Fiat lux —Ook de nieuwe Bavo komt voor in het nieuwe boek Kerkinterieurs in Nederland van het Catharijneconvent en de Rijksdienst Cultureel Erfgoed. Deze publicatie bood een mooie gelegenheid om het licht van architect Joseph Cuypers onder de aandacht te brengen, dat we nader hebben geanalyseerd in het boek De nieuwe Bavo te Haarlem, Ad orientem | Gericht op het oosten. Als aanloop tot de Open Monumentendag verscheen de monografie over de Haarlemse kathedraal op 9 september 2016.*
Voor de presentatie van Kerkinterieurs in Nederland, afgelopen maandag (20 juni 2016) in de Thomaskerk te Amsterdam, verscheen de volgende tekst van het Catharijneconvent:
‘Kerken zijn de landmarks van ons landschap. Al meer dan duizend jaar zijn zij onlosmakelijk verbonden met het Nederlandse dorps- of stadsgezicht. De aandacht gaat vaak uit naar de buitenkant, terwijl er juist vanbinnen zoveel te genieten valt. Van de middeleeuwse parel in Groningen tot de katholieke kathedraal in het zuiden, van neogotische pracht en praal tot strakke, betonnen wederopbouw. De rijkdom en diversiteit die ons land kent is indrukwekkend. Museum Catharijneconvent, het nationaal kenniscentrum voor religieus erfgoed, geeft die binnenkant nu de aandacht die hij verdient, door maar liefst honderd beeldbepalende interieurs uitgebreid in het zonnetje te zetten. Kerkinterieurs in Nederland is een ontdekkingstocht langs katholieke en protestante kerken en joodse synagogen, waarin architecten en kunstenaars door de eeuwen heen hun ideeën op indrukwekkende en vaak verrassende wijze hebben vormgegeven. Alle 100 kerkinterieurs zijn op artistieke wijze in beeld gebracht door fotograaf Arjan Bronkhorst. Het boek wordt uitgegeven door WBOOKS’.
Het is ergerniswekkend! Dode links die (dus) niet meer werken! Van een instituut met wetenschappelijke pretenties als het Catharijneconvent mag je anders verwachten. Als iemand mij kan helpen aan een werkende link voor dit exemplaar, ben ik heel dankbaar: www.catharijneconvent.nl/media/medialibrary/2016/06/2016-06-09_Overhandiging__standaardwerk_100_iconische_kerkinterieurs_van_Nederland_aan_de_minister_van_OCW.pdf. Zelfs via de Way backmachine van Internet Archive heb ik het niet kunnen vinden!
Het boek heeft hoge ogen geworpen, maar alle eer is daarbij gegaan naar/opgeëist door fotograaf Arjen Bronkhorst (een geweldige fotograaf overigens). Noch hij, noch het Catharijneconvent heeft het nodig gevonden de schrijvers in het zonnetje te zetten. We zijn met elkaar op één hoop gegooid als ‘Meer dan vijftig specialisten’. Eigenlijk had er in plaats van onze verhalen net zo goed de standaardtekst voor grafisch ontwerpers kunnen staan: ’the quick brown fox jumps over the lazy dog’ (de klassieke zin met àlle letters van het alfabet) en dat honderden malen. Waarschijnlijk was het geen mens opgevallen en persoonlijk had het ons schrijverscollectief (B&M) ’t vervelende gezeur van de eindredacteur bespaard. Bij de derde druk heeft Bernadette opnieuw bepleit om de auteurs via de sociale media aandacht te geven, maar hoewel het Catharijneconvent daar welwillend tegenover stond, bleef het daarbij.
Verkorte link naar dit item: http://bit.ly/28SbZfg
Galerie Mariska Dirkx is gevestigd in het voormalige atelier van de glazeniersfamilie Nicolas te Roermond. Ook dit jaar doet ze weer mee aan de Open Monumentendag. Op de achtergrond van de foto is het raam Sjinderhannes van Joep Nicolas te zien, op de voorgrond een werk van zijn kleinzoon Diego Semprun Nicolas. Foto Marij Coenen 2014.
Komend weekend is het Open Monumentendag en dan draai ik zaterdag mee met glasspecialist Mariska Dirkx en beeldhouwer Dick van Wijk in het voormalige atelier van de glazeniersfamilie Nicolas in Roermond (start 11:00 uur, Wilhelminasingel 67, 6041 CH Roermond).
Wat ze zoal in petto hebben lees je in hun uitnodiging hieronder:
12 en 13 september aanstaande hebben veel mooie Monumenten in Roermond hun deuren gastvrij open gezet. Er hangt dan altijd een echte feestelijke sfeer in de stad en als het zonnetje er ook nog bij schijnt is het werkelijk een echte feestdag. Het is een dag vol leuke ontdekkingen en ontmoetingen. Ook in ons atelier bruist het die dag van de geschiedenis en het ambacht in de kunst. Sinds 1855 is dit pand al een kunstwerkplaats, waar nu nog immer veel kunstenaars en kunstminnenden elkaar ontmoeten. Dick van Wijk werkt hier iedere dag aan zijn beelden en permanent komen hier geïnteresseerden voor de geschiedenis van atelier Nicolas en de nieuwe glaskunst van internationale professionele glaskunstenaars.
In het monumentenweekend geven wij met een heel team op onze locatie informatie over de kunst die gerelateerd is aan de geschiedenis van het voormalig atelier Nicolas.
Te zien zijn:
2 grote gebrandschilderde ramen van Joep Nicolas
de geschiedenis van het inventariseren, en conserveren van de mooie cartons (ontwerptekeningen) van atelier Frans Nicolas
kunst en ambacht van de beelden van Dick van Wijk
restauratie atelier Restaura; zij restaureren kunstwerken voor vele musea, archeologen, en gemeenten
over textielrestauratie van gewaden, vaandels en vlaggen
informatie over “de genade van de steiger” : monumentale kerkelijke muurschilderkunst in het interbellum
ambacht en techniek van de eigentijdse glaskunst
en in het theehuis ziet U een leuke demonstratie over het werken voor de vlam om mooie glaskralen te maken.
Tijdens deze dagen zijn aanwezig:
Andrea Peeters en/of Dirk van de Leemput (cartons) Sociaal Historisch Centrum Maastricht
Doortje Lucassen (textielrestauratie) Sociaal Historisch Centrum Maastricht
Helma Helgers (glaskralen)
Bernadette van Hellenberg Hubar, kunsthistoricus ( De genade van de steiger)
en Dick en ik natuurlijk.
De koffie staat klaar en wij heten U allen van harte welkom.
De toegang is gratis zoals gewoonlijk in de galerie en het atelier dat in september en oktober weer alle weekenden geopend is.
Mocht U graag een aparte ontvangst met koffie en vla en een uitgebreide uitleg over de geschiedenis van het atelier willen hebben; dan graag van te voren reserveren bij Dick of Mariska. Dit kan iedere dag van de week. De kosten zijn dan 7,50 euro p.p.
Zelf geef ik uitleg aan de hand van mijn boek De genade van de steiger, waarin ik naast de schilderingen ook het glas-in-lood van Nicolas behandel. Het betreffende item is hier op de website opgenomen.
Misschien is er ook ruimte om nog wat te vertellen over de vernieuwende glazen van Joseph Cuypers in de nieuwe Bavo, waarover mijn volgende boek gaat.
… op niets! Het boek over de nieuwe Bavo/KoepelKathedraal is namelijk alleen nog te verkrijgen bij de kathedraal zelf
…
De oproep ‘Bestel het boek’ is niet meer aan de orde, want je kunt het alleen nog kopen door een bezoek te brengen aan de nieuwe Bavo/KoepelKathedraal Haarlem. Dat is natuurlijk geen straf, want het is een van de mooiste en meest bijzondere kerken in Nederland. Je moet er wel niet te lang mee wachten, want het gaat om de laatste partij. En daarna? Misschien wordt het ooit ‘Lees het boek door te klikken op …’ als het online komt te staan, maar dat is toekomstmuziek. Een andere manier om aan een fysiek exemplaar te komen is door het te lenen via een van de bibliotheken die Nederland rijk is.
De oriëntaals geïnspireerde koepel op de omslag van ‘De nieuwe Bavo te Haarlem, Ad Orientem | Gericht op het oosten’ (2016). De omslag is ontworpen door vormgever Marjo Starink, met een foto van de RCE beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2015. Het paars van de leien is gebruikt als uitgangspunt van het kleurengamma voor de vormgeving van het boek.
De nieuwe Bavo te Haarlem, Ad orientem | Gericht op het oosten is 9 september 2016 verschenen bij gelegenheid van de Open Monumentendagen in Haarlem, gewijd aan het thema ‘Iconen en symbolen’. Dit thema kun je iedere dag weer in de kathedraal beleven.*
De aanbieding van het boek was een bijzonder feest, zoals je kunt zien op de diapresentatie onder deze link, waar ook de speech van Bernadette van Hellenberg Hubar is te vinden over hoe je dit werk het beste zou kunnen lezen.
Ad orientem | Gericht op het oosten
Het rode ochtendlicht op de gevels van de nieuwe Bavo (in 2019 omgedoopt tot KoepelKathedraal*) geeft al aan hoe de ondertitel van het nieuwe boek over de kathedraal luidt: Ad orientem |Gericht op het oosten.Het is uitgegeven door WBOOKS in opdracht van de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo te Haarlem. Het actuele beeldmateriaal voor dit boek is onder meer ter beschikking gesteld door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed en het historisch beeldmateriaal door Noord-Hollands Archief.
Was het vorige grote boek dat we mochten schrijven – ‘De genade van de steiger’ – al zo’n bijzonder project, de nieuwe Bavo wist dit te evenaren, zo niet te overtreffen.* Zelden is over het programma van een kerk zo diepgaand nagedacht, in dit geval met name door Joseph Cuypers en de bouwheer, de latere bisschop A.J. Callier. Hoewel er vrijwel voortdurend geldgebrek was, slaagden zij er toch in hun kathedraal te realiseren zonder al te veel concessies aan de kwaliteit. Die wordt niet alleen door het artistieke niveau bepaald, maar ook door de hoge mate van ambachtelijkheid, waarmee het gebouw en zijn inrichting zijn uitgevoerd. De ideeën die vóór 1900 ontwikkeld werden over de boodschap die de nieuwe Bavo in architectuur en uitmonstering moest uitdragen, zijn tot na de jaren 1950 actueel gebleven. Ook de nieuwe tijdslagen die men in het kader van de laatst restauratie aan de kathedraal heeft toegevoegd, zijn daar voor een belangrijk deel op geënt. Zo vormt de nieuwe Bavo het podium van ruim een eeuw artistieke uitdrukkingsvormen, waarin beeld, uitvoering en inhoud elkaar completeren.
Benieuwd naar ’n voorproefje? Volg dan deze link naar de samenvatting.
De architect van de nieuwe Bavo/KoepelKathedraal heeft nooit opgehouden te fascineren. Al enige tijd zijn we bezig met een E-boek dat geschreven wordt over en tijdens de inventarisatie van de Joseph Cuypers Collectie die de nazaten in bewaring hebben gegeven aan het gemeentearchief van Roermond. Ga eens kijken op de projectpagina.
;-) B&M
Een greep uit de smaakmakers op Twitter
Iedereen denkt dat Willibrorduskerk met haar eretitel van ‘kathedraal van Amsterdam’ van Pierre J.H. Cuypers (senior) is, maar hij heeft alleen de oostpartij getekend. De tweede fase kwam geheel voor rekening van Joseph Th.J. Cuypers, terwijl zijn zoon, Pierre J.J.M. (junior), ten slotte de vieringtoren zou ontwerpen. De wisselwerking tussen deze kerk en de nieuwe Bavo komt aan de orde in mijn boek, ‘De nieuwe Bavo te Haarlem’, pp. 90-96, 147-149. Screenshot van de site van Ad Tiggeler. Klik op het plaatje om naar Twitter te gaan.
…
Je zou het inderdaad niet zeggen, maar deze Judith in apsis van de nieuwe Bavokathedraal/KoepelKathedraal Haarlem is werkelijk iconografisch heel bijzonder! Normaal wordt ze afgebeeld met het hoofd van Holofernes, de Assyrische veldheer die de Joden belaagde en door haar gedood werd. Hier staat ze bij de stadspoort op het moment dat ze dat naar het tentenkamp van Holofernes gaat. Ze zegt de priesters dat het niet de mens is die God op de proef stelt, maar andersom. Haar beproeving is dat ze haar lichaam geeft aan Holofernes, opdat ze hem kan doden. Dat was een groot offer, omdat ze daarmee een gevallen vrouw werd. Omdat ze haar lichaam opoffert geldt ze als voorafbeelding van Christus die door de kruisdood zijn lichaam opoffert. Dit verhaal maakt deel uit van een eigentijdse versie van de Biblia pauperum, bedacht door de latere bisschop van Haarlem, A.J. Callier. Hij was een geweldige programmamaker, zoals je in mijn boek ‘De nieuwe Bavo te Haarlem’ kunt lezen (zie onder meer pp. 190-191). Foto bvhh.nu mei 2014. Klik op het plaatje om naar Twitter te gaan.
…
Ook de beelden van Charles Vos in het schip vertellen een verhaal dat een halve eeuw eerder door Joseph Cuypers en monseigneur Callier was bedacht. En wat was het een feest om die beelden van heel dichtbij vanaf de steigers te fotograferen. De vormgeving wordt bepaald door de afmeting van de vrij smalle nissen. ‘Woekerend met de ruimte heeft Vos beelden gemaakt die door hun ingetogen karakter op een empathische manier uitdrukking geven aan hun verering voor Christus. Niet groots en meeslepend, maar stil en meditatief’ (boek nieuwe Bavo p. 215). Foto bvhh.nu december 2014. Klik op het plaatje om naar Twitter te gaan.
Meer informatie
Volledige titel Bernadette van Hellenberg Hubar. De nieuwe Bavo te Haarlem: Ad orientem – Gericht op het oosten. Onder redactie van Marij Coenen. Zwolle; Haarlem: Wbooks ; Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, 2016.
Wil je de kathedraal bezoeken? Surf dan naar Google en typ in het zoekscherm: KoepelKathedraal. De URL’s van deze site zijn de afgelopen jaren zo vaak veranderd, dat een link plaatsen geen zin heeft.
De naam van de nieuwe Bavo is in 2019 uitgebreid met/veranderd in KoepelKathedraal Haarlem. Dit vanwege de voortdurende verwarring met de oude Bavo in het centrum van de stad, waardoor bezoekers aan Haarlem zich niet realiseren wat voor een bijzonder bouwwerk zich bevindt aan de Leidsevaart.
De site van Ad Tiggeler (members.casema.nl/a.tiggeler/index.html) is anno 2023 spijtig genoeg niet meer bereikbaar. Voor een deel is deze opgeslagen op de WayBackMachine van Internet Archive.
Sociale media en erfgoed
VanHellenbergHubar.Org zet sociale media in zowel om nieuws over kunst, cultuur & erfgoed te delen als om vragen te stellen en zo kennis te vergaren. Centraal hierin staat onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB.
Ga eens kijken en deel de berichten, zodat de verhalen, vragen en antwoorden een nog grotere actieradius bereiken!
Je kunt ons en andere onderzoekers ook helpen door deze pagina te delen via de knop delenonderaan de pagina (graag de hashtags #nieuweBavo, #KoepelKathedraal, #JosephCuypers gebruiken).
Verkorte links van dit item: bit.ly/Bavo-Ao of VanHH.org/?p=19230
Het lijkt wel een zoekplaatje, maar wat je hier ziet, is het gewaad van de hoofdfiguur van het altaarretabel in de kapel van Nicolas van Tolentijn, een van de belangrijkste augustijner heiligen in de Paterskerk te Eindhoven.* Het beeld komt uit het atelier van de gebroeders Custers te Eindhoven, wier werk tot de top van de houtsnijkunst uit de vroege twintigste eeuw behoorde.
Waarom ik dit detail laat zien? Omdat het zo’n mooi voorbeeld is van hoe weefsel werd gesuggereerd op een beeld. Vaak had een atelier voor dit werk in specialist in huis, een polychromeur die bedreven was in het beschilderen van sculptuur. Moet je kijken hoe knap hij dit heeft gedaan! Via een goud gestikt steentjesmotief op donkerblauwe stof accentueert hij de val van het gewaad: dat doet hij door de steentjes te verkorten en zelfs te vervormen, met name bij de scherpere plooien en op de plaatsen waar het been zich aftekent onder het weefsel. We hebben te maken met een echte verleider, want deze handwerksman verlokt het oog om als het ware te surfen over de golven van de stof die vol dik bollende toppen en holtes zit. Toen hij dit beeld onder handen nam, circa 1909, en er al zijn vaardigheden op los liet, zal deze polychromeur zich ongetwijfeld niet hebben gerealiseerd dat hij een uitstervend metier beoefende. De generatie beeldsnijders na hem zou afstappen van dat bonte palet, die horreur van de neogotiek, zoals dat door de kunstcritici en -historici vanaf de jaren dertig werd geformuleerd.
Nog een fase verder en dit soort beelden zou via rommelmarkten verdwijnen. Met name na Vaticanum II* daalde de waardering voor dit type kerkelijke kunst tot een absoluut dieptepunt, met alle gevolgen van dien. Zo kon het gebeuren dat de beelden van de Munsterkerk te Roermond, waar ieder atelier in de stad een exemplaar aan had bijgedragen, in de jaren zestig van de vorige eeuw volledig opgeruimd werden. Daarom is het ook zo bijzonder dat de Paterskerk in Eindhoven nog haar complete interieur heeft, waarvan de beelden een indruk geven van de veelzijdigheid van atelier Custers.
Als je een keer in de gelegenheid bent, moet je de kerk zeker gaan bezoeken!
Vue op het altaar van Nicolaas van Tolentino in de Paterskerk te Eindhoven. Dit beeld is op zijn oorspronkelijke plaats behouden. Foto Barbara Bonfrer 2014.
Post scriptum
Het teken * in de bovenstaande tekst staat voor de volgende informatie:
De foto’s zijn gemaakt door Barbara Bonfrer van Franken Projectmanagement.
Vaticanum II duidt op het Tweede Vaticaans Concilie dat van 1962 tot 1965 werd gehouden en leidde tot de modernisering van de R.K. Kerk. Hoe goed en opportuun ook, in Nederland leidde de implementatie tot een tweede beeldenstorm in Nederland. Voor meer achtergrondinformatie zie de lemmata op Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_Vaticaans_Concilie en http://nl.wikipedia.org/wiki/Tweede_beeldenstorm.
Voor de Open Monumentendag van 2015 volg deze link.
Onze website gebruikt cookies voor een optimale ervaring. VanHellenbergHubar.Org vraagt de gebruiker om hiermee akkoord te gaan door op 'Accept' te klikken.AcceptRead More
Privacy en cookies ingevolge de AVG
Privacy Overview
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
