Maskerade | Gedichten bij een installatie van Betteke Derix

Maskerade | Gedichten — De cyclus Maskerade kwam spontaan tot stand, toen ik in februari 2021 voor een gezamenlijke wandeling bij glaskunstenares Betteke Derix was en ze me een blik gunde op haar toen nog onvoltooide installatie in klein formaat voor de manifestatie InBeeld 2021 (thema identiteit).1 Zomaar opeens was het er: de connectie, de vonk, noem maar op. ‘Mag ik een gedicht bij dit werk schrijven’, vroeg ik haar. Haar ja mondde uit niet in één, maar drie gedichten die hieronder te zien zijn in de diapresentatie; zowel in hun geheel en als in de vorm van toepasselijke stukjes bij de afbeeldingen.

In de presentatie heb ik geprobeerd om iets van het ruimtelijke effect van de installatie over het voetlicht te brengen. Als gevolg van corona moest InBeeld2021 afzien van een fysieke tentoonstelling. Vooral de driedimensionale kunst heeft daarvan te lijden en dat geldt voor een installatie al helemaal: voor dat type kunst is de factor beweging, waardoor je het werk vanuit verschillende gezichtshoeken kunt waarnemen, essentieel. Wie beweegt laat dat wat statisch is, vanzelf meebewegen en dat maakt zo’n werk levendig. Wat Betteke Derix vanuit het ene punt zomaar bij elkaar lijkt te hebben geplaatst, ontvouwt zich op een andere plaats als een snoer van gelijkgestemde hoofden en elders weer als een dans die op beginnen staat. Overal zit interactie. Dit zorgt ervoor dat Maskerade in de meest directe zin van het woord veelzijdig is.

Zelf heeft Betteke Derix, werkzaam als rechter bij de rechtbank Limburg in Roermond, als informatie bij haar installatie het volgende doorgegeven aan de organisatie. 

  • Maten: Ongeveer 30×40 cm en 35 cm hoog.
  • Materiaal: parfumflesjes (van glas), gips, glas, metaal en verlichting.
  • Toelichting Identiteit (het thema van InBeeld 2021): Voor mij bestaat dat in dit werk uit: mijn parfumflesjes en verschillende hoofden met elk een verschillend masker/doek voor. Mijn vak: veel verschillende mensen zien, horen en beslissingen nemen. Elk heeft wel iets af te schermen. Waar moet ik doordringen, wat moet ik weten om te beslissen. Hoe weet men zich gehoord. En tegelijkertijd brengt dat ook reflectie met zich mee. Zie ik iets van mezelf terug in de weerschijn/blik van de ander. Kijkend luisteren.

De gedichten en de diapresentatie zijn als onderdeel van de installatie door InBeeld 2021 op de webpagina met de inzending van de ECI-Cultuurfabriek geplaatst.2 Ik voel me vereerd dat Betteke mijn naam aan haar kunstwerk heeft toegevoegd. 

;-) Bernadette

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen
  1. InBeeld 2021 staat voor de prijs voor de beeldende amateurkunst in Nederlands- en Belgisch-Limburg. Voor de Nederlandse provincie Limburg wordt deze manifestatie georganiseerd door Huis voor de Kunsten in Roermond. Voor meer informatie bezoek de website en voer in het zoekscherm in: InBeeld.
  2. Voor de ECI-Cultuurfabriek volg deze link.
  3. Dinsdag 15 juni werden de finalisten bekend gemaakt. Hoewel we buiten de boot zijn gevallen, was en blijft het voor mij een heerlijk project. 
Maskerade op de site van InBeeld2021. Screenshot bvhh.nu 2021.

Maskerade op de site van InBeeld2021. Screenshot bvhh.nu 2021.

Om nog eens na te lezen …

… en aan te refereren of te gebruiken, de tekst van het gedichten.

Citeren mag – of het nu helemaal is of dat je er stukjes uit haalt – maar wel onder de voorwaarde dat mijn naam en die van Betteke Derix worden vermeld en er geen commerciële toepassing plaatsvindt.

Met open vizier

De blik door glas gefilterd
Het onzegbare voorbij
Flaneren zij langs het oog
Hun elegante gestalten
Voetloos glijdend in een traag
vloeiend contrapost
Het hoofd recht of in een knik
maken zij contact
Met open vizier
Transparant, niets verhullend
tot het moment
dat het licht invalt
en de spiegeling van het glas
de oogopslag laat verdwijnen
de ontmoeting beperkt
tot een spiegelbeeld
van wie kijkt

Koppige taal

Als langstelige bloemen
uit de hof van vrouwe Justitia
werden ze geschikt,
de een na de ander
De waanwijze filosoof
zijn visie op het recht paraat
De blik standvastig, maar o ...
het verhaal erachter verzwegen
De arrogante rapper
de krullenkop schuin, de lippen getuit,
Ongenaakbaar achter glas
Mij maak je niks
Zei ook de jongen met hanekam
Maar toch nog kinderen
Op het oog vrij om te spreken,
maar hun verhaal dooft achter beslagen glas
dat soms niet alleen de ogen
maar ook de mond afdekt
De jonge non-descripte vrouw,
ieders buurvrouw om de hoek
wat is haar verhaal?
Wordt ze geslagen door haar man?
Heeft ze geld witgewassen?
Was ze te goed van vertrouwen?
Achter haar de vreemde woeste man,
de zonderling, de dakloze die al te vaak
in het portiek van de rechtbank slaapt
En wie zijn toch die androgyne figuren
de schedels met hun grote dak vol knobbels
waaronder het gist van de verhalen
gesublimeerd achter glas?
Zij hoorde hen aan en las hun gezicht
en vertaalde de weerschijn voor hun ogen
in een vonnis

Pas de dix et moi

Geen burgers van Calais
waartussen ik me bevond
verdwaald op Gullivers reizen
dwalend tussen pylonen
lichtvoetig verbonden door
een groene draad van kop tot voet
De zachte curve van hun lijf
nodigt me uit tot een pas de deux
Pas de deux, pas de dix et moi
Volg ik de patronen van een reidans
tastend naar hun afwezige handen
op akkoorden die niemand hoort
zacht ontsnappend aan hun stenen lippen
vormen wij een spel
waarin de tijd even pauzeert

Nota bene — Al mijn werk valt onder de CC-BY-NC-SA licentie. Er mag dus, zoals hiervoor aangegeven, vrijelijk gebruik van gemaakt worden, onder voorbehoud van naamsvermelding en geen commercieel gebruik. Dat geldt zowel voor de tekst als het beeldmateriaal in de presentatie.

Graag nodig ik je uit om dit item te delen. Dat kan via de knop delen onderaan de pagina. Het zou helemaal fijn zijn als je daarbij de hashtag #InBeeld2021 gebruikt.

Verkorte link van het item: http://bit.ly/34QftL6-VanHH2org

4all | Virtueel magazijn

Collage van covers van enkele rapportpublicaties. Niet alle onderzoeken zijn al beschikbaar. Hieronder is echter al heel wat te vinden.

Educatieve missie

Een van de dingen die ik hoog in het vaandel heb staan is kennisoverdracht. Om dit te kunnen doen, heb ik Vanhellenberghubar.org onder meer als uitgever aangemeld bij het Centraal Boekhuis, het Depot van Nederlandse Publicaties van de Koninklijke Bibliotheek en Google Boeken. Ik heb hier de nodige ervaring mee opgedaan als vennoot van Res nova. Vanaf 2003 hebben we met een aantal partners een stroom aan rapporten geproduceerd met telkens weer verrassende vondsten. Het merendeel van de particuliere opdrachtgevers werkte er graag aan mee om deze voor educatieve doeleinden en algemeen nut ter beschikking te stellen.*

Kenniswinst en culturele kennisbemiddeling zijn het motto. Vandaar dat van de rapportpublicaties gebruik gemaakt kan worden op basis van non profit. De kostprijs is bedoeld om de onkosten te dekken. Via Google boeken (zie hieronder) kan men een deel alvast gratis inkijken.

Bestellen van rapportpublicaties

De rapportpublicaties zijn onderverdeeld in twee categorieën:

  • Voor analoge publicaties staat een stuksprijs van 55 euro (exclusief 9 % btw, dus € 59,95) voor een hoge resolutie full color print. Tevens kun je dan een link ontvangen naar het exemplaar. Dit bedrag is inclusief  verzendkosten.
  • PDF-publicaties waarvoor een bedrag van 15 euro staat (exclusief 9 % btw, dus € 16,35).

De publicatie van je keuze kun je bestellen door een mail te sturen naar vanhellenberghubar[apenstaartje]gmail.com: graag het ISBN-nummer of de titel vermelden. Na betaling van de rekening ontvang je de publicatie analoog of digitaal.

Catalogus

Je bent van harte uitgenodigd om te bladeren in de hoofdmap http://bit.ly/VanHH4all-Gdrive. Om het wat eenvoudiger te maken zijn de fondsen hieronder uitgesplitst:

  • In VanHH.org4all zitten de rapportpublicaties vanaf 2013 die openbaar zijn. Tevens zit er een map met stukken vanaf de oprichting van mijn bureau vanaf 1996, waaronder de artikelen voor Vitruvius, onafhankelijk vakblad voor erfgoedprofessionals. Maar ook het inkijkbestand van mijn boek Verhalen op de muur (2014), over de schilderingen in de Clemenskerk van Merkelbeek kun je hier vinden: http://bit.ly/VanHHorg4all
  • En dan is er de map Cuypers4all die zo divers is – en dat zal alleen maar meer worden – dat er een aparte pagina voor is gemaakt: http://bit.ly/Cuypers4all
  • Ook van het omvangrijke cluster Bavo4all is een aparte pagina gemaakt: http://bit.ly/Bavo4all
  • Via de aparte pagina http://bit.ly/Bernadette2all krijg je een indruk van de collectie analoge artikelen in PDF.
  • De gedichten – beeldgedichten en gedichten op locatie – maken onverbrekelijk deel uit van mijn erfgoedoeuvre. Vaak zijn ze voorzien van een uitvoerige toelichting vanwege de kunst- en cultuurhistorische thema’s die ik behandel. Je kunt terecht op de aparte pagina http://bit.ly/Dichtwerk4all
  • Ook de klassieken mogen er zijn. Wat dacht je van J.A. Alberdingk Thijm, Gerard Brom, Günther Bandmann of M.C. (Matthaeus) Nieuwbarn. Er is een aparte pagina in wording, maar je kunt ook rechtstreeks surfen naar: http://bit.ly/Klassieken4all

Wordt vervolgd!

Wat is er nog meer?

  • Een aantal onderzoeken van onder meer – voorheen – Res nova staat op Google Boeken: deze zijn voor 50% toegankelijk en kunnen eveneens via vanhellenberghubar@gmail.com besteld worden tegen de voornoemde prijs. Je kunt ze vinden door in het zoekscherm van Google Boeken ‘Hellenberg Hubar Res nova‘ in te voeren.
  • Veel gemeenten maken tegenwoordig de erfgoedonderzoeken toegankelijk via hun website. Verder zijn rapporten ten behoeve van bestemmingsplannen sowieso openbaar via www.ruimtelijkeplannen.nl. Hierop kun je onder meer de onderzoeken vinden die ik met Res nova heb gemaakt voor de Bergen in Eindhoven en het beschermd gezicht Bunschoten.

Denk eraan, niet alle rapporten zijn al beschikbaar! Op sommige ligt een embargo en andere zijn nog niet openbaar.

Een van mijn favorieten? De rapportpublicatie over het kloostercomplex in Hoogcruts dat dankzij de inspanningen van Limburgs Landschap en architect Karl Pesch-Konopka van de ondergang is gered. Ga maar eens kijken onder deze link.

B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen en gerelateerde onderwerpen:

  • Vanhellenberghubar.org  heeft vaste afspraken met haar opdrachtgevers over de publicatie van onderzoek (zie artikel 30 Algemene voorwaarden): rapporten die niet openbaar zijn of een gevoelige inhoud hebben, worden in principe alleen publiek gemaakt en/of op Google Boeken geplaatst, indien de opdrachtgever daar geen problemen mee heeft, of de gevoeligheid – bijvoorbeeld door het verstrijken van de tijd – niet langer opportuun is.
  • Het gros van deze exemplaren is ook gedeponeerd bij het webloket van Depot van Nederlandse Publicaties van de Koninklijke Bibliotheek ter bevordering van kennis en onderzoek.
  • De verkorte link van dit item is http://bit.ly/Uitgeverij-VanHHorg.

Beeldgedichten | Gedichten op locatie

Beeldgedichten | Gedichten op locatie gaat over hoe het allemaal begon en wie me eigenlijk inspireerde(n). ‘n Enkele keer geef ik toe aan een kleine gedachtensprong, zoals met het bericht hieronder over de Poëzieweek 2020. Dat lijkt lang geleden, maar het thema blijft zo actueel dat ik er graag mee mag starten.

Beeldgedichten | Poëzieweek 2020. Screenshot bvhh.nu 2021.

In de jaarlijkse poeziëweek is het altijd aardig om een tandje bij te zetten. Maar eerlijk gezegd … ik kom niet helemaal uit het thema van 2020: ‘De toekomst is nu’. Dat vandaag voorwaardenscheppend kan zijn voor de volgende dag en dat er beslist dagen zijn waarop je iets doet of nalaat dat directe gevolgen heeft voor de toekomst, dat begrijp ik. Maar dekt het motto de lading van deze uitleg: ‘niet alleen met de reuzensprongen van een revolutie, maar ook met de schuchtere pasjes van een peuter die voor het eerst rechtop staat, een kind dat voor het eerst alleen naar school fietst. De eerste kuis. De eerste job. Poëzie is er voor elke stap die je zet in een steeds grotere wereld. De dichter begeleidt je met zijn woorden bij elke nieuwe droom’.4 Wat me hieraan treft, is dat dit nu net het type poëzie is van negentiende-eeuwse dichters als Hendrik Tollens die juist hierom onder vuur kwam te liggen van de Tachtigers. Een van mijn idolen, J.A. Alberdingk Thijm, heeft ook enkele van dat type gedichtenbundels het licht laten zien. Net als zijn collega’s onderscheiden deze door een titel waarin bloemen voorkwamen, zoals in zijn geval: Viooltjes en grover gebloemte in ouderlijken gaard gekweekt (Amsterdam 1844).  

Dekt de toelichting eigenlijk de lading wel? Want als de dichter je begeleidt door het leven, gaat het wat mij betreft niet zozeer om de toekomst, als wel om het leven in het ! Al die mooie momenten waar je vaak langs scheert om je naar het volgende punt te haasten, krijgen hun eigen waarde door de poetische momentopname. Als dat zo is, kan ik je het nodige bieden in deze poëzieweek. Juist de gedichten op locatie zijn onveranderlijk instantanés* die de impressie van dat ogenblik vastleggen met al haar associaties. Een van de bundels dankt er zelfs haar titel aan ‘Een moment in zijn eeuwigheid’.6 Blader er maar eens doorheen!

Beeldgedichten Georgië (Nekresi) (bvhh.nu 2011)

Gedichten op locatie krabbel je onmiddellijk in een schrift. In dit geval betreft het de cyclus Georgië (foto bvhh.nu 2011).

Dichtwerk4all — In 2008 ging ik voor de eerste keer op excursie met de organisatie Kunst der Vormen van Marjan van den Bos.1 Dat was het begin van een nieuw avontuur met gedichten op locatie, beeldgedichten wel te verstaan. Voor die tijd had ik in het kader van de Cuyperscode al het een en ander gedaan – zoals Ubi sunt … – en natuurlijk het jaarlijkse eindejaarsgedicht vanaf 2000. De interesse zelf ontstond tijdens de lessen Nederlands op de middelbare school. Wat ben ik blij dat ik zo’n goede leraar Nederlands hebt gehad, Piet Eligh.2 Hij liet me kennis maken met Henriëtte Roland Holst, een liefde voor het leven. En daarna volgden vele anderen. Toch meende ik lang dat het voor mij te hoog gegrepen was, gedichten schrijven. Aan een bundel moest ik al helemaal niet denken, ook al had ik die ambitie en koesterde ik die wens. Ik ben Marjan nog altijd dankbaar dat ze me destijds uitgenodigd heeft en ook achteraf kan ik alleen maar zeggen dat het een bijzondere ervaring was. Wat Kunst der Vormen heeft gebracht, is hieronder te zien, maar vooraf geef ik een indruk van het meest recente werk.

Faits divers

Blogger

  • Bern4dette op Blogger (2011-2013) met diverse losse gedichten die zomaar opdwarrelden: http://bit.ly/Bern4dette-Blogger
  • Curaçao: cyclus op Blogger naar aanleiding van de excursie in 2012.
  • Georgië: cyclus op Blogger naar aanleiding van de excursie in 2011.

Bundels

E kas blou | Het blauwe huis. Beeldgedichten op Curaçao 2011.

E kas blou | Het blauwe huis. Beeldgedichten op Curaçao 2011.

Wikken & wegen, rechtspraak in Roermond in 14 beeldgedichten

Annelei Engelberts en Bernadette van Hellenberg Hubar, ‘Wikken & wegen, rechtspraak in Roermond in 14 beeldgedichten’, Roermond 2014.

Cuyperscode (2007-2009)

Historische korte verhalen (fanfictions) en gedichten

Miscellania

  • De collectie eindejaarsgedichten vanaf 2000 die ik nog een keer moet bundelen onder een tabblad.
  • De collectie gelegenheidsgedichten, waaruit ik een keuze wil maken
  • De collectie met pogingen tot haiku’s (2011), waarvoor hetzelfde geldt.

En dan liggen er nog een stel op de plank.

Het meeste van wat hierboven staat vermeld, kun je rechtstreeks downloaden via http://bit.ly/Gedichten4all.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen

  1. Voor Marjan van den Bosch zie haar profiel op LinkedIn*.
  2. Lange tijd kon ik over Piet Eligh (1927-1998) niets vinden, maar toen ik het onlangs weer eens probeerde kwam ik onder meer een paar blogs tegen van Gerard Sanberg die een paar klassen hoger zat dan ik. Opeens kan ik me hem weer herinneren, zo’n oudere jaars waar je – toen – respect voor had en die met een zeker gezag zijn mening gaf. Het beeld wat hij geeft van Eligh als een bevlogen docent komt heel nauw overeen met het mijne, dus mocht je daar mee van willen weten, surf dan naar Mariken van Nieumeghen via Evernote; en Piet Eligh via Evernote.
    Nota bene: van Piet Eligh zijn twee gedichtenbundels verschenen, Lopend door de herfst (1981) en Gotische Suite (1985). Toen hij 63/64 jaar was (1991) promoveerde hij te Amsterdam op een proefschrift over Mariken van Nieumeghen. Surf voor meer informatie via deze link naar Evernote
  3. Daarnaast vind je enkele persoonlijke gedichten in Onze microcosmos.
  4. Persbericht in het kader van de Poëzieweek 2020 via Evernote.
  5. Voor het begrip ‘instantané’ zie de uitleg op Ensie.nl via Evernote. Voor het hiermee nauw verwante begrip instantanéité (ogenblikkelijkheid) van Monet zie mijn item over het werk van Clemens Merkelbach van Enkhuizen.
  6. ‘Een moment in zijn eeuwigheid’ is te vinden via http://bit.ly/2nOPwG6-Moment (licht) of via http://bit.ly/2Gl9LF9-Gedichten (zwaar).
  7. Dit item kan geciteerd worden als: Hubar, Bernadette van Hellenberg. “Beeldgedichten | Gedichten op locatie | Hoe het allemaal begon …” VanHellenbergHubar.org (blog), 2014-2017. http://bit.ly/Dichtwerk4all.

Verkorte links van dit item: http://bit.ly/Dichtwerk4all | http://bit.ly/Beeldgedichten-VHHorg