De cirkel wordt gedragen door zuilen in het rond in een eeuwig draaiend ritme met lijnen haaks geplaatst De triomfboog als een wig hakend naar de hemel dwars daarop de zoldering vol aardse vlakke tinten Twee Korinthische kapitelen, rijke schouders met de geboort’ van twee bogen balancerend op de as van het akkoord noord naar zuid gelinieerd Boven het hoogaltaar de leegte van het boogvormige niets al te heilig voor meer vormen op de vliezen van het oog Oost en west de oculi die het rijzen en het dalen van de zon naar ’t laatste uur tot een vlammend spel herleiden in de ronde architectuur
…
De Stefano Rotondo te Rome, gefotografeerd op 14 maart 1932 door Berit Wallenberg. Herkomst Wikimedia Commons.
______________
Post scriptum — In dit beeldgedicht van de cyclus Rome staat de Stefano Rotondo centraal, een van de meest bijzondere vroegchristelijke kerken in Rome, met een bouwgeschiedenis die teruggaat op de vijfde eeuw.1 Ze vormt de eerste christelijke centraalbouw in dit deel van de beschaving. Zelfs in een stad waar het Pantheon herinnerde aan het hoge niveau van de Romeinse architecten en constructeurs, was ze typologisch een buitenbeentje door de dubbele arcade rondom de locus sanctus in het midden. De koepel die je hier zou verwachten is echter achterwege gebleven. De tweede arcade is in de twaalfde eeuw dichtgezet, maar als boogstelling nog goed herkenbaar in de concentrische muur.
Op grond van de bijzondere verschijningsvorm wordt verondersteld dat de Stefano Rotondo in figuurlijke zin een kopie vormt van de heilig Grafkerk die Constantijn in 335 over het graf van Christus in Jeruzalem heeft laten bouwen: de Anastasis rotunda.2 De grote stroom pelgrims die hier naar toe kwam, keerde terug met verhalen waarin uiteraard ook de grafkerk een rol speelde. Hoe zag dat gebouw eruit? Wel, de kerk was een centraalbouw, omringd door drie apsiden met arcades, een centraal gewelf et cetera. Vrijwel zeker beïnvloed door deze orale context ontstonden over heel Europa symbolische ‘kopieën’ die vaak niet meer dan enkele karakteristieke elementen met de bron gemeen hadden, zoals in dit geval de centraalbouw. Was de kerk in Jeruzalem opgericht over het graf van Christus, bij de Stefano stond ze over het altaar dat symbolisch gelijkstaat met dat graf, omdat hier tijdens de misviering telkens weer het bloedige offer van Christus op onbloedige wijze wordt herhaald.3
Tevens is dit de plek waar zich de relieken van de heiligen bevinden: de heilige die een ‘alter Christus’ is, een andere Christus, een concept waar Paulus de opmaat van gaf: ‘Niet ik leef, het is Christus die leeft in mij’.4 Hij leeft dus volgens Paulus in ieder van ons, maar wel het meest illustratief in heiligen. Je zou kunnen zeggen dat Christus zich via de heiligen aan de mensen openbaart. Vandaar dat lotgevallen van de heiligen vol zitten met ontleningen aan het Oude en het Nieuwe Testament, als gaat het bij wijze van spreken om Bijbelse episodes.5
In de Stefano Rotondo te Rome is de centraalbouw gecombineerd met de kruisvorm. Naar een reconstructie van S. Corbett.6 Herkomst: Wikimedia Commons.
Nu is het interessante van de Stefano Rotondo dat de circulaire opzet wordt gecombineerd met een axiale, waarin de christelijke kruisvorm domineert. Die wordt door twee onderdelen nog eens extra geaccentueerd: allereerst door de merkwaardige dwarsmuur van noord naar zuid in het hart van de centraalbouw boven het hoogaltaar, die in de middeleeuwen aangebracht zou zijn ter ondersteuning van de constructie. Voorts door de oostelijke uitbouw met zijn raam waardoor het ochtendlicht binnenvalt en de tegenhanger aan de westkant waardoor de laatste zonnestralen van de dag de kerk betreden.7 Of in het centrum van dit gebouw overigens werkelijk sprake is van heilige leegte – zoals in de Joods-christelijke traditie – blijft de vraag.8
Het bovenstaande gedicht schreef ik op locatie tijdens mijn excursie naar Rome van 12 tot 22 juni 2015, waarover onder deze link meer is te vinden. Het reprovrije beeldmateriaal is ontleend aan:
Charles-Louis Clérisseau (28 August 1721–9 January 1820), Interior of St Stefano Rotondo Church in Rome (1750-1755). Dit werk bevind zich in de collectie van de Hermitage te Sint Petersburg en is verworven door Catharina de Grote. Het is te vinden op de site ‘endlesspaintings.blogspot.com’ en reprovrij.
Wikimedia Commons: MM (2006) naar een reconstructie van Spencer Corbett.10
;-) B.
Verwijzingen
Voor algemene informatie zie Stefano Rotondo op Wikipedia.
Deze ontdekking staat op naam van Richard Krautheimer, ‘Introduction to an “Iconography of Mediaeval Architecture”‘ → Bibliografie. Voor algemene informatie zie heilig Grafkerk op Wikipedia. Een interessant laat voorbeeld is de kapel van Hoogcruts in Margraten.
Een van de grote kenners van Stefano Rotondo, Richard Krautheimer, betwijfelt overigens of hier wel van oorsprong af een altaar heeft gestaan. Voor zijn boeiende visie zie zijn artikel ‘Succes and failure in late antique church planning’, pp. 134-135. In de vakliteratuur was dit fenomeen van de symbolische kopie al bekend vanaf tenminste 1866, toen deel VIII verscheen van Viollet-le-Duc, Dictionnaire raisonné de l’architecture (1854-1868): lemma Sépulchre, Saint, pp. 279-290. Zie voor beide volledige titels → Bibliografie.
Inhoudsopgave —Nu roep ik je met de onderstaande Pinksterwens wel op om het verhaal over Piet Gerrits te lezen, maar dat is zo eenvoudig nog niet! ‘De genade van de steiger’ is namelijk uitverkocht en kan alleen nog antiquarisch besteld worden. Je kunt het boek wel opvragen via een van de – openbare – bibliotheken die Nederland rijk is! Laat me je helpen met deze link!
1 Een vergeten generatie (verantwoording) 15
1.1 Opmaat 15 1.2 Vraagstelling 16 Principium charitatis 18 1.3 Opzet en samenvatting 19 De kunstschilder op de steiger 19 Tussen hoofd en hand 20 Een eclectische geest 22 Canon 22 De epische mise-en-scène en de Beuroner beurtzang 21 Synthetisme en symbolisme 21 De expressionistische stam 21 Wisselspelers 22 Slotbeschouwing 22 Waardenstellende termen en begrippen 22 Annotatie 22 1.4 Productie 22 1.5 Instrument voor rehabilitatie 23
2 De kunstschilder op de steiger (vorming en onderwijs) 25
2.1 Entree in de historiografie 25 2.2 De actoren 29 Kerkschilders 29 Kerkschilder / restaurateur 29 Kunstschilders 29 Huis- en kerkdecoratieschilders 30 Wisseling van de wacht 34 2.3 De Rijksacademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam 34 2.3.1 Derkinderen en het ‘correctief voor den nood der tijden’ 34 Interbellumlijn 35 Typus 35 Iconen 35 Netwerk 36 Reflectie 37 2.3.2 De aanloop van de onderwijshervorming 37 De Gids van 1902 37 Engagement 40 Kabinetskunst 41 Kritiek op de tekenkunst en het ambachtsonderwijs 41 Derkinderen als ambachtsman 42 De Gids van 1905 en de monumentale kunsten 42 Grafische kunsten 43 Grafische muurschilderkunst 44 Biblia pauperum 44 Illustratoren 44 De Gids van 1908 44 2.3.3 De collegestof van Derkinderen 45 Hoorcolleges met lichtbeelden 45 Inleiding over het academisch programma 45 Klassieke oudheid en polychromie 46 De kathedralen en de biblia pauperum 46 De sociale positie van de kunstenaar 47 Glasschilderkunst 47 De ontbrekende barok 47 Zelfbeeld 47 2.3.4 De steen der wijzen 47 Figurist 48 Tempera of wasverf 48 Fresco en caseïneverf 49 Witte raaf 49 Praktijk 49 Excerpten over technieken 50 De pleisterlaag als drager van de schildering 50 De kwaliteit van de muur 51 Verfrecepturen 51 Audsley 51 Honing 51 Wasverf 51 De ‘spirit Fresco’ van Gambier Parry 52 Stereochromie 52 Caseïneverf 52 Steen der wijzen 53 2.3.5 Roland Holst aan het roer 53 R.N. Roland Holst 53 Directeur 54 Tekenen en ontwerpen 54 Viollet-le-Duc en het lemma Peinture 55 Symboliek 57 Sgraffito 58 Het werven van opdrachten 59 Reflectie 59 2.3.6 Campendonk en de voorhoede van de Wederopbouw 60 2.4 De Roomsche academie 65 2.4.1 De Katholieke Leergangen in Tilburg 66 ‘Roomschen dat zijn wij’ 66 De ‘Roomsche Academie’ 67 Tilburgse Leergangen 67 Henri Sicking 67 Albert Verschuuren 69 Reflectie 71 2.5 Het onzichtbare leger van vakschilders 72 Hiërarchie 72 Het ‘mindere ambacht’ 73 Hybride positie 73 Opleidingen in het interbellum 74 Roermond als pars pro toto 74 Leermiddelen en vakliteratuur 75 Landelijk perspectief 76 Van leerling tot leraar, werknemer en kunstenaar: Augustijn Hermans 76 Profiel 77 De firma Perey te Venlo 77 Oosterman 80 2.6 Werken in de nichemarkt 80
3 Tussen hoofd en hand (materialen en technieken)83
3.1 De fysieke schildering op de muur 83 3.2 De schildertechniek van de kruiswegstaties in de Lambertuskerk in Maastricht 84 De frescotechniek 84 Kruiswegstaties in de Lambertuskerk 84 Herkennen van de frescotechniek 84 Voorstudies 84 Artistieke beperkingen 86 De pleisterlaag 86 Schildertechniek 86 De toegepaste verf 86 Pigment- en bindmiddelanalyses 87 De conditie van de kruiswegstaties 87 3.3 De frescotechniek van Jan Grégoire 87 De colleges van Derkinderen 87 3.4 De frescotechniek in Nederland 89 Fresco’s in het interbellum 90 3.5 München als het centrum van de hernieuwde belangstelling voor oude technieken 91 3.6 Keimverf 92 Keim in Nederland 92 Keim Künstlerfarben of A-Techniek 93 Keim Dekorfarben of B-Techniek 93 3.7 De schilderingen van Jaap – François – Mes in de Lambertuskerk te Maastricht 94 Decoratieve schilderingen 95 3.8 De schildertechniek van Mes in de Lambertuskerk te Maastricht 95 3.9 Pigment- en bindmiddelanalyse 97 3.10 Het verval van schilderingen op de muur: oorzaken en oplossingen 98 Losse dragers 100 Recapitulatie 101 3.11 Andere verftechnieken voor muurschilderingen in het interbellum 101 Tempera 101 Caseïne 102 Lijnolie 102 Bijenwas 103 Bindmiddel en vernis 103
4 Een eclectische geest (de kunstkritiek) 107
4.1 Woorden 107 4.2 Albert Plasschaert 108 Locus classicus 108 Profiel 108 Strategie 109 In het spoor van Aurier 110 De architect 110 Decorum 111 Inhoudelijk en decoratief 111 Eclectisch 113 Picturaal decoratief 114 Recapitulatie 114 4.3 Het Gildeboek 115 4.3.1 Bernard H. Molkenboer o.p. 115 Positionering 115 Stand van zaken 116 Polychromie 116 Tweedeling 117 Dialectiek 117 Beuron 117 Toorop en Derkinderen 118 Recapitulatie 120 4.3.2 Rector J.B.W.M. Möller 121 Positionering 121 Jonge kunstenaars 121 Vorm versus idee 122 Kunstsystemen 122 Toorop 123 Toeschouwer 124 Meditatieve sturing 124 Kunst zonder kunst 125 Geest en stof, symbolisme en synthetisme 125 Het vrij scheppend vermogen 125 Nogmaals Aurier 126 Verkade als ambassadeur 127 Recapitulatie 127 4.4 Pieter van der Meer de Walcheren en Jacques Maritain 130 4.4.1 Het netwerk van een bekeerling anno 1920 130 Profiel 130 4.4.2 De esthetica van Jacques Maritain 131 Kunst en scholastiek 131 De ‘deugd van Kunst’ 132 De Gemeenschap 132 De kruisweg van Servaes 133 Kloof 133 Theologische supervisie 134 Drie regels 134 Innerlijke vrijheid 136 Recapitulatie 136 4.4.3 Het kritisch idioom van Van der Meer 136 Aan de boezem van Maritain 137 De niet-woorden 138 Schilderkunstige woordenschat 138 Nogmaals Maritain 140 Toetssteen: de context van de dagbladpers 142 Bergensche school 142 Recapitulatie 143 4.5 Jan Engelman 144 Entree 145 4.5.1 Programma 145 Engelman versus Bremmer 145 4.5.2 Een ‘plastisch en poëtisch esperanto’ 147 Nieuwe Nederlandsche Schilderkunst I 147 Romantisch 147 Habitus 148 De geboorte van een term 149 De term expressionisme bij Engelman 152 Esperanto 152 4.5.3 Barok als alternatief expressionisme 153 De introductie van de kwalificatie barok 153 De laatste gemeenschapskunst 155 Charles Eyck als barokke kunstenaar 155 De barokke middeleeuwer 158 Barok Limburg 158 Modern barok 159 Barok versus bidimensionaliteit 161 Limburgse school 161 Barok en nieuwe zakelijkheid 162 4.5.4 Tussen joie de vivre en devotie 162 Een ‘eclectische geest’ 165 4.6 Naschrift: in de periferie van de kunstkritiek 166 Klaterende drukte 166 De anti-Cuypers claque 167 Boemerang 168
5 Canon van de monumentale kerkelijke schilderkunst in het interbellum (kopstukken en stromingen) 171
5.1 Tableau 171 5.2 Instrumentarium 172 5.2.1 Van woorden naar waarden 172 5.2.2 Symboliek, iconografie en liturgie 173 Devotie en decorum 173 Verbeelding 173 Alberdingk Thijm 174 Nieuwbarn 174 Liturgie 174 Intermezzo: de symboliek van de plattegrond van het kerkgebouw 175 Timmers 176 Methode 176 5.3 Canon I | De epische mise-en-scène en de Beuroner beurtzang 177 5.4 De gebroeders Dunselman 178 5.4.1 Jan Dunselman als historieschilder après la lettre 179 Vorming 179 Academisch genre pur sang 179 Historia 180 Prix de Rome 180 Ongebaande paden 180 De Violier en Beuron 181 5.4.2 Rolverdeling en technieken 183 Siamese tweeling 183 Technieken 184 5.4.3 De Nicolaaskerk: historieschilderkunst en Beuroner schema’s 186 Symboliek 187 Schilder van de kruiswegen 189 Gemene deler met Beuron 190 Beuron elders in de Nicolaaskerk 191 5.4.4 Kees Dunselman in de Obrechtkerk: een iconografische exercitie 193 Programma 193 De lijn van Christus Koning 194 Het Paaslam 194 Drie-eenheid 195 Heilig Hart, Margareta Maria Alacoque en Theresia van Avila 197 Jozef 197 Petrus 198 Franciscus van Assisi 199 Clara 199 Maria onbevlekt ontvangen 201 Koortravee 202 Tondi met heiligen 204 Microkosmos 204 Positionering van het programma 206 5.4.5 Tussentijdse balans en waardering 208 5.5 Een orthodoxe Beuroner: Jan Oosterman 208 Jan Oosterman (1876-1963) 208 Het programma van de Catharinakerk in Den Bosch (1918-1919) 208 Beuroner idioom 209 Positionering 210 De kerk van Petrus Stoel van Antiochië in Uden 210 Balans 212 5.6 De strijdbare aardse en hemelse orde van F.H. Bach 212 5.6.1 Twaalf rolmodellen in het schip 213 5.6.2 Het monachale ideaal tussen engelenkoren, oudsten en het verloren paradijs 214 Triomferende kerk 214 Gabriël-Chamael 214 Michael 215 Gods naam 215 Emmanuel 216 JX 217 Drie gevleugelde ringen 217 Annunciatie 219 Priester-engelen 219 De beschouwelijke en de strijdbare kerk 220 Een vrouw als Eva en de pelgrim Adam 221 5.6.3 Aardse en hemelse stijl: Riegls dichotomie 222 Haptisch versus spiritueel 222 Riegls dichotomie 222 Beltrum als toetssteen 223 5.6.4 Evaluatie en waardering 225 Naschrift: de lijdende kerk 225 5.7 Tussen architect, atelier en kunstenaar: Joseph Cuypers en Joan Collette 227 5.7.1 De werkplaatsen van Cuypers & Co en de Beuroner school 227 Beuroner tendenzen 227 5.7.2 De Beuroner stijlindicator 228 Stijlindicator 228 Rooi Hartenkapel in Tilburg 228 5.7.3 De kapel van kasteel De Haar 229 5.7.4 De uitmonstering van de Laurentiuskerk te Dongen 230 Mariakapel te Dongen 230 De apsiscyclus van Joseph Cuypers en Joan Collette 234 5.7.5 Evaluatie en waardering 238 5.8 Het epos van het Heilige Land: Piet Gerrits (1878-1957) 239 5.8.1 Het Heilige Land 239 5.8.2 De Heilig Landstichting 240 5.8.3 Gerardus Majellakerk in Tilburg 241 5.8.4 De Cenakelkerk in de Heilig Landstichting 244 Byzantium à la Beuron in de Cenakelkerk 244 De strijdbare kerk in de centraalbouw 246 Ornamenten 251 5.8.5 Evaluatie en waardering 253 5.9 Op Beuroner wieken: Charles Eyck 254 Tussen Beuron en Ravenna 254 Ranken en cassettes 255 Stilistische tweedeling 255 Het programma van de apsis 256 Beuroner typologie 258 Stilering 259 Assistentie en techniek 260 Evaluatie en waardering 260 5.10 De terugkeer van Derkinderen: naschrift en slotbeschouwing 260 5.10.1 De Beuroner klanken in de Eerste Bossche Wand 261 5.10.2 De nieuwe Bavo (1894-1930) 263 5.10.3 Han Bijvoet als epische einzelgänger (1897-1975) 263 5.10.4 Overige kunstenaars aan de zijlijn 266 5.10.5 Kritiek, kenniswinst en waardering 266 Kritiek 266 Kenniswinst 267 Beoordelingscriteria 267 Esthetica 267 Cultuurhistorische waarde 269
6 Canon II Synthetisme en symbolisme 271
6.1 Jargon en spelersveld 271 6.2 Toorops katholieke symbolisme 273 6.2.1 Op weg naar de transcendentie 274 6.2.2 Het Roomsche Kerkgebouw (1908) 276 Hemelse Jeruzalem 276 Alternatieve leesrichting 278 Aards Paradijs 278 Lijdende kerk 280 Tussenbalans en vooruitblik 280 6.2.3 Kosmisch symbolisme (1921-1927) 281 Maria Rosa Mystica in de metropool 281 Het spel van de harp 284 Parallellen 286 6.2.4 De kruisweg van Oosterbeek (1916-1919) 287 Chronologie 290 ‘Rijthmisch lijnbeweeg’ 290 Karel van den Oever 291 Frans Erens 293 Lijden, strijden en overwinnen 294 Tussenbalans 298 6.2.5 De pelgrim (1921) 298 David en Esther 300 Bezielde geometrie en kosmisch symbolisme 301 Sacra conversazione 301 Heb je naaste lief 302 De strijd om het bezit 302 Slapende zielen 303 Nijd en afgunst 303 Gevleugelde zielen 304 Kinderziel 304 Christoffel 304 De psychomachia en Diepenbrock 305 6.2.6 De pelgrim voorbij: Willem van Konijnenburg en Joan Collette 306 Zacharia 306 Verbi divini inspiratio 307 De triomf van Thomas van Aquino 307 14e Zondag na Pinksteren 310 Vooruitblik 310 6.3 De Roomse Haagse School 311 6.3.1 In de periferie van grote meesters: Alex Asperslagh 312 De heilige familie 312 Paulus voor het Kruis 313 6.3.2 Thorn Prikker terug in Den Haag: Lou Asperslagh 314 In den beginne: Toorop 314 Thorn Prikker 315 Symbolisme en synthetisme 317 6.3.3 Een breed register aan stijlen: Toon Ninaber van Eyben 318 Grafiek 318 Glasschilderkunst 319 Barokke muurschilderingen 320 Tegeltableaus 321 6.3.4 Stijlpluralist pur sang: Joan Collette 321 De Drie-eenheid 321 Vrij katholiek werk 323 Muurschilderkunst 323 Positie 323
6.3.5 Op het liturgisch kruispunt: Lode Sengers 324 Liturgie en natuur 324 Delft 325 Retabelaltaar Den Haag 326 Overige werk 327 6.3.6 Toetssteen: Augustijn Hermans en Gerhard Jansen 328 Mozaïek en altaar in Tilburg 329 Netwerk 331 Kapel Joannes de Deo 331 Gerhard Jansen 335 6.3.7 Evaluatie: kritiek en waardering 336 6.4 Anton Molkenboer 339 6.4.1 O.L. Vrouwe van Goede Raad in Den Haag (1922-1923) 339 Tweeluik op de dualiteit 339 Het Geloofs- en het Gebodenraam 341 6.4.2 De Antonius Abtkerk in Scheveningen (1925-1928) 348 Symbolisme in iconografie en uitvoering 349 Kritiek van Engelman 353 Kapellen, kruisweg, engelenmozaïek, mozaïekband en glas-in-lood 355 Triomfboog 355 6.4.3 Een pluriforme mozaïst 356 6.4.4 Evaluatie: de pictor imaginarius 358 6.5 Chris Lebeau 359 6.5.1 Het kosmische programma in de oudkatholieke kerk te Leiden (1926-1931) 359 De opmaat in Amsterdam 359 Christus pantocrator 360 Theosofische Drie-eenheid? 361 Strijdende kerk en priesterschap 361 De evangelisten en de samenleving 362 Geloof 364 Hoop 365 Liefde 365 Christus in triplo 366 De trap des levens 367 Technische uitwerking 369 6.5.2 Evaluatie: tussen Amsterdam en Leiden 370 Het mystieke Amsterdam 371 Het aardse Leiden 371 Slotsom 371 6.6 Een representatieve achterhoede: naschrift en slotbeschouwing 372 La longue durée 372 6.6.1 De achterhoede: Jan Grégoire 372 6.6.2 Herman Walstra 373 6.6.3 Willem Wiegmans 373 6.6.4 Lodewijk Schelfhout 373 6.6.5 R.N. Roland Holst op de achtergrond 376 6.6.6 Kritiek, kenniswinst en waardering 376 Kunstkritiek 376 Kenniswinst 376 Schoonheid, betekenis voor de wetenschap en cultuurhistorische waarde 377
7 Canon III de expressionistische stam 379
7.1 Liturgie, vormconcepten en exponenten 379 Alibi voor de moderne kunst 379 Gotiek – barok – expressionisme 380 Factuur en handschrift, plastisch en picturaal 382 Symbolisme en synthetisme 382 Pondération, ‘nieuwe ruimtelijke logica’ of ‘verhoudingsbeelding’ 384 7.2 De waaier van Clemens Meuleman 385 De handelaar 385 Standaardwerk 386 Vooruitblik 388 7.3 Joep Nicolas 389 Artistieke vorming 389 7.3.1 Asselt: de ‘groote symphonie der doodenmysteriën’ 390 De mecenas in Asselt 390 Legendevorming 390 Programma 391 Noorderportaal 392 Zuiderportaal 396 De apotheose in de kapel 397 Schilderstijl 399 De positie van de Aflegging van Christus 402 7.3.2 De inspiratie van Derkinderen en de Goudse glazen 403 Nieuwe barok 403 Derkinderen 404 Goudse glazen 405 Breda 406 Pluriforme kunstenaar 406 7.3.3 Vermurail 407 Naar een monumentaal handschrift 407 7.3.4 Slotbeschouwing 408 7.4 Henri Jonas 408 De Amsterdamse scene 408 7.4.1 De glazen van de Koepelkerk 409 Davidraam 409 7.4.2 De Madonna en Jonas als pictor doctus 411 Zelfportret in de aanbidding van Maria 411 Maritaineske pictor doctus 411 7.4.3 De Mariacyclus in de Koepelkerk ‘al fresco’ in keimverf 413 Het ‘middenluik’ 413 De ‘zijpanelen’ 414 Vormgeving en factuur 415 7.5 Matthieu Wiegman 415 Klassieke opmaat in Frankrijk 415 7.5.1 De engelencyclus in de Obrechtkerk 417 7.5.2 Het programma rond Maria Middelares in het noordertransept 418 De bruiloft van Kana 419 7.5.3 Het programma rond eucharistie en evangelisatie in het zuidertransept 420 De wonderbaarlijke vermenigvuldiging van vis en brood 420 Eucharistie en evangelisatie 422 7.5.4 Reflectie op de beeldspraak 422 7.6 Otto van Rees 423 Kubisme 424 Netwerk in Nederland 424 7.6.1 Tussen klassiek en barok 425 De klassieke kop 426 7.6.2 Pietàkapel met de bewening in de Obrechtkerk 426 De figuren in de nissen 428 Symbiose 428 Tussen rouwen en verlossing 429 7.6.3 Historiografische reflectie 430 7.7 De muur als een blad papier: Jos ten Horn 431 7.8 Jean Adams 435 Tussen hamer en aambeeld 436 Het monumentale oeuvre 437 7.8.1 Nunhem: Paulus en Religio catholica 437 Paulus, liefde en Maritain 439 Religio, vrijheid en Maritain 440 7.8.2 De catechese op het priesterkoor en in de kinderkapel 440 Kinderlijke benadering 440 Initiatiesacramenten 441 Waardig, instructief en toegankelijk 441 Moederlijk 442 7.8.3 Het drievoudige thema van de zonnebloem 442 Zucht naar God 442 Vondel 443 Van Gogh 443 7.8.4 Experiment met een monumentale stijl 444 Wiegman 445 7.8.5 Evaluatie 445 7.9 Charles Eyck 445 Architectuur van Boosten 447 Canon van de mis 447 Driehoekscompositie en boom 448 Detaillering 449 Koepel 449 Programma, stijl en missionering 450 7.10 Eugène Laudy 451 Debuut 451 Relatie tot Eyck 451 De iconografische professional 455 7.11 De overvloed van de weelde: naschrift en slotbeschouwing 456 7.11.1 Lambert Simon 457 7.11.2 Jacob Ydema 458 7.11.3 Jaap Mes 460 7.11.4 Kritiek, kenniswinst en waardering 463 De overvloed van de weelde 463 Kunstkritiek 463 Kenniswinst 464 Waardering vanuit de hoofdcriteria: schoonheid, betekenis voor de wetenschap
en cultuurhistorische waarde 466 Priesters en leken 466 Iconografen 466
8. Bijlagen 468
8.1 Waardenstellende termen en begrippen 468 8.1.1 Uitgangspunten 468 8.1.2 Verklarende termen en begrippen 469 8.1.3 Verwijzende termen en begrippen 475 8.2 Het traktaatje van Jan –Willibrord – Verkade 476
Onze website gebruikt cookies voor een optimale ervaring. VanHellenbergHubar.Org vraagt de gebruiker om hiermee akkoord te gaan door op 'Accept' te klikken.AcceptRead More
Privacy en cookies ingevolge de AVG
Privacy Overview
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
