Het onderstaande verhaal schreef ik in 2013 als kerstboodschap. Toen was het nog lang niet zeker dat ik verder mocht gaan met mijn project over de nieuwe Bavo, waarvan de waardenstelling net was afgerond. Die was bedoeld als voorbereiding voor het schrijven van een monografie naar aanleiding van de restauratie van de kathedraal. Pas in mei 2014 was er voldoende uitzicht op het doorgaan van het project en kon de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo mij opdracht verlenen. Nu, ruim anderhalf jaar later, ligt er een manuscript, waar alleen de inleiding nog aan ontbreekt. ((Je kunt de restauratie steunen door het boek te bestellen via deze link.)) Dit werk heeft veel gebracht, en dat inspireerde me ertoe om anno 2015 het onderstaande verhaal opnieuw ter hand te nemen. De nieuwe, uitgebreide versie is te vinden op If then is now en wordt opnieuw vergezeld door een zalig kerstfeest.
Onderkoning Joseph en de ezel boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo (voorheen heilige Familiekapel). Atelier Cuypers & Co te Roermond. Foto BvHH 2013.
Zij waken over het kind boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo in Haarlem: ‘Joseph, den onderkoning van Egypte, die het brood verstrekte aan de hongerenden en van Maria, Mozes’ zuster, die de verlossing uit Egypte bezong, welke beelden zich met den os en den ezel boven de kapel der H. Familie verheffen’, vertelt Thompson in zijn boekje uit 1898. ((Thompson, M.A., De nieuwe kathedrale kerk ‘St. Bavo’ te Haarlem. Bouwgeschiedenis, constructie en symboliek, Haarlem 1898.))
Waarom heeft monseigneur Callier, die het beeldprogramma van de Haarlemse kathedraal bedacht, voor deze twee gekozen? De oudtestamentische Joseph zou je kunnen opvatten als voorafbeelding van de voedstervader die het kerstkind opvoedde, maar ook van het kind zelf dat eens koning zou worden van een rijk dat veel machtiger zou zijn dan Egypte. Ondertussen veroordeelde datzelfde Egypte na de dood van de onderkoning zijn volk tot slavernij. Mogelijk heeft Callier hier een parallel gezien met de mensheid die voor Christus’ komst het ware geloof nog niet kende en op Gods volk na zich verslaafde aan de verering van valse goden. Maar het lied van de oudtestamentische Maria bood uitzicht op de verlossing, zoals de stem van de Moeder van God het Magnificat anima mea aanhief toen Gabriel haar vertelde dat zij de Verlosser zou baren. Zijn de os en de ezel in dit verband nederige dieren? Of herinnert het laatste dier aan de intocht van de nieuwe koning in Jeruzalem met Palmpasen en de os aan de evangelist Lucas die als eerste de Madonna met haar kind schilderde?
Maria, de zuster van Mozes, met de os boven de kerstkapel van de nieuwe Bavo (voorheen heilige Familiekapel). Atelier Cuypers & Co te Roermond. Foto BvHH 2013.
Dit soort parallellen – harmonieën – tussen het Oude en het Nieuwe Testament waren zeer populair in de kringen waarin Joseph Cuypers en monseigneur Callier verkeerden. Opnieuw is het Josephs peetoom, J.A. Alberdingk Thijm, geweest die deze harmonieën op grond van middeleeuwse bronnen actualiseerde. Maar daar kom ik nog een andere keer over te praten. Ondertussen wens ik iedereen een zalig kerstfeest toe.
B. ((Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-c0.))
Verbazingwekkend hoe sterk de gevoelens zijn bij mensen die deze film hebben gezien. Nu moet gezegd worden dat dit meesterwerk van Visconti wel heel bijzonder is, met dat tragische einde, omlijst door de muziek van Mahler. Onvergetelijk!
Als je nieuwsgierig bent, kun je nu verder lezen. Maar wie weet, wil je eerst zelf een poging wagen. Dan kun je misschien ook nog wat met deze tip, die je na het voorgaande vast wel kunt plaatsen:
Is dit een dwaalspoor of lijkt dat maar zo? Wie zal het zeggen? Iedere aanwijzing is er immers een.
Leeswaarschuwing
Kijk uit: als je nu verder scrolt, komt de oplossing in zicht en dan kun je echt niet meer terug!
De oplossing van het raadsel zit in het zuidertransept. Als je het slakkenhuis hebt gevonden ben je héél dicht in de buurt (Herkomst: Thompson, De nieuwe kathedrale kerk ‘St. Bavo’ te Haarlem*).
Hoe zit het nu met Ruskin en de nieuwe Bavo?
Bij het onderzoek naar de nieuwe Bavo speelt met name het artikel van Joseph Cuypers in het tijdschrift Van Onzen Tijd (1906/1907) een belangrijke rol. Het is een stuk dat alleen na lezen, herlezen en nog eens lezen de onderliggende boodschap prijsgeeft die vaak door subtiele formuleringen en zijlijntjes tevoorschijn komt. Bij mijn onderzoek naar de ideeën van Joseph Cuypers over materiaal en kleur kwam ik onder meer uit bij een passage over het gebruik van verschillende soorten steen bij het triforium in de westwand van het zuidertransept. Hierin staat dat het:
‘[…] in Sint Bavo voor het karakter van de twee toegepaste materialen eene behandeling wenschelijk [is] geweest, die ons ook weer herinnert aan de schilderachtige galerijen van de Venetiaansche paleizen in den geest van het “Ca d’oro”.’*
John Ruskin, Aquarel van het Ca d’oro in Venetië. Herkomst Wikimedia Commons.
Het triforium in het zuidertransept van de nieuwe Bavo, waarbij Joseph Cuypers zich liet inspireren door Venetiaanse galerijen als die van het Ca d’oro. Herkomst foto: Van Onzen Tijd (1906-1907).
Dit Ca’ d’oro en ook de overige Venetiaanse paleizen dankten hun roem boven alles aan John Ruskin die in 1849 en 1851 Venetië al tekenend en aquarellerend doortrok om in de jaren daarna zijn fameuze driedelige werk The Stones of Venice (1851-1853) te schrijven. Ruskin maakte zich namelijk ernstig zorgen over de toenmalige bezetting van Venetië door Oostenrijk en vreesde voor de verwoesting van het Ca’ d’Oro en het Dogenpaleis door de legers. De Engelsman was dan wel geen voorstander van ‘restauratie’ – in de zin van herstel in nieuwe glorie – maar vernietiging ging hem te ver. Dat brengt ons vanzelf op de vraag hoe hij als oudheidkundige nu precies tegen het behoud van monumenten aankeek. Ruskin geloofde in vertraagd verval, en nog sterker geloofde hij in de scheppende hand van de tijd. Voor hem was een gebouw pas op zijn toppunt als vier tot vijf eeuwen hun werk hadden gedaan: als de stenen waren geërodeerd en verkleurd, en vol ‘schilderachtige’ barsten en groeven zaten. Het summum was wel als de natuur zich in de muren geworteld had. Ondertussen was het wel nodig om het monument in stand te houden, zodat dat hoogtepunt ook bereikt kon worden. En daarom moest je het door de tijd heen nog liever oplappen dan herstellen, laat staan restaureren. Hoe romantisch dit ook klinkt, zo hadden we waarschijnlijk anno nu geen monument meer overgehouden. Toch wordt er tegenwoordig veel meer in de zin van Ruskin gewerkt, dan in zijn tijd.
Links een illustratie van Ruskin van een gotisch timpaan van de kathedraal van St. Lo uit ‘The seven lamps of architecture’ (1849). Let op de varen met name linksboven. Midden het woonhuis van de familie Cuypers in Roermond, dat was overgroeid met klimop. Rechts de inmiddels verdwenen varen in de dwerggalerij van de nieuwe Bavo. Hoe ‘schilderachtig’ en ‘organisch’ ook, Ruskins visie op het erfgoed was niet altijd even praktisch.
Ruskins werk was buitengewoon populair en werd onder meer gebruikt bij architectenopleidingen als die van Delft, waar Joseph Cuypers was geschoold. Typisch genoeg was (ook) zijn opzichter en latere vennoot Jan Stuyt helemaal weg van Ruskin. Cuypers senior had met de ideeën van Ruskin kennis gemaakt bij zijn reis naar Engeland in 1862. Daar ontmoette hij architecten die de ideeën van Ruskin uit zijn Sevens lamps of architecture (1849) geïntegreerd hadden in een nieuwe stijl, de ‘structural’ of ‘constructional polychromy’.* Deze ‘polychrome constructie’, zoals Joseph Cuypers het begrip vertaalde, is een van de belangrijkste concepten geweest bij het ontwerp van de nieuwe Bavo, waar een prachtige combinatie van verschillende soorten natuur- en baksteen werd gerealiseerd inclusief de terracotta’s.
William Butterfield, All Saints, London (1850-1853), de eerste kerk die werd ontworpen onder invloed van Ruskins ‘structural polychromy’. Cuypers senior leerde dit type architectuur in 1862 kennen, toen hij zijn collegae in Engeland bezocht.
De ‘polychrome constructie’ van de nieuwe Bavo te Haarlem: ook de geschilderde polychromie van de torenbekroning maakt deel uit van het concept: Joseph Cuypers wilde hiermee het effect van geglazuurde terracotta oproepen. Op dat moment was de industrie technisch gezien nog niet ver genoeg om dit harde materiaal volgens het ontwerp dat hij bedacht had, te produceren.
Wat me sterk verbaasde is dat Joseph Cuypers Ruskin in dit artikel niet bij name noemt, terwijl hij dat wel doet met andere invloedrijke tijdgenoten zoals: ‘Viollet le Duc, Semper, Morris, e.a.’. Waarschijnlijk valt Ruskin onder de e.a., waardoor bij mij de associatie met Repelsteeltje ontstond (alleen Joseph wist immers hoe hij echt heette) die de puzzelaars volstrekt op het verkeerde been heeft gezet. Dat werd nog erger toen ik vertelde dat Repelsteeltje in de kerk zat te zingen in het Italiaans, of was het Latijns: O domus aurea. Dit sloeg uiteraard op Ca’ d’oro dat eveneens gouden huis betekent. Wel een beetje gemeen, omdat de domus aurea in de nieuwe Bavo aan de buitenkant als Mariasymbool is vereeuwigd. Een volgend spoor in de goede richting was de snelkoppeling naar de PDF van het artikel van Joseph Cuypers, waarin het allemaal staat. Dat bracht geen soelaas, dus toen gooide ik het op de overeenkomst tussen Ruskin en Thomas Mann (Venetië uiteraard), ondersteund door de foto van Dirk Bogarde in de klassieker ‘Dood in Venetië’.
Dat zo’n speurtocht onverwachte resultaten oproept blijkt wel uit de reactie van Stephan van Rijt, de koster van de nieuwe Bavo:
‘Vandaag kreeg ik in handen: HERLEVING van de kerkelijke kunst in katholiek Nederland door Gerard Brom; Toeval? Ruskin wordt genoemd aangaande de Nieuwe Bavo op blz. 349. “Tussen Cuypers en Berlage stonden beginselen, die Ruskin tevoren had bepaald, toen hij rijke vormen een teken van nederigheid, strakke bouw een teken van hooghartigheid durfde noemen”. (Ruskin: the stones of venice, vol.II, ch.,VI, & LXXVIII)’.
Hoezo zijn sociale media oppervlakkig!
Bronnen
Het teken * in de bovenstaande tekst verwijst naar bronnen die hierna vermeld worden:
Cuypers, Joseph, ‘Van hedendaagsche bouwkunst in ’t algemeen en de kathedraal van Sint Bavo in ’t bijzonder.’, in: Van Onzen Tijd 7 (1906-1907), pp. 1-16; 100-116 (i.h.b. p. 3 en p. 103): http://bit.ly/Bavo2all.
Leeuwen, Wies (A.J.C.) van, P.J.H. Cuypers architect 1827-1921, Zwolle 2007, p. 286 (Engelse reis 1862).
Oxenaar, Aart, P.J.H. Cuypers en het gotisch rationalisme. Architectonisch denken, ontwerpen en uitgevoerde gebouwen 1845-1878 (dissertatie Universiteit van Amsterdam 2009), Rotterdam 2009, pp. 68-71 (‘structional polychromy’ en All saints).
Youtube, Gustav Mahler, Vijfde symfonie, deel IV Adagietto, met een compilatie van fragmenten uit Dood in Venetië: https://youtu.be/4kpJehOi2p4
De voorgaande gegevens zijn verzameld in het kader van de waardenstelling waarmee ik bezig ben ter voorbereiding van een boek over de restauratie van de nieuwe Bavo. Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van de stichting kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, de gemeente Haarlem, Van Hoogevest Architecten te Amersfoort, Judith Bohan Interieur Restauratie te Haarlem, Davique Sierschilderwerk te Moordrecht en Bam Schakel & Schrale (Amsterdam, Roermond).
Verkorte link van dit item: http://wp.me/P4eh3s-ak | http://bit.ly/1Ot6m76
Het zoeklicht op …betreft enkele titels uit Bibliodoc die à la minute gedownload kunnen worden!
De Heilige Linie van J.A. Alberdingk Thijm
Van links naar rechts: Joseph A. Alberdingk Thijm, Joseph Th.J. Cuypers en Augustinus J. Callier.1
Anno 2014 merkte ik steeds vaker wat een gemis het eigenlijk was dat De Heilige Linie (1858) van J.A. Alberdingk Thijm nog niet gedigitaliseerd was, althans niet digitaal als PDF in OCR on line staat. Op dbn.org staat wel dat deel dat Thijm eerder publiceerde in zijn tijdschrift Dietsche Warande, maar niet het complete verhaal met zijn aantekeningen en het voorwoord van zijn zwager Pierre J.H. Cuypers bij de tweede editie in 1909. Dat was vooral jammers voor al die mensen die bezig zijn met de nieuwe Bavo te Haarlem van Thijms peetzoon, Joseph Cuypers. Samen met de toenmalige vicaris en vanaf 1903 bisschop. A.J. Callier, heeft hij aan de hand van De Heilige Linie een programma voor de architectuursymboliek en de decoratie opgezet, waardoor de nieuw Bavo op het gebied van de iconografie een veelheid aan betekenislagen onthult. Daar ben ik intensief mee bezig geweest voor mijn boek over de kathedraal (2016). Een mooi, compact voorbeeld is het item Hommage aan het team op deze site. ((Dit item is te vinden het kopje ‘De nieuwe Bavo in verhalen‘, waar meer vergelijkbare voorbeelden onder staan.))
Vandaar dat ik de scan, waar ik al enige tijd mee werkte, on line had gezet. De OCR is niet helemaal perfect, maar ik heb deze PDF uitvoerig getest en er inmiddels al heel veel plezier van gehad, onder meer bij het schrijven van De genade van de steiger, de waardenstelling voor de nieuwe Bavo en het manuscript voor het boek over de Haarlemse kathedraal, dat (we schrijven januari 2017) afgelopen september verschenen is. ((Zie het project kathedrale basiliek nieuwe Sint Bavo te Haarlem.)) Een bonus is dat in deze uitgave ook de opstellen Over de kompozitie in de kunst van Thijm zitten, die ik niet had kunnen missen bij het schrijven van mijn proefschrift. ((Hubar, Arbeid & Bezieling, passim. Voor een samenvatting zie deze link.))
Thijm, J.A. Alberdingk, ‘De Heilige Linie, proeve over de oostwaardsche richting van kerk en autaer als hoofdbeginsel der kerkelijke bouwkunst’, in: Sterck, J.F.M., red., A. Alberdingk Thijm, werken IV, kunst en oudheidkunde I, Amsterdam/Den Haag 1909 (1e dr. 1858). | http://bit.ly/Thijm-Heilige-Linie
Inmiddels is De Heilige Linie op meer plaatsen op het wereldwijde internet te downloaden:
De oorspronkelijke editie van 1858 op archive.org onder deze link.
Net als het exemplaar in Bibliodoc als onderdeel van De verzamelde werken uit 1908 (?) op archive.org onder deze link.
Toch interessant dat het eerste exemplaar afkomstig is van Harvard University en de tweede van het Getty Research Institute. Je vraagt je wel af welke motieven achter deze aanschaf zaten, want er zullen toch niet zoveel mensen zijn geweest die daar Nederlands lazen.
Wil je meer weten over de – internationale context van de – achtergronden van Thijms ideeën over symboliek en iconografie, dan is de publicatie van Wies van Leeuwen een aanrader:
Wil je weten waar het vorige item in deze rubriek over ging? Dat betrof het artikel van D.P.R.A. Bouvy, over de kunst in de bedreigde K.R.O. studio te Hilversum. ((Zie het kopje Bericht 27 juni 2014 in de inhoud bovenaan deze pagina (Ctrl-Home). Het item over De Heilige Linie werd geplaatst op 15 september 2014.))
Populaire titels
Tot de meest gezochte titels behoren de documenten in de rubriek Cuypers4all. Daar kun je ook het eerste wetenschappelijke onderzoek over de polychromie van Pierre Cuypers vinden: De muziek van het licht.
Terug in de tijd
Bericht 27 juni 2014: Bouvy over de KRO-studio
Er is heel wat te doen over het voortbestaan van de K.R.O.-studio in Hilversum van architect Willem Maas. Van Hoogevest Architecten spant zich in om het gebouw te behouden en heeft op eigen initiatief een herbestemmingsplan ontwikkeld. Dat initiatief wil ik graag ondersteunen, al was het maar omdat ik de schilderingen van Charles Eyck in dit gebouw behandeld heb in De genade van de steiger. Maar ook de glazen van Joep Nicolas zijn van belang, en vooral niet te vergeten, de plastieken van zijn vrouw, Suzanne Nys, op de voorgevel en in de grote concertzaal. Mijn belangrijkste bron was het artikel van D.P.R.A. Bouvy in het Gildenboek, dat je hier kunt downloaden:
Bouvy, D.P.R.A., ‘De kunstwerken in de K.R.O. studio te Hilversum’, in: Gildeboek 21 (1938), pp. 181-185. | Te downloaden via http://bit.ly/Klassieken4all
Anno 2016 is het spijtig om te constateren dat de inzet van inwoners en erfgoedinstellingen – Cuypersgenootschap en Heemschut – ten spijt een groot deel van de KRO-studio toch gesloopt gaat worden.
Disclaimer
Op deze pagina van Bibliodoc tref je bestanden aan die zonder kosten gedownload kunnen worden. Je bent van harte welkom om er je voordeel mee te doen, zolang je maar niet vergeet de bron te vermelden, zodra je van deze gegevens gebruik maakt voor rapporten en andere publicaties.
Als je deze informatie verder wil delen, ga vooral je gang, maar ik hoop dat je dat wil doen mét behoud van de snelkoppelingen die je aantreft op Bibliodoc. Dat maakt het mogelijk om de verspreiding van de bestanden te volgen. Verder mag dat delen natuurlijk geen commercieel karakter dragen.
Ga je gang!
B.
Verwijzingen
De plaquette van Thijm bevindt zich in Cuypershuis te Roermond, het portret van Joseph Cuypers is van de hand van Huib Luns en afkomstig uit het artikel van Jan Kalf in Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift (zie Bibliografie) en dat van Callier van Theo Molkenboer uit het monografietje over de nieuwe Bavo van M.A. Thompson (zie Bibliografie).
Op het gebruik van Bibliodoc zijn de disclaimers van de betreffende pagina en van deze site van toepassing.
De verkorte link van dit item is: http://bit.ly/VHH2Delen.
Mijn boek over de nieuwe Bavo is tot de verschijningsdatum medio 2016 voor € 39,95 (dus met 10 euro korting) te bestellen via NieuweBavo@gmail.com (graag verzendadres vermelden) of via http://bit.ly/WBOOKS-nBavo (inclusief verzendkosten). Je kunt ook meer of juist wat minder bijdragen. Surf daarvoor naar de bestelpagina: http://bit.ly/Bavo-Ao
De Mariakapel van de nieuwe Bavo bezien vanaf de steigers: op het gebeeldhouwde monogram, bekroond met de miniatuur koepel van de Sint Pieter van Rome, zijn onlangs de kleuren terug gebracht. Foto BvHH 2013.
Ik kan er maar geen genoeg van krijgen! Het is daar zo mooi op de steigers van de nieuwe Bavo. Dat vond ook RKK Katholiek Nederland TV toen de koster, Stephan van Rijt, materiaal stuurde over de beelden. Het resultaat was een uitzending over de restauratie die op 19 oktober 2013 uitgezonden werd, maar jammer genoeg niet meer beschikbaar is. Wat kwam er in deze gefilmde vue op de nieuwe Bavo zoal ter sprake:
De Unvollendete —Joseph Cuypers wist dat hij vanwege geldgebrek de kathedraal niet in één keer zou kunnen bouwen. Sterker nog, hij was zich er van bewust dat er meer generaties voor nodig zouden zijn om de kathedraal te voltooien. In overleg met de bisschop en de vicaris bedacht hij daarom een concept dat je zou kunnen opvatten als de architectonische tegenhanger van de beroemde Unvollendete (de onvoltooide symfonie) van Schubert:
Daardoor is het gebouw af en onaf tegelijkertijd: een optelsom van kwantumachtige momenten die elk de potentie hebben werkelijkheid te worden.
Tegelijkertijd schuilt hierachter een rijke christelijke symboliek die met name bepaald wordt door de visie dat het onvoltooide ons onweerstaanbaar naar de bron van alle voltooiing trekt: God. Maar zeker zo belangrijk is het – katholieke – besef dat het kruisoffer van Christus tijdens de eucharistie niet zomaar herdacht wordt, maar telkens weer opnieuw herhaald én voltooid wordt.
In het kielzog van het Oriëntalisme onderging ook Joseph Cuypers de aantrekkingskracht van de Arabische cultuur die een extra dimensie had, omdat ze het toenmalige aanzien bepaalde van het Heilige Land, waar Christus zijn verlossingswerk had verricht. In dit verband synchroniseerde de architect de ‘heilige leegte’ uit de christelijke en islamitische traditie door middel van lege poortnissen (in de koepel) en onbezette baldakijnen binnen en buiten de kerk. Omdat de leegte in principe ooit vol zal kunnen worden, maken ook deze deel uit van de Unvollendete.
Daarnaast speelde Joseph Cuypers in op een fenomeen dat in de achttiende eeuw werd ontdekt en afgelopen decennia door hersenonderzoek bevestigd werd: de voltooiende werking van onze ogen. Hoe sterk dat bij de nieuwe Bavo speelde, wordt vooral duidelijk als je bedenkt dat nu pas – tijdens de restauratie – ‘gezien’ werd hoeveel onafgewerkte brokken steen in het gebouw zitten. Te beginnen in de dominante koepel op de viering.
Pas tijdens deze restauratie vielen de hoeveelheid voorbewerkte blokken natuursteen op die de plaats innemen van beelden. Waren ze wel al gesignaleerd onder de baldakijnen van de lijst direct onder de koperen koepel, op de andere plaatsen in en buiten de kathedraal werden ze nu pas ontdekt. Foto BvHH 2013.
De juwelen van de bruid — Als devies draagt de kathedraal het motto Sicut sponsa ornata, getooid als een bruid. Dit is afkomstig uit de Apocalyps van Johannes en wel uit het hoofdstuk, waarin hij het hemels Jeruzalem ziet nederdalen, getooid als een bruid die zich mooi heeft gemaakt voor haar man. Op zijn beurt heeft Johannes dit prachtige beeld weer ontleend aan het Hooglied van Salomon. De kathedraal is symbolisch bezien de bruid, terwijl de selectief toegepaste buitenpolychromie de rol vervult van het snoer met juwelen rond haar hals. Opvallend genoeg zijn de kleuren vrijwel zonder uitzondering op bekroningen te zien, of dat nu torens betreft of topgevels.
De juwelen van de bruid. Foto BvHH 2013.
Microkosmos van de schepping — Stephan van Rijt merkte op dat je de beelden van Joseph Cuypers rond de nieuwe Bavo zou kunnen beschouwen als de tegenhangers van die van Viollet-le-Duc bij de Notre Dame van Parijs. Opvallend zijn de vele monsters die als symbool van de duistere kant van de schepping inherent zijn aan het wereldbeeld dat de kerk representeert: de strijd tussen goed en kwaad, licht en donker en noem maar op, wordt juist op gewijde plaatsen op het scherp van de snede uitgevochten. Daar vindt de apocalyptische kortsluiting plaats tussen de tegenstellingen die ons als mens raken, maar ook de verzoening met het aardse onvolmaakte dat een afspiegeling van de hemelse volmaaktheid toont. Bij de nieuwe Bavo tref je op verschillende plaatsen ambivalente wezens aan die hier en daar gekoppeld zijn aan een helend element: zo staan de meest bijzondere exemplaren op de Sacramentskapel, terwijl de duivel bij een van de beren rond de apsis achter de exorcist is geplaatst.
De wezens boven de sacramentskapel maken deel uit van de kosmische tegenstelling tussen goed en kwaad die de kathedraal als microkosmos van de schepping toont. Foto BvHH 2013.
Waardenstelling —De voorgaande gegevens zijn ontleend aan de waardenstelling waarmee ik bezig ben ten behoeve van de restauratie van de nieuwe Bavo. ((Hubar, Inauro textum, 2013, passim.)) Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van de stichting kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, de gemeente Haarlem, Van Hoogevest Architecten te Amersfoort, Judith Bohan Interieur Restauratie te Haarlem en Davique Sierschilderwerk te Moordrecht.
Een nieuw boek over de kathedraal —Naar aanleiding van de resultaten van de waardenstelling kreeg ik in 2014 de opdracht om een boek te schrijven naar aanleiding van de huidige restauratie van de nieuwe Bavo: Ad orientem | Gericht op het oosten. Dit boek over de nieuwe Bavo is tot de verschijningsdatum medio 2016 voor € 39,95 (dus met 10 euro korting) te bestellen via NieuweBavo@gmail.com (graag verzendadres vermelden) of via http://bit.ly/WBOOKS-nBavo (inclusief verzendkosten). Je kunt ook meer of juist wat minder bijdragen. Surf daarvoor naar de bestelpagina: http://bit.ly/Bavo-Ao
Wil je het productieproces volgen? Abonneer je dan op mijn site of surf naar mijn blog!
Deze pagina is bedoeld als entree naar beperkt toegankelijk informatie met betrekking tot de nieuwe Bavo. Zodra deze items een publieke status hebben, worden ze naar het openbare gedeelte verplaatst.
Vleermuis boven de sacramentskapel
Hoe dicht is Joseph Cuypers met het beeld van de vleermuis bij het origineel gebleven?
Op deze projectpagina van de nieuwe Bavokathedraal/KoepelKathedraal Haarlem zijn de titels van de webartikelen (hierboven) per rubriek gerangschikt op ontstaansdatum, op de gecursiveerde titel na. Dat is de verzamelpagina van de items eronder. Om nader kennis te maken met dit bij bijzondere project zijn de verhalen in de rubriek Kunst met een kleine en een grote K in de nieuwe Bavo een aanrader!
Het meesterwerk van Joseph Cuypers en zijn opdrachtgever, de latere bisschop A.J. Callier, is medio 2019 omgedoopt tot KoepelKathedraal Haarlem. Dit is bewust gedaan om een einde te maken aan de stelselmatige verwarring met de oude Bavo in het centrum van de stad. Tweemaal Bavo, tweemaal kathedraal, tweemaal de jaarlijks terugkerende, toonaangevende cyclus orgelconcerten … het was marketingtechnisch een drama! De nieuwe benaming speelt in op het meest beeldbepalende onderdeel van de kathedraal, de majestueuze vieringkoepel van Joseph Cuypers. Niet alleen qua uiterlijk zonder weerga, maar ook een ode aan het gedachtengoed van Thomas van Aquino, waar de generatie van Joseph Cuypers en Callier intensief mee bezig was: zoals deze wijsgeer de geschriften van Aristoteles te danken had aan de islamitische denkers van Arabische signatuur, ontleende Joseph Cuypers daar een onderscheidend deel van zijn vormenschat aan.
De amuse over de glazen in de lucida van de nieuwe Bavokathedraal van vader en zoon Cuypers is uitgewerkt tot een apart bericht onder deze link.
Meer weten over de architect van de kathedraal, surf dan naar de Joseph Cuypers Collectie, in 2018-2025 het hoofdproject van VanHH.Org.
Heb je belangstelling om de kathedraal een keer te bezichtigen, volg dan deze link voor meer informatie.
De entree bevindt zich bij het hoofdportaal van de kathedraal aan het Bottemanneplein, onder de twee torens.
Er is ruime parkeergelegenheid op het Emmaplein, direct naast de kerk.
Voor autobussen zijn aparte plaatsen aan het Bottemanneplein.
Steigers hebben me altijd gefascineerd, maar de laatste tijd lijkt het wel of ze een nieuwe metafoor vormen van wat ik zo al meemaak. Nieuwsgierig? Ik kom er nog op terug. Geniet ondertussen van dit juweeltje dat rond de apsis en het koor van de kathedrale basiliek Sint Bavo in Haarlem is opgericht. Met deze opdracht ben ik sinds enige tijd bezig, dus ik heb hier al een paar keer op hoog niveau mogen verkeren.
Ga je mee voor een terugblik op een van mijn mooiste projecten ooit (2013-2016)? Wat fijn trouwens en wat terecht dat de nieuwe Bavo 13 juli 2018 toetreedt tot ‘Het Grootste Museum van Nederland’, een initiatief van het Catharijneconvent.* Uit mijn boek over de kathedraal kun je opmaken dat het gebouw zelf met zijn decoraties museumstuk nummer 1 is. Absoluut een bezoek waard!
De nieuwe Bavo te Haarlem —Je kunt je bijna geen mooie project voorstellen dan de nieuwe Bavo in Haarlem.* Natuurlijk kende ik het gebouw al, want niet alleen heb ik voor een zuiderling heel wat voetstappen verloren in Haarlem (ik logeerde vaak bij mijn vaders oudste zus aan de Spaarnelaan), maar we zijn er ook een aantal keren met het Cuypersgenootschap geweest. Maar kennen en kennen is twee, dus eigenlijk leer ik dit indrukkende oeuvre van Joseph Cuypers – waar overigens ook zijn vader en zijn zoon aan hebben meegewerkt – nu pas goed kennen. En dat was heel dankbaar, want na de afronding van de waardenstelling eind 2013 die als voorfase van het boek diende, bleek de potentie zo groot dat ik verder mocht met een monografie naar aanleiding van de restauratie. Zeg nu zelf, een meer intrigerende opdracht kun je nauwelijks bedenken! En wat een uitdaging ook!
De voorfase van de waardenstelling —Uitgangspunt waren de vele ontdekkingen die ik deed, terwijl ik de waardenstelling schreef. Van meet af aan was het plan was om afhankelijk van de resultaten daarvan de inhoud om te zetten in een monografie. Nu was de restauratie van de kathedrale basiliek Sint Bavo, of nieuwe Bavo, al enige jaren in volle gang. Voorafgaand aan en lopende het project waren verschillende onderzoeken uitgevoerd, maar die hadden niet tot een samenhangende waardenstelling geleid. En die is bij een dergelijke complexe campagne onontbeerlijk. Aanvankelijk luidde de opdracht om alleen het interieur onder de loep te nemen, omdat dat het meest opportuun leek. Achteraf bleek dit met name vanwege de polychromie ook nodig te zijn voor (delen van) het exterieur.
Omdat de schrijfopdracht, de gedachtevorming en de restauratie min of meer parallel liepen, had ik gekozen voor de insteek van een groeidocument: aan de hand van modules werden telkens onderdelen behandeld en van een waardering voorzien. Doordat deze tussentijds opgeleverd werden, deden zich naar gelang het onderzoek vorderde, onvermijdelijk nieuwe bevindingen voor. Waar dat opportuun was, heb ik het voortschrijdende inzicht in de vorm van passages in een afwijkende tekstkleur verwerkt. Daarnaast zijn enkele modules door middel van naschriften geactualiseerd. De laatste versie is eind 2013 opgeleverd. Aanvullend heb ik in mei 2014 de laatste hand gelegd aan een notitie over de polychromie van de twee gebeeldhouwde torentjes aan weerszijden van de topgevel van de Mariakapel. Uiteindelijk heeft dit alles, aangevuld met diepgaand onderzoek, een plaats gekregen in de monografie De nieuwe Bavo te Haarlem die via deze link besteld kan worden.
De nieuwe Bavo in de steigers lijkt wel een kunstwerk van Christo (foto bvhh.nu, zomer 2013).
Educated guess — Na de voorfase van de waardenstelling in 2013 kon al kan geconstateerd worden dat mijn werk met veel vondsten en kenniswinst gepaard was gegaan. Toch mag dit resultaat niet verabsoluteerd worden. Omdat er vanaf 2014 nog heel wat feitelijk onderzoek gedaan moest worden, berustte veel op de ‘educated guess’: een wetenschappelijke vorm van raden weliswaar, maar toch een vorm van speculeren, waarvan het erudiete karakter niet verward mag worden met substantiële hardware. Zelfs al verdient het resultaat het etiket van ‘met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid’, associaties vragen om feitelijke onderbouwing. Gelukkig kwam tijdens het vervolgonderzoek naar voren dat veel van die associaties feitelijk terecht bleken te zijn. Of ze konden met een zodanige omvang aan contextuele informatie onderbouwd worden, dat er weinig ruimte voor twijfel overbleef. De verschillende facetten van dit onderbouwen heb ik op een rij gezet in de verantwoording van het boek, waarbij ik opnieuw heb kunnen profiteren van de inleiding van mijn proefschrift, Arbeid en Bezieling, met de veelzeggende kop: Een poging in de kunst.*De motivering van mijn conclusies berustte overigens niet alleen op geschreven bronnen, maar steunde ook op bronnen van steen, glas, edel- en siermetalen, kleurstoffen, doek, textiel et cetera: kortom, het gebouw zelf en zijn uitmonstering van binnen en buiten.
Opdracht en samenwerking —Het project werd uitgevoerd in opdracht van de stichting kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, de gemeente Haarlem, Van Hoogevest Architecten te Amersfoort, Judith Bohan Interieur Restauratie te Haarlem en Davique Sierschilderwerk te Moordrecht. Met betrekking tot de monografie zorgde de RCE voor ondersteuning in de vorm van onder meer het benodigde beeldmateriaal. Voor de inhoudelijke toets tekende een leescommissie bestaande uit kenners van de nieuwe Bavo, iconografen, historici, erfgoedspecialisten en Cuyperskenners.
Heb je belangstelling om de kathedraal een keer te bezichtingen. Dat is mogelijk vanaf april tot en met oktober en in de kerstvakantie, waarbij je ontvangen wordt door kathedraalgidsen die je van alles over de nieuwe Bavo kunnen vertellen. Kijk voor je gaat even op de website van de kathedraal voor de precieze tijden.
De entree bevindt zich bij het hoofdportaal van de kathedraal aan het Bottemanneplein, onder de twee torens.
Er is ruime parkeergelegenheid op het Emmaplein, direct naast de kerk.
Voor autobussen zijn aparte plaatsen aan het Bottemanneplein.
De entree bedraagt € 4,00 en voor kinderen tot 12 jaar € 1,00.
Onze website gebruikt cookies voor een optimale ervaring. VanHellenbergHubar.Org vraagt de gebruiker om hiermee akkoord te gaan door op 'Accept' te klikken.AcceptRead More
Privacy en cookies ingevolge de AVG
Privacy Overview
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
