoonstelling in het huidige Cuypershuis met behulp van zijn tekeningen en zijn collectie objecten uit de gesloopte kerken; dat was bij gelegenheid van het eeuwfeest van het Rijksmuseum in 1985. Peter van Dael die ook aan de Bredase expositie meewerkt, hield destijds een mooie inleiding. Dat gaat hij 17 augustus bij de officiële feestelijkheden in Breda weer doen. Zo wordt de cirkel gesloten: http://bit.ly/2M6JQFt-VanHH2Org

Links sociale media juli 2019

30/7/19: Sommige geruchten zijn zo hardnekkig dat ze telkens weer de kop opsteken. Een ervan is dat Jan Stuyt eigenlijk de architect van de nieuwe Bavo/KoepelKathedraal Haarlem zou zijn. Dat is dus niet zo, hoewel hij zeker bij de bouw betrokken was, evenals een heleboel andere kunstenaars en niet te vergeten de zoon van Joseph, Pierre J.J.M. Cuypers. In de collage staat het kort op een rij en wordt ook nog eens de aandacht gevestigd op de achtergrond van de Arabische motieven en de Unvollendete (onvoltooide elementen) van de nieuwe Bavo. Die kun je bij de ‘Klim naar het licht’ heel goed zien. Inmiddels is die verlengd tot eind september. Gaat het zien! http://bit.ly/2bPlZXW-nBavo
22/7/19: Meesterteken | Akkoorden gaat over de haptische schoonheid van historisch metselwerk en de metaforische inwisselbaarheid van steen en woord. Bij dit gedicht op maandag (#gom) komt niet alleen de meester metselaar langs, maar ook Goethe en Wijdeveld. En zoals bij alle kunst is het zowel een kwestie van waarnemen, als van jezelf geven. Je vindt dit tweelinggedicht in de bundel ‘Een moment in zijn eeuwigheid’ uit 2008. Lees verder via http://bit.ly/2Fb5pir.
17/7/19: Niet geloven toch! Ons boek over de nieuwe Bavo is uitverkocht! Bij WBooks kun je het dus niet meer bestellen. Waar wel? Dat vertellen we je op http://bit.ly/Bavo-Ao Het heeft iets met klimmen en licht te maken! ;-)
8 juli 2019: Welke berichten werden afgelopen drie maanden het best bekeken? Je ziet het hierboven. Wil je een handvol broodkruimeltjes volgen voor Droste, ga dan kijken op de site van ifthenisnow.eu.

Links sociale media juni 2019

24 juni 2019: In een warme week naar een zeker zo warm eiland? Ja hoor, dat kan. We gaan met gedicht op maandag naar de noordkust van Curaçao, waar je verkoeling vindt in het opspattende water in in Nationaal Park Shete Boka. http://bit.ly/2ZKPK23
21 juni 2019: Onze site dijt uit met al die verhalen, presentaties, artikelen, blogs en gedichten. Dus vandaar deze heerlijk ouderwetse inhoudsopgave van de pagina’s, gevolgd door een register op het eerste woord van de berichten/blogs. En ja, de naam Cuypers komt vaak voor, langzamerhand vaker in combinatie met Joseph dan zijn vader Pierre. Wat wil je ook met zulke mooie opdrachten als de nieuwe Bavo (tegenwoordig KoepelKathedraal Haarlem) en de Joseph Cuypers Collectie. Het woord kerk is een goede tweede … http://bit.ly/1NHYdrY

Geïnteresseerd in de oudere berichten? Bezoek dan deze archiefpagina.

Wordt vervolgd!

B&M

En verder?

Meer weten over de rubriek ‘Gedicht op maandag’? Volg dan deze link.
Het belangrijkste project waarmee we bezig zijn, is de Joseph Cuypers Collectie. Ga eens kijken onder deze link.
Via de afbeeldingen hieronder kun je verder bladeren door onze website.

Het zou fijn zijn als je dit webitem wilt delen. Dat kun je doen via de knop delen aan het einde van deze pagina (liefst met de hashtag #VanHH2Org).

Verkorte link van dit item: bit.ly/VanHH2Org21

Zoekterm bit.ly 2Ta8xRz

Met de schikgodinnen het jaar uit …

Posted on 31 december 2018 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 2 minuten

Surf naar deze blog op onze site voor het gedicht en het achtergrondverhaal.

;-) B&M

En verder nog …

…
Wil je weten hoe het allemaal begon met de gedichten op deze site, klik dan op deze link.

Meer gedichten en verhalen lezen, die Bernadette bij gelegenheid van Kerstmis, Oud & Nieuw en Driekoningen schreef? Pluk dan eens wat uit dit rijtje:

2018 Kerstmis en Nieuwjaar 2019 via deze link.
Tweemaal Driekoningen | Sweet memories (2016; 2018) via deze link.
Nieuwjaarswens op Driekoningen (2017) via deze link.
Kerstverhaal in de Poolse Kapel (2017) via deze link.
Deinend … (2009; 2017) via deze link.
Zalig kerstfeest allemaal! (2016) via deze link.
Driekoningenfeest (2016 op if then is now) onder deze link.
Draaiende spiralen (2015) via deze link.
Wat schikt het … (2015) via deze link.
Een ster en een kroon (2015-2016) via deze link.
De Kerstkapel van de nieuwe Bavo (2015) via deze link.
De vlam van de kosmos tegen ‘t blauw | Nieuwjaarswens 2014 via deze link.
Rood | Colourfield (2014) via deze link.
Boven de Kerstkapel (2013) via deze link.
Daar schoten drie stralen dooreen … (2013) via deze link.

Voor een volledig overzicht van ‘Gedicht op maandag’ surf je naar deze pagina met het Twitteroverzicht van 2017.

‘Gedicht op maandag’ komt eens in de twee à drie weken langs op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB
Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat de erfgoedgedichten een nog grotere actieradius bereiken!

2018 Kerstmis en Nieuwjaar 2019

Posted on 22 december 2018 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 4 minuten

Deze slideshow vereist JavaScript.

Wil je rustig door de dia’s wandelen, navigeer dan zelf met de muis of bij een touchscreen met je vinger.

2018 Kerstmis en Nieuwjaar 2019 — We staan er iedere keer weer van te kijken hoeveel inspiratie je opdoet op die paar vierkante kilometers die we tot onze microkosmos kunnen rekenen. Wie het verzonnen heeft, weten we niet, maar langs de Wijdesteeg in ons dorp ligt een akker met het meest milieubelastende gewas – mais – ingesnoerd in een buffer van zonnebloemen en wilde kruiden. Iedere zomer weer een feestelijk contrast.

Zonnebloemen roepen een weelde aan associaties op. De meeste mensen denken vaak als eerste aan het werk van Vincent van Gogh, maar bij de uitgebloeide variant denk ik altijd aan de prent van Richard Nicolaas Roland Holst. En wat verder mijmerend kom je terecht bij de muurschilderingen van Jean Adams in Nunhem, die nauwelijks iemand kent. Ze zijn opgenomen in De genade van de steiger, waar Bernadette tot de conclusie kwam dat hij als enige kerkschilder geprobeerd heeft het handschrift van Van Gogh te integreren in een monumentale schilderstijl.

Bij Adams die zowel priester als kunstenaar was, omlijsten de zonnebloemen heiligen, onder wie de madonna met het Christuskind. Zo refereert hij aan de bijzondere symboliek van de zonnebloem die – reikend naar de zon – staat voor het verlangen van de mens naar God, het licht der wereld. Niet zomaar een verlangen, maar een mystiek verlangen naar versmelting, naar eenwording met de Goddelijke bron. Het ultieme gevoel van thuiskomen!

We hebben de associaties voortgezet door iedereen een zonnig kerstfeest en een vruchtbaar nieuwjaar toe te wensen!

Bernadette en Marij

Meer informatie

Wil je het gedicht een keer in situ beleven, kom dan een keer wandelen in de natuurgebieden rond ons dorp. In de Hompesche Molen heeft natuurmonumenten een bezoekerscentrum ingericht en er is een brasserie, waar je terecht kunt voor versnaperingen.

Zou je naar Nunhem willen gaan om het werk van Jean Adams te bekijken, dan kan dat vermoedelijk het beste tegen het einde van de mis. Op de website van de parochie vind je meer informatie.

…

Om nog eens na te lezen …

… en aan te refereren, de tekst van het gedicht:

Een heel seizoen draaiden wij ons hoofd richting zon
een heel seizoen met het licht mee
van dageraad tot ondergang
reikend naar het licht der wereld
tot het slonk en slonk en vervaagde
de cyclus zijn eindpunt bereikte
nu geen hangend hoofd
uit treurnis of wanhoop
maar om het zaad te laten vallen
dat na de zonnewende
de geboorte van het licht
geborgen in de schoot van de aarde
ontkiemen zal
en opnieuw zal rijzen en bloeien en herinneren
aan het verlangen naar de bron
mens en oorsprong een geheel
in excelsis Deo

Nota bene — Al ons werk valt onder de CC-BY-NC-SA licentie. Er mag dus vrijelijk gebruik van gemaakt worden, mits de bron wordt vermeld.

Collectie Kersteindejaarsgedichten

Meer gedichten en verhalen lezen, die ik bij gelegenheid van Kerstmis, Oud & Nieuw en Driekoningen schreef? Pluk dan eens wat uit dit rijtje:

Het liep tegen het nieuwe jaar (2020-2021) via deze link.
Zalig Kerstfeest in 2019 | Rood/Colourfield via deze link.
2018 Kerstmis en Nieuwjaar 2019 via deze link.
Tweemaal Driekoningen | Sweet memories (2016; 2018) via deze link.
Nieuwjaarswens op Driekoningen (2017) via deze link.
Kerstverhaal in de Poolse Kapel (2017) via deze link.
Deinend … (2009; 2017) via deze link.
Zalig kerstfeest allemaal! (2016) via deze link.
Driekoningenfeest (2016 op if then is now) onder deze link.
Draaiende spiralen (2015) via deze link.
Wat schikt het … (2015) via deze link.
Een ster en een kroon (2015-2016) via deze link.
De Kerstkapel van de nieuwe Bavo (2015) via deze link.
De vlam van de kosmos tegen ’t blauw | Nieuwjaarswens 2014 via deze link.
Rood | Colourfield (2014) via deze link.
Boven de Kerstkapel (2013) via deze link.
Daar schoten drie stralen dooreen … (2013) via deze link.

_________________

Verkorte link van dit item: bit.ly/2SZU6im-VanHH2org

Unieke hashtag #zonnebloem2018

Revisited | En suivant (2011)

Posted on 3 december 2018 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 7 minuten

Revisited — Toen ik vorig jaar (2017) startte met de rubriek ‘Gedicht op maandag’, voelde ik me rond Sinterklaas zowaar overvallen door de Goedheiligman, wat toch vreemd is voor een jaarlijks terugkerend feest. ‘Doe ik nu net alsof er niets aan de hand is, of speel ik er op in?’ Het werd het laatste. Ditmaal gaan we naar 2011, naar het gedicht wat ik voor Annelei Engelberts schreef, nadat ze mij het mooie boekje met ‘Brieven aan een jonge dichter’ van Rainer Maria Rilke als Sinterklaascadeau had gestuurd.* Annelei en ik hadden niet lang daarvoor de bundel Sur place* geproduceerd, zij de tekeningen en ik de gedichten, dus het leek me voor de variatie wel aardig om zelf eens een poging te wagen om lijnen op ’t papier te zetten. Aandoenlijk vond ze het.

En suivant

Voor 2011 gorden wij ons aan
het kompas gericht op
Spaanse krochten het
kerkhof der verloren boeken
achterna
waar vreemd genoeg
niet veel
te wachten staat

De sjamaan die van Turkije kwam
en schimmel en knecht
kreeg toebedeeld van
Wodan
die allesheerser
wereldwijd opgetuigd
met namen van Zeus
of Allah of Jahweh
of Demiourg, architect
van het universum
Die wijze wit bebaarde man
met tabbard, mijter en staf
als gekerstende insigniën
een koning te paard zijn
zwarte schildknaap
een tegenspeler
archetypes

… aartsbeelden
waarvan ieder
van ons
ze in het gedeelde
geheugen bezit
Daar liggen de verhalen
die oeroud
gezaaid zijn
in ons bloed
en af en toe
ruisend
op onze hartslag
naar boven dringen
tot
bewustzijn hun
een kleed aantrekt
dat wij met
onze zintuigen
omhelzen.

Laat dat het
avontuur zijn
dat in 2011
wacht.

__________________________________

Naschrift — Annelei en ik hebben elkaar leren kennen tijdens een van de excursies van ‘Kunst der vormen’.* Ik vertelde haar dat ik al enige tijd zocht naar iemand om een bundel mee te maken: mijn partner de tekeningen en ik de gedichten. Ze reageerde heel spontaan dat zij dit wel wilde proberen. Van haar werk heb ik om te beginnen dankbaar gebruik gemaakt voor de bundel Poèmes de Picardie (2009). Daarna hebben we een jaar samengewerkt aan Sur Place. Met haar Delftse stedenbouwkundige achtergrond leek het haar aardig om iets te doen met een stad, en dan wel een met een interessant stedenbouwkundig verleden. Het werd Roermond, een stad waar ik zoveel onderzoek heb gedaan dat de bijzondere onderwerpen voor het oprapen lagen. Hoogleraar Peter Nissen was dat jaar bezig met zijn grote monografie over Roermond en nog altijd ben ik hem dankbaar dat hij tijd vrijmaakte om mijn historische post scriptum te lezen. Dat is mijn makke … ik kan niet zomaar gedichten over de schutting gooien, ik wil de lezer ook graag voeden met informatie om ze te interpreteren. Of dat nog steeds een taboe is in schrijvend Nederland, weet ik niet en dat boeit me ook niet zo.

En dan Rilke met zijn adviezen aan een jonge dichter. Goede wijn behoeft geen krans en dat geldt ook hiervoor. Je zou iedereen zo’n liefdevolle mentor gunnen en misschien heeft iedereen die ook wel nodig. Wat ik in ieder geval al die jaren ter harte genomen heb is Rilke’s opmerking ‘Kunstwerken zijn van een oneindige eenzaamheid en met niets zo weinig nader te komen als met kritiek. Alleen liefde kan ze omvangen, bewaren en recht doen wedervaren.’* Bij geen enkel poëtengezelschap heb ik me aangesloten, geen enkel forum heb ik opgezocht. Alleen in binaire sferen deel ik de gedichten uit, laat ik ze los in de wereld, geef ik ze vleugels door mijn periodieke rubriek ‘Gedicht op maandag’.

Hoe vreemd dat ook schijnt te zijn, Rilke heeft bij mij een bijzondere plaats gekregen in het boek over de nieuwe Bavo, en wel bij de Unvollendete. Het was de inmiddels oud-plebaan van de kathedraal die me attendeerde op het gedicht uit Das Stundenbuch (1905) over de niet te voltooien kathedraal. Ik heb dit gedicht van Rilke eerder aangehaald bij het gedicht ‘Atomen’ uit de minicyclus over de Medersa Ben Youssef in Marrakesh.*

Tja, en dan het onvermijdelijke onderwerp … Zwarte Piet. Ik herhaal hier wat ik op Facebook in besloten kring al heb gezegd naar aanleiding van de afgewogen blog van Jaïr Cijntje: ‘Dit is zo’n discussie waar ik buiten wil blijven, omdat ik de escalatie op z’n zachtst gezegd verontrustend vind. Maar eerlijk is eerlijk … dit is een evenwichtig verhaal [van Jaïr Cijntje]. En als we alles terzijde schuiven – ook de cultuurhistorische argumenten die heel valide (kunnen) zijn – dan gaat het alleen nog maar om de menselijke maat’.*

In mijn gedicht refereer ik aan archetypen. Hoe sterk dat achteraf voor deze discussie op blijkt te gaan, onthullen twee jonge filosofen in hun artikel over het ‘feest van impliciet racisme’.*

Is december geen mooie maand om te wijden aan de menselijke maat?

Alle Menschen werden Brüder!*

Bronnen en verdere informatie

De * in de tekst hierboven verwijst naar de volgende bronnen (opgemaakt met Zotero):

Rilke, Rainer Maria, en Theodor Duquesnoy (vertaling). Brieven aan een jonge dichter. Amsterdam: Balans, 2009.
Engelberts, Annelei, en Bernadette van Hellenberg Hubar. Sur place, Roermond in dertien beeldgedichten. 1ste dr. Amsterdam/Ohé en Laak, 2011. http://bit.ly/Surplace-2011. Daarna hebben we samen Wikken en wegen gemaakt, in opdracht van de Rechtbank Roermond toen deze opging in de Rechtbank Limburg (2013-2014).
Surf daarvoor naar deze link.
Rilke, Brieven aan een jonge dichter, p. 16.
Hubar, De nieuwe Bavo, p. 163, Rilke, Ranson en Hutchinson, Rainer Maria Rilke’s The Book of Hours, pp. 19-10, 201 (blijkens p. 201 schreef Rilke dit gedicht uit Das Stundenbuch (1905) in 1899). Van Ogtrop had dit gedicht weer doorgekregen van Eric Ottenheijm, assistent hoogleraar Joodse en bijbelse studies. De gecursiveerde woorden zijn van toepassing op het aanzien van de nieuwe Bavo. Het roept natuurlijk de vraag op of Joseph Cuypers dit ooit heeft gelezen. Mocht dat zo zijn, dan is het vast een feest van herkenning voor hem geweest. Surf naar het gedicht ‘Atomen’ uit de minicyclus over de Medersa Ben Youssef in Marrakesh via deze link.
Cijntje, Jaïr. “Zwarte Piet: wat is er nou precies racistisch aan?” Ondertussen.nl, 26 september 2018. http://bit.ly/2QCv8br-Evernote. Mijn Facebook bericht dateert van 21 november 2018.
Jongepier, Fleur, en Sem de Maagt. “Waarom Zwarte Piet onacceptabel is”. De Groene Amsterdammer, 4 december 2014. http://bit.ly/2U5pddO-Evernote
Uit de Ode an die Freude van Friedrich von Schiller uit 1785/1803. Dit gedicht heeft vooral naam gemaakt doordat Beethoven de tekst op muziek heeft gezet in het laatste deel van zijn Negende symfonie in 1823. De tekst is onder meer te vinden op Wikipedia. De ode van Schiller/Beethoven werd in 1972 door de uitgekozen als volkslied. Op Youtube is een hele menigte uitvoeringen te vinden!

De architecten Cuypers en het Vitruvianisme

Posted on 26 november 2018 by Bernadette van Hellenberg Hubar

Leestijd circa 6 minuten

Voor het oktobernummer van Vakblad Vitruvius (2018) hebben we een artikel gemaakt over het vitruvianisme en de architecten Pierre J.H. en Joseph Th.J. Cuypers. Daarmee sloeg ik twee vliegen in een klap. Ik wilde namelijk de balans opmaken van waarin vader en zoon Cuypers verschillen als het gaat om het zogenaamde ontwerpen op systeem. Daarom heb ik twee publicaties geklutst: hoofdstuk 10 van mijn proefschrift en verschillende passages in het boek over de nieuwe Bavo/KoepelKathedraal Haarlem die opgezocht kunnen worden met de zoektermen: proportie, geometrie, geometrisch, cirkel, vierkant, driehoek.*

Of deze exercitie iets heeft gebracht? Ik denk het wel. Ik sta er iedere keer weer van te kijken hoe effectief een andere aanvliegroute kan werken. Heel interessant hoe nieuwe inzichten ontstaan; in dit geval niet alleen ten aanzien van de architecten Cuypers, maar ook wat betreft de wisselwerking tussen Joseph Cuypers en H.P. Berlage. Ga het verhaal maar eens lezen. Wil je er met de zoektoets doorheen gaan, download het artikel dan via het frame hieronder of deze link.

De architecten Cuypers en Vitruvius

…

Omdat hele stukken van een eerdere publicatie van mijn hand zijn overgenomen, wordt dit in academische kringen wel betiteld als ‘self plagiarism’. Voor mij valt dit onder de categorie ‘De honden blaffen en de karavaan trekt verder’. Zelfs in recensies word ik betiteld als iemand met ‘een missie’ en dat brengt met zich mee dat ik me bewust herhaal. Het is een oeroud pedagogisch adagium dat je alleen zo de boodschap in kunt slijpen. Zeker als het om een verhaal gaat dat voor de meeste mensen nog altijd als nieuw ervaren wordt en al helemaal als de lijn doorgetrokken kan worden naar lopend onderzoek, heeft – partiële – herhaling een evidente meerwaarde. Op dit punt zie je dat de wetenschap achterloopt op de sociale media, waar herhaling een erkend stukje gereedschap is. Pedagogiek en marketing vallen hier samen.

Overigens is dit ook een goed moment om een paar zaken aan te vullen en te corrigeren:

Bij de Teeken- en Ambachtsschool ontbreekt in het artikel de architect die formeel het laatste gebouw ontworpen heeft, L.H. Luyten. Hij was gemeente-architect van Roermond en aangesteld op advies van een commissie waar Pierre J.H. Cuypers zitting in had.* Waarom er zoveel mensen aan dit complex mee hebben gewerkt? Dat kwam omdat Cuypers senior op dat moment in de gemeenteraad zat. Volgens de grote oeuvrecatalogus van het werk van Cuypers senior uit 2007 staat het vroegste ontwerp op naam van Joseph Cuypers (1894). Tevens blijkt dat verschillende tekeningen op het bureau van vader en zoon Cuypers in Amsterdam zijn gemaakt, waaronder een voorontwerp van het uiteindelijke complex aan de Godsweerdersingel.* Het ziet ernaar uit dat Joseph Cuypers een groter aandeel heeft gehad in het project, dan ik destijds in de jaren ’80 en ’90 van de vorige eeuw dacht.
Bij afbeelding 12 ontbreekt de naam van de fotograaf, Jan Straus.
De spreuk uit het ‘Boek der Wijsh. IX, 21’ dat God als een demiurg de kosmos met maat, getal en gewicht heeft geschapen – lees geconstrueerd – staat níet in de onderdoorgang van het Rijksmuseum gekalligrafeerd. Ik moet het tijdens mijn promotieonderzoek ergens hebben gevonden, dus misschien was het een andere plaats in het Rijksmuseum of een nooit uitgevoerd voorstel. Maar ruim dertig jaar na dato wil het echte laatje in mijn geheugen niet opengaan. Hopelijk kan iemand me dit nog een keer vertellen.

Je weet het, schrijven is trial and error dus terugkoppeling is altijd welkom!

;-) B.

Bronnen en verdere informatie

Nota bene — Voor de verkorte titels zie de algemene bibliografie van deze site of een van de deelbibliografieën (Joseph Cuypers Collectie, Clemenskerk):

Hubar, Arbeid en Bezieling, pp. 325-348: ‘Het reliëf De Bouw- en beeldhouwkunst. De Griekse “meester van het werk” en Cuypers’ proportiesysteem’. Hubar, De nieuwe Bavo te Haarlem, register, zoektermen: proportie, geometrie, geometrisch, cirkel, vierkant, driehoek. Het hoofdstuk in mijn proefschrift gaat op zijn beurt terug op een artikel in de feestbundel van mijn promotor, Kees Peeters: Hubar, “‘De door wiskunst en verbeelding gebouwde kerk'”, pp. 249-259.
Hubar, Arbeid en Bezieling, pp. 110-112.
Berens e.a., P.J.H. Cuypers (1827-1921): het complete werk (2007), p. 313.
Hubar, ‘”Een godin die nooit onverschillig blijkt”‘.
Het artikel in Vitruvius kan geciteerd worden als: Hubar, Bernadette van Hellenberg. “De architecten Cuypers en het vitruvianisme”. Vitruvius, onafhankelijk vakblad voor erfgoedprofessionals 12 (2018): 18–27. http://bit.ly/2zqa7qm-VanHH2Org

Meer weten over Vakblad Vitruvius, volg dan deze link

Het Rijksmuseum kan iedereen vast wel zonder mij vinden, de nieuwe Bavo/KoepelKathedraal Haarlem en de Dom van Keulen ook. Maar de Teeken- en Ambachtsschool in Roermond? Mocht je die willen bezoeken, neem dan van te voren contact op met de Limburgse Werkgevers Vereniging (LWV) die in de Teekenschool gehuisvest is. In de aanpalende Ambachtsschool zit het Limburgse Groenhuis. Ik heb het complex behandeld in hoofdstuk 4 van mijn proefschrift, nadat ik er eerder over gepubliceerd had in de vakbladen De Maasgouw en De Sluitsteen.* Heel bijzonder is de polychromie, waarover ik eveneens een artikel schreef na de voltooiing van de restauratie in 1997.* Kortom, zeer de moeite waard om een bezoek te brengen.

Verkorte links van dit item http://bit.ly/2zqa7qm-VanHH2Org | www.VanHH.org/?p=12729