{"id":4594,"date":"2014-11-13T10:26:32","date_gmt":"2014-11-13T09:26:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/?page_id=4594"},"modified":"2019-05-31T15:12:41","modified_gmt":"2019-05-31T13:12:41","slug":"nicolas-asselt","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/","title":{"rendered":"Joep Nicolas in Asselt"},"content":{"rendered":"\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4631\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000071-nicolas-asselt-noorderportaal-overall\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?fit=1280%2C844&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1280,844\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000071 Nicolas Asselt noorderportaal overall\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?fit=300%2C197&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?fit=640%2C422&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4631 size-large\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?resize=640%2C421&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal\" width=\"640\" height=\"421\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?resize=1024%2C675&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?resize=300%2C197&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?w=1280&amp;ssl=1 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Vue op het noorderportaal van de crypte van de Dionysiuskerk te Asselt. De schilderingen verkeren in goede staat, doordat ze in 2001 zijn geconserveerd door de Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_83 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Table of Contents<\/p>\n<span class=\"ez-toc-title-toggle\"><a href=\"#\" class=\"ez-toc-pull-right ez-toc-btn ez-toc-btn-xs ez-toc-btn-default ez-toc-toggle\" aria-label=\"Toggle tabel met inhoud\"><span class=\"ez-toc-js-icon-con\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #6c0001;color:#6c0001\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #6c0001;color:#6c0001\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/div>\n<nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Joep_Nicolas_in_Asselt\" >Joep Nicolas in Asselt<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Uit_paragraaf_73_Joep_Nicolas\" >Uit paragraaf 7.3 | Joep Nicolas<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Joep_Nicolas\" >Joep Nicolas<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Artistieke_vorming\" >Artistieke vorming<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Asselt_de_%E2%80%98groote_symphonie_der_doodenmysterien\" >Asselt: de \u2018groote symphonie der doodenmysteri\u00ebn\u2019<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#De_mecenas_in_Asselt\" >De mecenas in Asselt<\/a><ul class='ez-toc-list-level-5' ><li class='ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Legendevorming\" >Legendevorming<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Programma\" >Programma<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Noorderportaal\" >Noorderportaal<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Zuiderportaal\" >Zuiderportaal<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#De_apotheose_in_de_kapel\" >De apotheose in de kapel<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Schilderstijl\" >Schilderstijl<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-13\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Naschrift_en_verkorte_link\" >Naschrift en verkorte link<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-14\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Bronnen\" >Bronnen<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-15\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#Beeldmateriaal\" >Beeldmateriaal<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Joep_Nicolas_in_Asselt\"><\/span>Joep Nicolas in Asselt<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Het is wat paradoxaal om de aandacht te vragen voor een kunstwerk dat je nauwelijks iemand kunt laten zien. Want de bijzondere cyclus over de mens en de dood en het hiernamaals in de crypte van de Dionysiuskerk te Asselt verdraagt maar mondjesmaat bezoek. Met name de gangetjes die de twee portalen met de centrale ruimte verbinden zijn zo nauw dat de verf alleen al te lijden heeft van onze jassen die er langs schuren als we er door heen gaan. Enkele dagen geleden gaf ik er op verzoek van <a title=\"Galerie Mariska Dirkx\" href=\"http:\/\/www.galeriemariskadirkx.nl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Galerie Mariska Dirkx<\/a> uit Roermond uitleg voor het <a title=\"Prins Bernhard Cultuurfonds Limburg\" href=\"http:\/\/www.cultuurfonds.nl\/limburg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Prins Bernhard Cultuurfonds van Limburg<\/a>. Het gezelschap was diep onder de indruk van dit jeugdwerk van Joep Nicolas in Asselt en vond het toch wel jammer dat zo&#8217;n bijzonder oeuvre zo onbekend was. Dat vormde voor mij het sein om het betreffende stuk uit <em>De genade van de steiger<\/em> op deze site voor het voetlicht te plaatsen.<\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\"><em>Nicolas @Cuypershuis tot 22 februari 2015 \u2014<\/em> <\/span>Afegelopen jaar deed zich een zeldzame gelegenheid voor om nader kennis te maken met Joep Nicolas dankzij de tentoonstelling die tot\u00a022 februari 2015 liep in museum Cuypershuis te Roermond. Daar was ook <em>Morte fortior<\/em> te zien, het jeugdwerk waarmee Nicolas de Vigeliusprijs won en dat hieronder besproken wordt. Alleen al qua legendevorming vertegenwoordigt deze opmaat tot de cyclus van Asselt een boeiend stukje geschiedenis.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Vignet.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4650\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/nicolas-vignet\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Vignet.jpg?fit=238%2C239&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"238,239\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Joep Nicolas in Asselt, vignet van de kunstenaar\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Vignet.jpg?fit=238%2C239&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Vignet.jpg?fit=238%2C239&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4650\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Vignet.jpg?resize=313%2C314&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, vignet van de kunstenaar\" width=\"313\" height=\"314\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Vignet.jpg?w=238&amp;ssl=1 238w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Vignet.jpg?resize=50%2C50&amp;ssl=1 50w\" sizes=\"auto, (max-width: 313px) 100vw, 313px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Joep Nicolas, Vignet voor De Gemeenschap met de kunstenaar als personificatie van de schilderkunst. Het motto Ars longa vita brevis (De kunst is lang het leven kort) staat\u00a0 overigens ook op het Amsterdamse woonhuis van Pierre Cuypers senior in de Vondelstraat, dat Joep dankzij zijn vriendschap met Pierre Cuypers junior zeker gekend zal hebben.<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uit_paragraaf_73_Joep_Nicolas\"><\/span>Uit paragraaf 7.3 | Joep Nicolas<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Ontleend aan: Bernadette van Hellenberg Hubar, Angelique Friedrichs en Gerard van Wezel,<em> De genade van de steiger <\/em>(<a title=\"RCE Genade van de steiger\" href=\"http:\/\/cultureelerfgoed.nl\/publicaties\/genade-van-de-steiger-monumentale-kerkelijke-schilderkunst-in-het-interbellum\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Rijksdienst Cultureel Erfgoed<\/a> | <a title=\"Walburg Pers | Genade van de steiger\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20140405004430\/http:\/\/www.walburgpers.nl:80\/site\/boek_detail.php?hfst_id=78&amp;hfst_id_parent=78&amp;boek_id=1118&amp;text=Hubar\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Walburg Pers<\/a> 2013), pp. 389-402.<\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\"><em>Nota bene \u2014<\/em> <\/span>De tekst weerspiegelt de stand van zaken medio 2013.<\/p>\n<h4><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Joep_Nicolas\"><\/span>Joep Nicolas<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p>Joep Nicolas (1897-1972) is zonder meer een van de grootste kunstenaars van het interbellum en steekt ook binnen de expressionistische stam met kop en schouders boven de anderen uit. Men zal op een afzonderlijke studie naar deze veelzijdige persoonlijkheid moeten wachten om te beoordelen of hij een plaats verdient in de canon van de internationale kunstgeschiedenis. In dit stadium kan deze plaats wel al worden gereserveerd, want een vergelijking van zijn oeuvre met dat van Marc Chagall geeft daar alle reden toe. Waarschijnlijk zal ook zijn hoogst bijzondere jeugdwerk in de crypte van Asselt aan de onderbouwing van een internationale positie bijdragen. Dan hebben we het nog niet gehad over zijn medium bij uitstek, het glas-in-lood, en het door hem uitgevonden vermurail. Ten slotte leverde Nicolas een cruciale bijdrage aan de \u2018nieuwe barok\u2019, die ook bij hem diepere wortels blijkt te hebben dan alleen de eisen van de liturgie.<\/p>\n<h4><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Artistieke_vorming\"><\/span><span style=\"color: #000000;\"><strong>Artistieke vorming<\/strong><\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p>Als derde generatie in een familiebedrijf van glazeniers kreeg Nicolas de kunst met de paplepel ingegoten. Toch, of misschien wel juist daarom, verzette hij zich lange tijd tegen dit vak. Terwijl hij andere studies volgde, lijkt hij echter wel steeds het gezelschap van kunstenaars te hebben opgezocht. Voor zijn vorming zijn vooral de periodes dat hij in Fribourg en in Amsterdam verbleef, van grote betekenis geweest. Daarnaast heeft het contact met de groep gelijkgezinde kunstenaars rond De Gemeenschap en Clemens Meuleman hem vrienden en vijanden voor het leven bezorgd. Nicolas heeft formeel geen enkele academie bezocht, maar zich het vak in het familiebedrijf eigen gemaakt. Wel heeft hij in zijn Amsterdamse tijd een avondcursus tekenen gevolgd en bewoog hij zich daar net als in Fribourg tussen de verschillende kunstenaarsnetwerken. In de soci\u00ebteit Het Honk ontmoette hij de schilders Rik Wouters, Henri Le Fauconnier, Carel Willink, Raoul Hynckes, Jan Sluijters, Piet en Mathieu Wiegman en Charley Toorop, en de dichters A. Roland Holst en Werumeus Buning. Volgens Claire Nicolas heeft haar vader in deze kring een <em>\u2018expressionistisch impressionisme\u2019<\/em> leren waarderen, omdat de resultaten ervan direct, spontaan en sensueel waren. De jonge Nicolas, die zich in deze scene als een dandy profileerde, kon de betekenis van de Nederlandse variant van het expressionisme uitstekend doorgronden, omdat hij in zijn Zwitserse periode de hele avant-garde langs had zien komen.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Mijn vacanties bracht ik door aan de boorden van het Lago Maggiore, waar vooral Ascona een kiembed was van de nieuwe verlangens der mensheid. Daar kreeg ik mijn eerste contacten met alle nieuwlichters: anarchisten, nihilisten, communisten, Nietzscheanen, Freudianen en Einsteiners. Daar zaten fauves, cubisten, futuristen en dada\u00efsten; Klee, Kandinsky en Kurt Schwitters warmden dagelijks hun \u201cEintopfgericht\u201d op, en voerden dat aan de snakkende mensheid: blauw aangeslagen vuurprofeten, die nu geclasseerd en gecollectioneerd zijn.\u2019<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\n<p>Op een alternatieve manier had Nicolas dus de nodige vorming ondergaan. Toen hij in 1922 na lang afhouden toch besloot <span style=\"color: #808080;\">[p. 390]<\/span> om kunstenaar te worden, had hij een referentiekader waar menigeen jaloers op kon zijn. Voeg daaraan toe zijn uitgebreide relatiepatroon en het laat zich raden dat de eerste grote opdracht zich spoedig aandiende. Intermediair hiervoor was zijn vroegere leraar aan het gymnasium, de priester-dichter en neerlandicus Ren\u00e9 Klinkenberg, met wie Nicolas na zijn schooltijd een hechte vriendschap onderhield.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a><\/p>\n<h4><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Asselt_de_%E2%80%98groote_symphonie_der_doodenmysterien\"><\/span>Asselt: de \u2018groote symphonie der doodenmysteri\u00ebn\u2019<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4><span class=\"ez-toc-section\" id=\"De_mecenas_in_Asselt\"><\/span><strong><span style=\"color: #800000;\">De mecenas in Asselt<\/span><\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p>Het was niet de eerste keer dat rector Jean Pinckers te Asselt als een soort mecenas zijn vermogen inzette om zijn kleine Dionysiuskerk meer aanzien te geven. Op de keper beschouwd was het ook zijn gebouw, want hij had ervoor gezorgd dat de piepkleine romaanse kapel na 1916 flink was uitgebreid. Op grond van een ontwerp van Pierre Cuypers kwam er een toren, een volwaardig schip en priesterkoor, en werden een kinderkapel en sacristie toegevoegd. Nadat Eug\u00e8ne L\u00fccker (1876-1943) \u2013 uit de stal van Cuypers \u2013 een deel van de schilderingen van de kerk had uitgevoerd, werd de rest van de polychromie uitbesteed aan vakschilders. Door de vochtproblemen werd dit geen succes en moest het werk driemaal worden overgedaan. Later betreurde Pinckers het dat zijn comit\u00e9 toen niet de gelegenheid te baat had genomen om af te zien van de drukke <em>\u2018fondant kleuren\u2019.<\/em><a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\"><em>[<\/em>3]<\/a> De wisselende reacties die hij daarop kreeg, maakte dat het roer al snel radicaal werd omgegooid.<\/p>\n<p>Hoe het contact tot stand is gekomen, weten we niet, maar in 1919 werd de later wereldvermaarde illustrator van kinderboeken Henriette Willebeek le Mair (1889-1966) uitgenodigd om de kinderkapel van schilderingen te voorzien. Dit bleek een groot succes en leverde veel aandacht in de landelijke pers op, ook al moest het werk in 1927 wegens voortijdig verval over worden gedaan.<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a> Toen Joep Nicolas in 1922 voorstelde de fundering van het nieuwe priesterkoor in te richten als crypte en door hem te laten beschilderen, was het vochtprobleem het eerste punt waarvoor hij een oplossing moest bedenken. De Maas drong immers met hoog water jaarlijks dit lager gelegen deel van de kerk binnen, met alle gevolgen van dien. Het antwoord van Nicolas heette<em> \u2018keimsche Farbe\u2019<\/em>. Achteraf was Pinckers er heel gelukkig mee dat de kunstenaar dit werk niet in <em>\u2018Fresco\u2019<\/em> had uitgevoerd.<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/p>\n<h5><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Legendevorming\"><\/span><strong><span style=\"color: #800000;\">Legendevorming<\/span><\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p>Er is nogal wat legendevorming rond de opdracht in Asselt ontstaan, waar Nicolas overigens zelf aan heeft meegewerkt. Uit het register van Pinckers blijkt dat de kunstenaar het voortouw nam. Om het comit\u00e9 van Pinckers, bestaande uit Schreurs, Molenaar en Ren\u00e9 Klinkenberg te overtuigen, diende Nicolas een <em>\u2018beschrijving\u2019<\/em> in waarover met name de laatste zeer enthousiast was.<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a> Bij het lezen van het qua opmaat beslist po\u00ebtische en visionaire stuk kan men zich niet aan de indruk onttrekken dat er een tweede scribent van klerikale herkomst in de trant van het Gildeboek bij betrokken moet zijn geweest. Gelet op de vriendschap tussen de priester Klinkenberg en de kunstenaar Nicolas ligt een wisselwerking bij het opstellen van dit stuk voor de hand. Vaststaat dat het qua toon en woordgebruik op bepaalde plaatsen sterk afwijkt van de latere, vlotte schrijfstijl van Nicolas\u2019 publicaties.<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a> Op dat moment zal vooral geteld hebben dat Nicolas nu voor Asselt twee hordes had genomen: hij had een oplossing voor de technische problematiek bedacht en een prachtig programma voorgelegd.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000072-Nicolas-Joep-Vigiliusprijs-EGM-1925-bew1.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4681\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000072-nicolas-joep-vigiliusprijs-egm-1925-bew-2\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000072-Nicolas-Joep-Vigiliusprijs-EGM-1925-bew1.jpg?fit=722%2C853&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"722,853\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Joep Nicolas in Asselt, Morte fortior, Vigeliusprijs 1922..\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000072-Nicolas-Joep-Vigiliusprijs-EGM-1925-bew1.jpg?fit=253%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000072-Nicolas-Joep-Vigiliusprijs-EGM-1925-bew1.jpg?fit=640%2C756&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4681\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000072-Nicolas-Joep-Vigiliusprijs-EGM-1925-bew1.jpg?resize=550%2C650&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, Morte fortior, Vigeliusprijs 1922.\" width=\"550\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000072-Nicolas-Joep-Vigiliusprijs-EGM-1925-bew1.jpg?w=722&amp;ssl=1 722w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000072-Nicolas-Joep-Vigiliusprijs-EGM-1925-bew1.jpg?resize=253%2C300&amp;ssl=1 253w\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" \/><\/a><br \/>\n<em><span style=\"font-size: 11pt;\">Afb. 321 Joep Nicolas, Morte fortior (Sterker dan de dood), olieverf op doek. Met dit werk won de toen nog onbekende Joep Nicolas de Vigeliusprijs in 1922. \u00a0Huidige verblijfplaats: Museum Cuypershuis te Roermond.<i><a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i><\/span><\/em><\/p>\n<p>Toch was dit nog niet voldoende. De jonge kunstenaar had namelijk nog geen enkel werk op zijn naam staan dat als referentie kon dienen. In het verslag van Pinckers lezen we dan ook:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Wij stelden hem op de proef door hem te dwingen om mede te dingen voor den Vigeliusprijs van 1922 \u2013 het maken van een Groot Olieverf schilderstuk. Allergunstigst was het oordeel over zijn \u201cZalving van Christus Lichaam\u201d en de Vigeliusprijs werd hem toegekend met algemeene stemmen, zelfs een bod van 1800 fl werd gedaan voor dien prijs (afb. 321).<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Daar geen plaats was voor dat groote stuk in Asselt hebben wij het aangeboden zooals zijn eerste raam v\/d Crypta aan de stad Roermond. Per omgaande werd het schilderstuk gehaald (het raam echter bleef hier)\u2019.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a><\/p>\n<p>Legt men dit verhaal naast de biografie van Nicolas\u2019 dochter Claire, dan ervaart men hoe sterk een geschiedenis door de jaren heen van inhoud kan veranderen. Bij haar heet het dat Nicolas de brochure voor de Vigeliusprijs te pakken kreeg toen hij datzelfde jaar in dienst zat. Het is natuurlijk heel goed mogelijk dat dit klopt en dat er opnieuw sprake was van een-tweetje met Klinkenberg, waardoor Pinckers in de waan verkeerde dat zijn comit\u00e9 de kunstenaar tot deelname aan de prijskamp dwong. Het resultaat was er in ieder geval naar. <span style=\"color: #808080;\">[p. 391]<\/span><\/p>\n<p>Dankzij de Vigeliusprijs is het mogelijk een preciezere chronologie van de totstandkoming van de schilderingen te bepalen: het programma dateert van februari 1922, de uitslag van de prijskamp werd bekend in december 1923, dus toen Claire later schreef dat de Maas zich in het voorjaar terugtrok en Nicolas eindelijk aan de slag kon, zou het 1924 zijn geweest. Dit rijmt echter weer niet met het artikel van pater Molenaar in <em>Roeping<\/em> van 1923-1924, waaruit blijkt dat een deel van het werk toen al af was, wat wordt bevestigd door een bericht in <em>De Limburger Koerier<\/em> van april 1923: Nicolas blijkt dan in de crypte bezig te zijn met de <em>\u2018schetsen\u2019<\/em>.<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a> Kennelijk had de kunstenaar een voorschot genomen op de afloop van de prijskamp. Ook het verhaal van Pinckers over het unanieme oordeel van de jury blijkt trouwens niet te kloppen:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Motto: Morte Fortior. Door sommigen worden bijzonder gewaardeerd de orkestrale werking van het geheel, de goed gebouwde compositie en de kleur vol uitdrukking. Desondanks is de jury in haar geheel van meening, dat er groote onvolmaaktheden in dit werk zijn. De minderheid der jury acht deze onvolmaaktheden zelfs z\u00f3\u00f3 overwegend, dat zij niet tot een waardeerend oordeel kan geraken. De zeer moeilijke taak voor de jury om uit de vier schilderijen van groep IV een keuze te doen ter bekroning, bracht een langdurige bespreking\u2019.<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a><\/p>\n<p>Uiteindelijk kreeg de inzending van Nicolas toch de meeste stemmen binnen de jury, waarin onder anderen Roland Holst zitting had. Het maakt wel nieuwsgierig wat de laatste van dit werk dacht, en of de onvolmaaktheden toe te schrijven zijn aan de gedeformeerde stijl waardoor Claire Nicolas White de vroege stijl van haar vader associeerde met het Vlaamse expressionisme. Morte fortior, zoals de inzending van Nicolas formeel heette, werd in verschillende vakbladen met foto en al onder de aandacht gebracht, zoals in <em>Opgang<\/em> en <em>Elsevier\u2019s Ge\u00efllustreerd Maandblad<\/em>. Het schilderij zelf is niet te bezichtigen, doordat het werk van Nicolas in het nieuwe museumbeleid van de gemeente Roermond tot het depot veroordeeld is.<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a> Het tekent het de situatie dat op dit moment in geen enkel Nederlands museum nog werk van Nicolas te bewonderen valt.<\/p>\n<h5><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Programma\"><\/span><strong><span style=\"color: #800000;\">Programma<\/span><\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p>De cyclus van Nicolas in de crypte is de enige tot dusver waarvan een uitgewerkt programma bekend is. Hier geen achteraf gepubliceerd verslag in een krant of periodiek, zoals bij Derkinderen en Lebeau; geen dichterlijk dictaat over klokgelui zoals bij Roland Holst; geen moeizaam bij elkaar gesprokkelde snippers tekst uit brieven en commentaren, zoals bij Toorop en Bach; geen fragmentarisch geciteerde uitleg van de kunstenaar zelf, zoals bij Molkenboer, maar een door de kunstenaar zelf vooraf opgesteld verhaal. Qua verbeeldingskracht ademt dit een sfeer die alleen door de uitmonstering van Lebeau in Leiden wordt ge\u00ebvenaard. Net zoals daar wordt in Asselt binnen de christelijke thematiek een volstrekt ongebaand pad ingeslagen. Behalve de meest elementaire iconografische indicatoren om de figuren te kunnen positioneren, heeft Nicolas de gebruikelijke rebusachtige stapeling van symbolen vermeden. Hij is teruggekeerd naar de epische traditie, waarbij echter de reminiscenties aan de historieschilderkunst, die in <em>Morte fortior<\/em> nog duidelijk doorklinken, zijn verdwenen. De titel, <em>Cyclus van dood en eeuwig leven<\/em>, verscheen voor het eerst in Molenaars publicatie in Roeping. Er werd zoveel belang gehecht aan dit project dat de bekende fotograaf Matthias Koch uit Roermond opdracht kreeg er beeldmateriaal bij te leveren.<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a> Met name de foto van de doodsengel heeft vervolgens haar weg gevonden naar verschillende periodieken en de monografie van Plasschaert.<\/p>\n<p>Nicolas heeft gekozen voor een dialectische opzet door in de cyclus twee typen mensen tegenover elkaar te plaatsen: de innig gelovige tegenover de wanhopige twijfelaar. In zijn beschrijving werkte hij deze structuur uit via het motief van de levensweg, dat een archetypisch karakter draagt. Vanuit Bijbels perspectief wordt men herinnerd aan Christus die volgens Johannes zei: <em>\u2018Ik ben de weg en de waarheid en het leven. Alleen door Mij heeft men toegang tot de Vader\u2019<\/em>.<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a> Maar het is vooral Mattheus die hier spreekt:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Ga binnen door de nauwe poort. Want wijd is de poort en breed is de weg die naar de ondergang leidt; er zijn vele mensen die daarlangs gaan. Hoe nauw is de poort en hoe smal de weg die naar het leven leidt; er zijn maar weinig mensen die hem vinden.\u2019<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a><\/p>\n<p>Bij Nicolas gaat het om twee letterlijk nauwe toegangspoorten, met de sombere kant aan de noordzijde en de lichte aan de zuidzijde. Los van de evangelische associaties is er nog het thema van de symbolische bedevaart die de mens tijdens zijn leven maakt: vanuit christelijk perspectief is iedereen, net als Toorops pelgrim, op weg naar de hemelse stad. Ook Joan Collette en Anton Molkenboer <span style=\"color: #808080;\">[p. 392]<\/span> verbeeldden dit thema in respectievelijk de Veertiende zondag na Pinksteren en het Gebodenraam.<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a> Beide kunstenaars verwezen daarbij naar de kruisweg, want iedereen heeft op zijn levenspad wel een kruis te dragen. Allesbepalend daarbij is de overwinning die de gelovige in het voetspoor van Christus zal behalen.<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a> Nicolas verwoordde dit laatste bij wijze van <em>\u2018praeludium op de groote symphonie der doodenmysteri\u00ebn\u2019<\/em> als volgt:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Twee menschen gaan op het levenspad, en de Dood komt twee menschen tegemoet. Beiden zijn kinderen van den eerstgeschapene; beiden moeten sterven.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">De \u00e9\u00e9n gaat den weg langs, en weet niet waarom, en weet niet waarheen. Hij trekt voort en beziet al wat er ligt langs den weg, en verstrooit zijne blikken over het land en de boomen, en de rimpelende wateren. Maar waarheen hij schrijdt weet hij niet. Hij zoekt in den wind, in het licht van den dag, en in de sterren van den nacht, hij zoekt in het water en in de planten. En blijft zoeken de reden van alle dingen en het waarom. Maar v\u00f3\u00f3rt moet hij, altijd voort. En zijn voorhoofd staat gefronst en zijn oogen star en angstig, want hij wilde weten, en het weten is hem niet gegeven. En hoelang hij nog zoo voort gaat, maakt niemand hem bekend. Tot opeens een hand wordt gelegd op zijn schouder, een kille greep voelt hij aan de keel, een ijzige koude omgeeft hem.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Dan ziet hij zijn leven w\u00e9\u00e9r in \u00e9\u00e9n oogenblik, dan wil hij terug \u2013 anders leven. Maar de greep laat niet los, de koude groeit nog aan. Hij ziet voor zich uit en erkent \u2013 den Dood, die hem gegrepen heeft. Een wanhopige worsteling, angst en pijn en onstilbaar heimwee naar het leven en het volgend oogenblik houdt een mensch op, het levenspad te bewandelen \u2026\u2026.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Een ander volgde hetzelfde levenspad. Rustig ging hij en kalm in de middagen en in de morgenuren. Hij wist waarheen het pad hem voerde. Hij las in de planten, die opschoten en weer verdorden, in de boomen die knoppen deden zwellen om in den herfst hun bladeren te strooien in den wind. Hij las in het zonnelicht, dat geel in het oosten rees, en rood verzonk in het westen. Hij wist, dat alles sterven moet om opnieuw te leven in grooter glorie en hij wist dat er een uur kwam, dat de dood een hand op zijn schouder zou leggen en met kille lippen een kus zou drukken op zijn voorhoofd. Maar ook wist hij dat \u00c9\u00e9n hem voorgegaan was, die de bitterheid ontnomen had aan het sterven: Christus, die den dood stervende verwonnen had en ons voorging naar den slaap des lichts.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">En deze mensch ging zijn weg in vrede; in vrede ondanks zijn strijden met de moeilijkheden des levens, in vrede ondanks de raadselen die rezen langs den weg. Omdat zijn oogen den dood hadden leeren zien als een vriend die hem brengen zou tot Christus.<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">En eens kwam hem de dood tegemoet; Een groote engel met stille gebaren die bei zijn schouders vatte en een lichten kus, haast onvoelbaar drukte op het onbewogen voorhoofd. En ook deze mensch hield op, het levenspad te bewandelen. Zijn laatste blik was: geloof, en hoop, en liefde om de komende Liefde.\u2019<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a><\/p>\n<p>Dit praeludium roept allerlei associaties op die niet per definitie allemaal een directe relatie met het programma hebben. De hierna volgende analyse is vooral bedoeld om een indicatie te geven van de intellectuele bagage waaraan dit werk kon appelleren. Ze wil een beredeneerde inschatting geven van de indruk die de schilderingen op de toenmalige intelligentsia gemaakt zou kunnen hebben. Nicolas maakte daar zelf deel van uit, gelet op zijn gymnasiumopleiding en verblijf aan de universiteiten van Fribourg en Amsterdam voor filosofie en rechten. De opgeroepen beelden vari\u00ebren van Victor Hugo die weet waarheen de weg gaat als hij het graf van zijn jong gestorven dochtertje Leopoldine bezoekt, tot de tuinman en de dood die de dichter P.N. van Eyck ontleende aan Jean Cocteau. Op zijn beurt liet deze vriend van Maritain zich door de Perzische schrijver Roemi inspireren, die de onverwachte ontmoeting met de dood herleidde tot een verhaal met koning Salomon in de hoofdrol.<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a> Hij die niet te ontlopen valt, vormt een oerthema par excellence. Zeker zo prominent is het andere leidmotief: dat van de man die alles wil weten, de natuur en de kosmos onderzoekt en botst tegen zijn eigen machteloosheid. Hier wordt gewoonweg Faust ten tonele gevoerd, waarbij de moraal hier niet eens zo zeer is dat hoogmoed voor de val komt, maar dat kennis zonder geloof de mens op een dood spoor zou leiden. Dit is kortweg het motto van het noorderportaal.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4633\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000054-nicolas-asselt-noorderportaal-worgengel-large\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?fit=1643%2C1080&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1643,1080\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000054 Nicolas Asselt noorderportaal worgengel (Large)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?fit=300%2C197&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?fit=640%2C421&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4633 size-large\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal worgengel\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?resize=640%2C420&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal worgengel\" width=\"640\" height=\"420\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?resize=1024%2C673&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?resize=300%2C197&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?w=1643&amp;ssl=1 1643w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000054-Nicolas-Asselt-noorderportaal-worgengel-Large.jpg?w=1280&amp;ssl=1 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 322 Joep Nicolas, De worgengel en de wanhopige faustiaanse figuur in het uur van de dood (uit de cyclus De dood en het eeuwig leven): \u2018De Doodsengel in zwarte sluier, teruggeslagen achter het witte voorhoofd. De oogen klaar en passieloos \u2013 niets ontziende: een zuiver werktuig Gods. Zijn handen zeker en onbewogen, in vasten greep houdende een mensch. Deze mensch is het beeld van den niet wetende: angst en onrust liggen op zijn gelaat, zijn handen trachten den greep van Gods engel los te wringen, zijn oogen staan wijd verschrokken opengerukt en staren in de koele oogen van den dood\u2019.\u00a0Noorderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<h5><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Noorderportaal\"><\/span><strong><span style=\"color: #800000;\">Noorderportaal<\/span><\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p>Bij betreding van het noorderportaal wordt men direct geconfronteerd met de engel des doods, die al snel de naam kreeg van de<em> \u2018worg-doods-engel\u2019<\/em> of de<em> \u2018worgengel\u2019<\/em>.<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a> Gelet op de manier waarop hij <em>\u2018Faust\u2019<\/em> in zijn greep houdt en hem de adem beneemt, ligt dat voor de hand (afb. 322). Nicolas gaf hem geen vleugels, maar vlerken als van een vleermuis, wat iconografisch hoogst zeldzaam, zo niet uniek is. Niettemin draagt de worgengel een nimbus, als om aan te geven dat niet h\u00edj de verschrikking is, maar de mens zelf. De hoek van het geknikte hoofd doet symbolistisch aan \u2013 het is een van de stijlindicatoren van Toorop die <span style=\"color: #808080;\">[p. 393]<\/span> bijvoorbeeld ook bij Gr\u00e9goire is terug te vinden \u2013 waartegenover de koppen rechts aan de types van James Ensor en Jeroen Bosch herinneren. Het landschap op de achtergrond is somber: de man links die met een zeis langs een kale boom gaat, zou zo uit een tafereel van Jeroen Bosch geplukt kunnen zijn. Zijn werktuig herinnert aan het wegmaaien van het leven, het doorsnijden van de draad des levens, het onherroepelijke einde voor wie Gods woord niet aanvaardt. Volgens Nicolas houdt de worgengel ons dan ook voor dat we zonder openbaring enkel as zijn en tot as zullen wederkeren. In die zin ademt het noorderportaal onmiskenbaar de sfeer van <em>Herfsttij der middeleeuwen<\/em> (1919), het meesterwerk van Huizinga dat Nicolas haast onmogelijk niet gelezen kan hebben. Vooral het woord macaber doemt in dit verband op, dat volgens Huizinga pas in de veertiende eeuw zijn entree maakte en kort en bondig de gehele laatmiddeleeuwse visie op de dood markeerde (afb. 323):<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Er raakte in de voorstelling van den dood een nieuw, aangrijpend fantastisch element gemengd, een rilling, die opkwam uit het bewustzijnsgebied van ijzige spokenvrees en klammen schrik. De alles-beheerschende godsdienstige gedachte zette haar aanstonds om in moraal, herleidde haar tot memento mori, maar maakte gaarne gebruik van al de huiveringwekkende suggestie, die het spectrale karakter der voorstelling meebracht.\u2019<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000074-Huizinga-Guyot-Marchant-dodendans.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4676\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000074-huizinga-guyot-marchant-dodendans\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000074-Huizinga-Guyot-Marchant-dodendans.jpg?fit=583%2C390&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"583,390\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Nicolas in Asselt: De dodendans van Huizinga, ontleend aan Guyot Marchant 1485.\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000074-Huizinga-Guyot-Marchant-dodendans.jpg?fit=300%2C200&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000074-Huizinga-Guyot-Marchant-dodendans.jpg?fit=583%2C390&amp;ssl=1\" class=\"alignnone size-full wp-image-4676\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000074-Huizinga-Guyot-Marchant-dodendans.jpg?resize=583%2C390&#038;ssl=1\" alt=\"Nicolas in Asselt: De dodendans van Huizinga, ontleend aan Guyot Marchant 1485.\" width=\"583\" height=\"390\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000074-Huizinga-Guyot-Marchant-dodendans.jpg?w=583&amp;ssl=1 583w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000074-Huizinga-Guyot-Marchant-dodendans.jpg?resize=300%2C200&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 583px) 100vw, 583px\" \/><\/a><a href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000068-Guy-Marchant-Dodendans-wikigallery.org_.jpg\"><br \/>\n<\/a><span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 323 Guyot Marchant, houtsnede uit de Danse macabre (Parijs, 1485). In de editie van Huizinga\u2019s Herfsttij der Middeleeuwen van 1957 wordt hiermee de morbide fascinatie met de dood in de late middeleeuwen ge\u00efllustreerd.<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>Men kan zich niet aan de indruk onttrekken dat dit laatste beslist ook voor de worgengel van Nicolas gold, die omringd wordt door publiek dat doorweekt is van klamme schrik. Qua sfeerbeeld zijn al namen gevallen als Jeroen Bosch en James Ensor, terwijl Claire Nicolas White de invloed van het Vlaamse expressionisme bespeurde en weer anderen op het voorbeeld van de Bergense school hebben gewezen. Toch doet niets in dit werk aan als een direct citaat, wat wel een van de sterkste eigenschappen van Nicolas moet zijn: uit de gigantische hoeveelheid beelden in zijn hoofd selecteerde hij wat hij nodig had en gaf er een eigen draai aan. Iets wat overigens, vooral later, niet altijd het geval zou zijn. Waar Eyck met enige regelmaat van wordt beticht, kan niet minder Nicolas worden verweten: ook hij wilde wel eens op zijn \u2013 barokke \u2013 routine drijven.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg\"><br \/>\n<\/a><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4635\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000055-nicolas-asselt-noorderportaal-filosoof-large\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?fit=1635%2C1080&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1635,1080\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000055 Nicolas Asselt noorderportaal filosoof (Large)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?fit=300%2C198&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?fit=640%2C423&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4635\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, sombere filosoof\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?resize=538%2C355&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, sombere filosoof\" width=\"538\" height=\"355\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?resize=300%2C198&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?resize=1024%2C676&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?w=1635&amp;ssl=1 1635w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000055-Nicolas-Asselt-noorderportaal-filosoof-Large.jpg?w=1280&amp;ssl=1 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 538px) 100vw, 538px\" \/><\/a><span style=\"font-size: 11pt;\"><i><br \/>\nAfb. 324 Joep Nicolas, De gedeprimeerde filosoof en de rattenvanger die de dodendans fluit in het noorderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>Het faustiaanse thema van het noorderportaal krijgt een vervolg in de filosoof die aan het eind van zijn Latijn is (afb. 324). Hij was al te zien in <em>De pelgrim<\/em> van Toorop, waar hij echter een blijmoedige betekenis aan de sc\u00e8ne geeft. Nicolas heeft daarentegen \u2013 net als na hem Lebeau met Saul (zie afb. 299) \u2013 gekozen voor de sombere kant, die vanouds vertegenwoordigd werd door Melencolia I van D\u00fcrer. Dit icoon genoot in de negentiende en twintigste eeuw zoveel bekendheid dat het tot de standaardbagage hoorde van de kunstenaar en de intellectueel, vooral omdat de psychologische implicaties ervan nog steeds actueel waren. Tekenend is de lezing van H.J. Lulofs over <em>\u2018antieke melancholie\u2019<\/em> (1923) die in de <em>Nieuwe Rotterdamsche Courant<\/em> werd afgedrukt:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Wie kent niet de kopergravure van Albrecht D\u00fcrer: Melencolia? Daar zit, belicht door den onder een regenboog uitbarstenden stralenkring der ondergaande zon aan den oever van een meer met een stad in het verschiet, eenzaam een forsche vrouwenfiguur in een wijdgeplooid gewaad, omringd door de attributen van tijd, arbeid, godsdienst, wetenschap, kunst, natuur en liefde; chaotisch door elkaar gegooid. Zij zit er midden in &#8230; en ziet niets. De walging van het leven is al wat haar het leven liet! Symbolisch liggen werkelijkheid en idealisme om haar opgestapeld &#8230; h\u00e1\u00e1r waan is blind! De afgrijselijkheid van dit beeld ontroert, door de eeuwige waarheid: de ouden en wij mogen melancholie verschillend verklaren en genezen \u2013 het lijden bleef hetzelfde.&#8217;<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a><\/p>\n<p>Niet alleen artsen maar ook dichters waren ge\u00efntrigeerd door deze figuur, die dan weer een vrouw, dan weer een engel heette te zijn. In een bespreking van het gedicht The City of Dreadful Night van James Thomson in Onze Eeuw van 1901 wordt Melencolia als <em>\u2018That City&#8217;s sombre Patroness and Queen\u2019<\/em> ten tonele gevoerd.<a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a> In dezelfde tijd zet Derkinderen Melencolia I, gezeten tussen de attributen van de bouwkunst, voor het voetlicht als voorbeeld van het verloren eenheidsbegrip in de kunst. Zeer waarschijnlijk kende hij de opvattingen over de creatieve kracht van de weemoed die losbarst nadat het diepste punt van de mis\u00e8re is bereikt. Zijn oude hoogleraar Thijm, wiens artikelen Derkinderen in de jaren negentig had bestudeerd als uitgangspunt voor een publicatie, kon er over mee praten.<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a> Ook Thijm had zich in een van zijn geschriften verdiept in Melencolia I, waarbij hij verwees naar het romantische gedicht over deze hermetische personificatie van de hand van Th\u00e9ophile Gautier (1811-1872). Hoewel het primair over D\u00fcrers prent (afb. 325) gaat, tekent het tevens de stemming van de sombere peinzer in Asselt: <span style=\"color: #808080;\">[p. 394]<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">&#8216;Toi, le coude au genou, le menton dans la main,<br \/>\nTu r\u00eaves tristement au pauvre sort humain :<br \/>\nQue pour durer si peu la vie est bien am\u00e8re,<br \/>\nQue la science est vaine et que l&#8217;art est chim\u00e8re,<br \/>\nQue le Christ, \u00e0 l&#8217;\u00e9ponge, a laiss\u00e9 bien du fiel,<br \/>\nEt que tout n&#8217;est pas fleurs dans le chemin du ciel<br \/>\n[\u2026]<br \/>\nUn mobilier de Faust, plein de choses sans nom;<br \/>\nCependant c&#8217;est un ange et non pas un d\u00e9mon.<br \/>\nCe gros trousseau de clefs qui pend \u00e0 sa ceinture,<br \/>\nLui sert \u00e0 crocheter les secrets de nature.<br \/>\nIl a touch\u00e9 le fond de tout savoir humain;<br \/>\nMais comme il a toujours, au bout de tout chemin,<br \/>\nTrouv\u00e9 les m\u00eames yeux qui flamboyaient dans l&#8217;ombre,<br \/>\nQu&#8217;il a mont\u00e9 l&#8217;\u00e9chelle aux \u00e9chelons sans nombre,<br \/>\nIl est triste; [&#8230;]&#8217;<br \/>\n(voor de vertaling volg noot [<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref1\">24]<\/a>.)<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000070-Melencolia-I-Durer.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4636\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000070-melencolia-i-durer\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000070-Melencolia-I-Durer.jpg?fit=661%2C826&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"661,826\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000070 Melencolia I Durer\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000070-Melencolia-I-Durer.jpg?fit=240%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000070-Melencolia-I-Durer.jpg?fit=640%2C800&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4636\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000070-Melencolia-I-Durer.jpg?resize=502%2C628&#038;ssl=1\" alt=\"000070 Melencolia I Durer\" width=\"502\" height=\"628\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000070-Melencolia-I-Durer.jpg?resize=240%2C300&amp;ssl=1 240w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000070-Melencolia-I-Durer.jpg?w=661&amp;ssl=1 661w\" sizes=\"auto, (max-width: 502px) 100vw, 502px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 325 Albrecht D\u00fcrer, Melencolia I, gravure (1514).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a> <\/i> <\/span><\/p>\n<p>Hoewel niet bekend is wat Nicolas precies in gedachten had, is het wel opvallend dat de worgengel net als Melencolia I een engel is en geen demon, gelet op de nimbus achter zijn hoofd. Terwijl ook Gautier het thema van de hemelse weg invlecht, zijn vooral de typologische overeenkomsten met de sombere filosoof frappant. De klassieke denk\/treurhouding van de hand onder de kin of tegen de wang komt al vanaf de middeleeuwen veel voor, onder meer bij de slapende apostelen die bij Christus zouden waken, een motief dat Lodewijk Schelfhout integreerde in zijn glazen voor de kweekschool van Hilversum (zie afb. 308). Nicolas noemt in zijn beschrijving het gedreven zoeken <em>\u2018in de geheimen der natuur\u2019<\/em> en <em>\u2018de teekenen der sterren\u2019<\/em>, maar dat levert allemaal niets op:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018zijn voorhoofd blijft gefronst in diepe zorg en onbevredigdheid, en om zijn mond speelt een trek van peillooze teleurstelling. Los en krachteloos liggen zijn zwaargeaderde handen in den schoot, een perkament rol is zijn vingers ontgleden, ze ligt aan zijn voeten, doelloos, geen oplossing gevend aan het raadsel des doods \u2013 het eenige raadsel dat het zoeken waard was\u2019.<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a><\/p>\n<p>Kennelijk heeft Nicolas pas bij de uitwerking van zijn programma besloten de iconografie van Melencolia I toe te passen. Oorspronkelijk had hij deze bestemd voor de <em>\u2018priesteres der heidensche wijsheid\u2019<\/em>, die hij naar de taverne aan de overkant gedirigeerd heeft. In plaats daarvan loopt de jonge flierefluiter naar de filosoof toe, als om hem te vertellen dat de bezigheden van de wijsgeer net zoveel zin hebben als het fluiten van een wijsje. Door de kinderen achter hem wordt men onwillekeurig herinnerd aan de rattenvanger van Hamelen die als in een dodendans het leven wegvoert naar een onbekend oord waarvandaan geen mens terugkeert (afb. 326a en b). Tegelijkertijd herinnert het aan die andere fameuze dodendans, het <em>\u2018zuiver pijpen\u2019<\/em> van de Goede dood uit het gelijknamige gedicht van P.C. Boutens:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">&#8216;Goede Dood wiens zuiver pijpen<br \/>\nDoor &#8217;t verstilde leven boort,<br \/>\nDie tot glimlach van begrijpen<br \/>\nAlle jong en schoon bekoort,<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Voor wien kinderen en wijzen<br \/>\nLachend laten boek en spel,<br \/>\nVoor wien maar verkleumde grijzen<br \/>\nHuivren in hun kille cel, [\u2026]&#8217; <a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000057-Nicolas-Asselt-noorderportaal.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4637\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000057-nicolas-asselt-noorderportaal\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000057-Nicolas-Asselt-noorderportaal.jpg?fit=313%2C435&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"313,435\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, kinderen\" data-image-description=\"&lt;p&gt;000057 Nicolas Asselt noorderportaal&lt;\/p&gt;\n\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000057-Nicolas-Asselt-noorderportaal.jpg?fit=215%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000057-Nicolas-Asselt-noorderportaal.jpg?fit=313%2C435&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4637\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000057-Nicolas-Asselt-noorderportaal.jpg?resize=290%2C403&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, kinderen\" width=\"290\" height=\"403\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000057-Nicolas-Asselt-noorderportaal.jpg?w=313&amp;ssl=1 313w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000057-Nicolas-Asselt-noorderportaal.jpg?resize=215%2C300&amp;ssl=1 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 290px) 100vw, 290px\" \/><\/a>\u00a0 <a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000058-Nicolas-Asselt-noorderportaal-pijper.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4638\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000058-nicolas-asselt-noorderportaal-pijper\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000058-Nicolas-Asselt-noorderportaal-pijper.jpg?fit=325%2C494&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"325,494\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, pijper\" data-image-description=\"&lt;p&gt;000058 Nicolas Asselt noorderportaal pijper&lt;\/p&gt;\n\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000058-Nicolas-Asselt-noorderportaal-pijper.jpg?fit=197%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000058-Nicolas-Asselt-noorderportaal-pijper.jpg?fit=325%2C494&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4638\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000058-Nicolas-Asselt-noorderportaal-pijper.jpg?resize=265%2C403&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, pijper\" width=\"265\" height=\"403\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000058-Nicolas-Asselt-noorderportaal-pijper.jpg?w=325&amp;ssl=1 325w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000058-Nicolas-Asselt-noorderportaal-pijper.jpg?resize=197%2C300&amp;ssl=1 197w\" sizes=\"auto, (max-width: 265px) 100vw, 265px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 326a-b Joep Nicolas, De kinderen grijpen naar hun oren (a.) vanwege de muziek van de \u2018rattenvanger\u2019 (b.) die hen meetrekt in een ongewisse dodendans. Noorderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>Van enig begrip, bekoring of gelach is in dit portaal echter geen sprake. Want welke diepzinnige gevoelens Boutens ook beleed, vanuit katholiek standpunt leidde zijn milde visie evenmin ergens toe, omdat de dichter de Goede dood niet koppelt aan de openbaring. Strikt bezien zal ook hij dus eindigen als de gedeprimeerde filosoof. Of de jonge Nicolas zover zou willen gaan, is zeer de vraag \u2013 zelfs bij de neerlandicus Ren\u00e9 Klinkenberg is dat zeer de vraag \u2013 maar menigeen binnen de Kerk zal er zeker zo over hebben gedacht.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4639\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000056-nicolas-asselt-noorderportaal-taverne\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?fit=1134%2C848&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1134,848\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000056 Nicolas Asselt noorderportaal taverne\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?fit=300%2C224&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?fit=640%2C478&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4639\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, taverne\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?resize=640%2C478&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, taverne\" width=\"640\" height=\"478\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?resize=300%2C224&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?resize=1024%2C765&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000056-Nicolas-Asselt-noorderportaal-taverne.jpg?w=1134&amp;ssl=1 1134w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 327 Joep Nicolas, De taverne uit de cyclus De dood en het eeuwig leven is ge\u00efnspireerd op de Carmina burana en de vagantenliederen, waarmee Nicolas in Fribourg kennismaakte. De \u2018heidensche priesteres\u2019 (de primitieve kop rechts) met het \u2018tooverkristal\u2019 vormt mogelijk een variant op vrouwe Fortuna. Noorderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>In de sc\u00e8ne tegenover de uitgeputte wijsgeer belandt men in de taverne (afb. 327). Associaties met de studietijd van Nicolas in <span style=\"color: #808080;\">[p. 395]<\/span> Fribourg zijn onvermijdelijk: hier kwam hij\u2013 naar eigen zeggen \u2013 terecht in een quasi-middeleeuwse vagantenmilieu van <em>\u2018goliards\u2019<\/em> en <em>\u2018zwervende scholiasten\u2019<\/em>. Hier leerde hij <em>\u2018in vele talen liederen zingen, ge\u00efnspireerd door wijn en vrouwen, zoals de Carmina Burana\u2019<\/em>. Ook in de taverne van het noorderportaal wordt feest gevierd, althans dat lijkt de bedoeling, maar hier overheerst vooral de droeve dronk. Omringd door zijn demonen die hem de roes van de vergetelheid voorhouden, omdat er <em>\u2018boven\u2019<\/em> niets te winnen valt, wordt de centrale figuur door <em>\u2018het knagen der eeuwigheid\u2019<\/em> verteerd:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018hoelang nog, hoelang nog? Dat is de vraag die den beker deed zinken van zijne lippen, die den bloemkrans deed verwelken om zijne slapen. Waar is het feest, dat eeuwig duurt? Zijn oogen zoeken het. Hij schijnt te turen in \u2019t binnenste van zijn eigen ziel: dof en terneergeslagen is zijn blik. Hij vindt niet het feest, dat eeuwig duurt. Hij weet slechts: de dood, de dood, en alles is voorbij. Neen niet voorbij! Maar dan? en niemand geeft antwoord. [\u2026] Ziet die gezwollen aderen op \u2019t bange voorhoofd. Ziet die bevende lippen. En deze man zocht het geluk op de wereld \u2026\u2019<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a><\/p>\n<p>Door twijfel overmand smaakt de wijn de tobbende kroegloper niet meer en leidt het gezelschap van de jonge vrouw, frivool gekleed als een moderne nachtclubdanseres, hem niet langer af van zijn existenti\u00eble mis\u00e8re. Eigenlijk had de drank hem net als zijn lotgenoten uit de Carmina burana even los moeten maken van het besef slechts stof te zijn (<em>\u2018non curamus quid sit humus\u2019<\/em>) en van de angst voor de dood (<em>\u2018ibi nullus timet mortem\u2019<\/em>).<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a> Het is hem echter niet gegund. Zo niet zijn tegenhanger uit de vagantenbende die luidkeels zong:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">&#8216;Meum est propositum in taberna mori<br \/>\nubi vina proxima morientis ori.<br \/>\nTunc cantabunt laetius angelorum chori:<br \/>\nDeus sit propitius isti potatori&#8217;.<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">&#8216;Ik ben van plan om in de kroeg te sterven<br \/>\nWaar de wijn dicht bij mijn stervende mond zal zijn<br \/>\nDan zullen de engelenkoren vol vreugde zingen:<br \/>\nMoge God deze dronkaard genadig zijn&#8217;.<\/p>\n<p>Maar deze vagant gelooft in het hiernamaals, terwijl de kroegloper in het noorderportaal van de twijfel niet weet waar hij het zoeken moet. Op een averechtse manier past deze tobber in de groep die in de (latere) uitmonstering van Lebeau aan het vette der aarde de voorkeur gaf, maar dan nog dover voor de blijde boodschap dan zijn Leidse tegenhangers. Een spannend detail vormen de amforen op de voorgrond, die een vast element vormen in de weergave van een heel wat feestelijker bijeenkomst, de bruiloft van Kana. Zo zien we hoe Nicolas positieve associaties verwerkt in deze weinig opbeurende ambiance, met als boodschap dat er ook andere scenario\u2019s mogelijk zijn, haast als een alternatieve voorafbeelding. Wat verder opvalt in de taverne zijn de kappen waarin de demonen hun hoofden hullen, als om hun ware aard te verbergen en de schijn van vreugde op te houden. Ook andere koppen van dit portaal, waarvan sommige wel op een toneelmasker lijken, dragen dit attribuut. Apart is ten slotte het primitieve maskerachtige hoofd rechts, dat kan worden ge\u00efdentificeerd aan de hanger aan de linkerhand. Zij is de <em>\u2018priesteres der heidensche wijsheid\u2019<\/em>:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Haar linkerhand houdt achteloos een geslepen cristal met vele facetten, waarin het leven zich weerkaatst als een tooverspiegel zoo toovert zij visioenen voor de onwetenden, en stelt de menschen tevreden met het bedrog, waarom ze zelf niet geeft. Maar het toovercristal is nutteloos voor het aanschijn des doods\u2019.<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a><\/p>\n<p>Deze priesteres lijkt gehoor te krijgen bij het meisje van plezier dat er een beetje giebelend bijstaat vanwege de visioenen die haar worden toegefluisterd. Het blijft ondertussen schijn. Er is maar \u00e9\u00e9n plaats waar we een vergelijkbaar type als de priesteres tegengekomen zijn: bij de Antoniuscyclus van Molkenboer in Scheveningen (1928; 1951). In deze sc\u00e8ne, die vrijwel zeker op Molkenboers persoonlijke interpretatie van de Vita van Antonius Abt berust, treedt de heilige op tegen de exotisch geklede vrouw die de Fenicische moedergodin Astarte vereert. Zij staat net als het toverkristal voor het geloof in heidense wijsheid die het ten slotte af zal leggen tegenover de dood.<\/p>\n<p>Het noorderportaal is \u00e9\u00e9n grote Vanitas, \u00e9\u00e9n samengebald Memento mori, \u00e9\u00e9n alternatieve dodendans waarin kinderen, feestgangers en wijsgeer participeren te midden van een publiek dat maskers draagt of zich onzichtbaar maakt door de kap over het hoofd te trekken: een bizar en treurig carnaval dat door een doodse stad en een kaal landschap trekt. Het tegenstrijdige is dat deze stoet in al zijn somberte deel uitmaakt van een medaille, waarvan de keerzijde echter n\u00edet door het zuiderportaal wordt bepaald. <span style=\"color: #808080;\">[p. 396]<\/span> Die keerzijde bestaat namelijk uit de fascinatie die Nicolas met Huizinga deelde voor de macabere kant van de middeleeuwen:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">&#8216;En wie zou vergeten hoe soms alle dionysische driften losbraken in de wild bewogen vormen vooral der late gothiek, hoe het opbruisend en breed uitvloeiend temperament der beeldhouwers chimaeren en ironische maskers deed ontstaan aan de kathedralen, en hun sensatielust zich botvierde aan martelsc\u00e8nes en foltertafereelen, \u2014 Hoe een drom van helleschilders en fantasten zich uitsloofden om gruwel-lust en lust-gruwelen vast te leggen op doeken, paneelen en muren, tegelijk met de hoogste visioenen die ooit menschen teekenden!&#8217;<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a><\/p>\n<p>Ondertussen geeft dit citaat precies weer wat Nicolas voor ogen had: naast de gruwelen van de uitputtende angst voor de dood de hoogste visioenen weergeven die een mens ooit zag. Dat is nu wat hij in het zuiderportaal deed.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4640\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000053-nicolas-asselt-zuiderportaal-doodsengel\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?fit=1276%2C844&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1276,844\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000053 Nicolas Asselt zuiderportaal doodsengel\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?fit=300%2C198&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?fit=640%2C423&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4640 size-large\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal, zachte doodsengel\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?resize=640%2C423&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal, zachte doodsengel\" width=\"640\" height=\"423\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?resize=1024%2C677&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?resize=300%2C198&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000053-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-doodsengel.jpg?w=1276&amp;ssl=1 1276w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 328 Joep Nicolas, De doodsengel met de gelovige ziel in het zuiderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924). Nicolas schreef hierover: \u2018En dan staat voor ons: wederom Gods doodsengel, groot en heilig, in zijn zwart gewaad, onbewogen en met de zelfde klare blikken, die het onfeilbare van Gods raadsbesluit weerspiegelen. En zijn armen omvatten een mensch. Die omvatting is heerlijk; rust en gelatenheid spiegelt die gansche menschenfiguur\u2019. Links op de muur is Franciscus van Assisi afgebeeld.<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<h5><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zuiderportaal\"><\/span><strong><span style=\"color: #800000;\">Zuiderportaa<\/span>l<\/strong><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p>Is het motto van het noorderportaal dat de mens zonder de openbaring slechts as is, in het zuiderportaal is het: <em>Ecce quomodo moritur justus<\/em> (Ziet hoe de rechtvaardige sterft) (afb. 328).<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018En even buigt zich de engel naar haar over, drukt een kus op het klare voorhoofd. Dit is een teerheid als het plukken van een bloem, dit is als het verbleeken van een kaarsvlam bij het rijzen der zon. Z\u00f3\u00f3 sterft een Christen\u2019.<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a><\/p>\n<p>Vergeleken met de gebeurtenis aan de noordkant, gaat het hier inderdaad om een milde, liefdevolle omhelzing. Hoewel het dezelfde engel heet te zijn, hebben de pezige ledematen die de ongelovige mens wurgen, plaats gemaakt voor gespierde armen die de gelovige ziel opbeuren. De benige vlerken die in het noorderportaal als macabere signalen in een rode weerschijn staan, fungeren in het zuiderportaal als een schutsmantel van weldadig blauw. De gespannen frons op het gezicht van de stervende is hier verzacht tot een uitdrukking van overgave.<\/p>\n<p>Nicolas wist wel hoe hij de twee uitersten moest weergeven. Het is duidelijk dat hij in het zuiderportaal heeft gekozen voor de vorm van de zachte, \u2018zalige dood\u2019: dat archetypische verlangen van iedere mens, waarvoor de Una sancta verschillende beschermheiligen had, zoals al te zien was bij Toorop. Het was niet toevallig dat het programma ook had voorzien in de uitbeelding van Jozef in dit deel van de cyclus, die we elders bij Alphons Damen en Charles Eyck als patroon van de zachte dood zijn tegengekomen (zie afb. 179 en 209).<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a> In tegenstelling tot het beeld van de doodsnood in het noorderportaal, heeft Nicolas met dit beeld in het zuiderportaal de sfeer getroffen die Boutens verwoordt in zijn gedicht Goede dood. Een sfeer die Plasschaert treffend wist te raken in zijn beschrijving van de figuranten in het zuiderportaal (afb. 329):<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018daar is, in \u2019t doorgangetje, kop na kop, die den dood indrinken met een zoeten lach, met een mond wijd-open, met d\u2019 oogen dicht\u2019.<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000059-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-gelukzaligen.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4641\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000059-nicolas-asselt-zuiderportaal-gelukzaligen\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000059-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-gelukzaligen.jpg?fit=325%2C312&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"325,312\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000059 Nicolas Asselt zuiderportaal gelukzaligen\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000059-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-gelukzaligen.jpg?fit=300%2C288&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000059-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-gelukzaligen.jpg?fit=325%2C312&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4641\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal, gelukzaligen\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000059-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-gelukzaligen.jpg?resize=422%2C405&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal, gelukzaligen\" width=\"422\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000059-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-gelukzaligen.jpg?resize=300%2C288&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000059-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-gelukzaligen.jpg?w=325&amp;ssl=1 325w\" sizes=\"auto, (max-width: 422px) 100vw, 422px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 329 Joep Nicolas, De processie van gelovigen die volgens Plasschaert \u2018den dood indrinken met een zoeten lach, met een mond wijd-open, met d&#8217; oogen dicht\u2019 in de smalle gang van het zuiderportaal naar de middenruimte van de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>In deze ambiance getuigen uiteraard ook de overige taferelen van de kracht van de openbaring. Nicolas heeft als tegenhanger van de machteloze filosoof Johannes genomen als schrijver van het laatste boek van het Nieuwe Testament, de Openbaring (afb. 330). Tegenover de wijsgeer die alles wil weten maar niet gelooft, staat de gelovige met de enige wijsheid die telt: die een van de belangrijkste getuigen van het christendom in een goddelijk visioen tot het schrijven van de Openbaring aanzette. Ook hier zien we weer een parallel tussen dit jeugdwerk van Nicolas en het Lebeau&#8217;s programma in Leiden: de laatste koppelt immers het gezelschap van de echte wijze mensen aan Johannes.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Johannes-die-zijn-visioen-van-de-Openbaring-opschrijft.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4652\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/nicolas-johannes-die-zijn-visioen-van-de-openbaring-opschrijft\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Johannes-die-zijn-visioen-van-de-Openbaring-opschrijft.jpg?fit=903%2C599&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"903,599\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Joep Nicolas in Asselt, Johannes die zijn visioen van de Openbaring opschrijft\" data-image-description=\"&lt;p&gt;Nicolas, Johannes die zijn visioen van de Openbaring opschrijft&lt;\/p&gt;\n\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Johannes-die-zijn-visioen-van-de-Openbaring-opschrijft.jpg?fit=300%2C199&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Johannes-die-zijn-visioen-van-de-Openbaring-opschrijft.jpg?fit=640%2C425&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4652\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal, Johannes die zijn visioen van de Openbaring opschrijft\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Johannes-die-zijn-visioen-van-de-Openbaring-opschrijft.jpg?resize=550%2C365&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal, Johannes die zijn visioen van de Openbaring opschrijft\" width=\"550\" height=\"365\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Johannes-die-zijn-visioen-van-de-Openbaring-opschrijft.jpg?resize=300%2C199&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-Johannes-die-zijn-visioen-van-de-Openbaring-opschrijft.jpg?w=903&amp;ssl=1 903w\" sizes=\"auto, (max-width: 550px) 100vw, 550px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 330 Joep Nicolas, Johannes die zijn visioen van de Openbaring opschrijft. Nicolas schreef hierover: \u2018De groote boodschapper van de heerlijkheid des doods, dien God in de Hemelen liet schouwen en in de komende heerlijkheid. Waar is hier angst, waar is hier onrust? Vastgeklonken aan den hemel zijn de blikken van St. Jan. En zijn oogen verhalen ons van de bruiloft van het Lam, die ze aanschouwen; van het Hemelsch Jerusalem dat op de aarde zal dalen, en van de groote menigte zaligen uit alle stam en taal en volk en natie\u2019. Zuiderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924)<\/i><\/span>.<span style=\"font-size: 11pt;\"><i><a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #808080;\">[p. 397]<\/span> Op dezelfde dialectische manier als de filosoof versus Johannes, heeft Nicolas tegenover de tobber in de taverne de meest onthechte van alle heiligen geplaatst, Franciscus (zie afb. 328). Het aardige hiervan is dat de kroegloper in feite een voorafbeelding van Franciscus is, die immers een \u2018werelds\u2019, losbandig leven leidde voordat hij tot inkeer kwam. Hij wordt hier geplaatst vanwege zijn bijzondere relatie met de dood: <em>\u2018Hij die voor zijn heengaan een lied zong van de zon en de schoone wereld die hij ging verlaten en van \u201czijn broeder den lichamelijken dood\u201d\u2019<\/em>. Niet alleen benaderde Franciscus met zijn stigmata het lijden van Christus op de meest nabije wijze, ook ging hij de pijn van zijn wonden voorbij door te denken:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018aan den dood, en aan de heerlijkheid die Christus hem geven wil. Zie, hij ziet alles, hij hoort de engelen spelen op zuiver gestemde violen, zoo zoet, zoo zoet, dat zijn ziel welhaast gelokt wordt uit zijn lichaam om weg te vlieden op vleugelen van muziek. Uit zijn lichaam, dat arme lichaam: \u201cbroeder ezel\u201d noemt hij het zelf. Ziet eens, nu lacht de goede St. Frans. God heeft hem toegelachen, en die lach spiegelt in zijn oogen, vurig als kolen onder de asch; die lach strijkt even over zijn mond, de dunne lippen rekken zich even en hij schijnt licht uit te stralen door zijn witte perkamenten huid. Is dat een mensch? Dat is het geluk, dat is de overwinning op het mensch-zijn, dat is de bespotting van den dood.\u2019<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4642\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000061-nicolas-asselt-zuiderportaal-rector-pinckers\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?fit=1276%2C845&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1276,845\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000061 Nicolas Asselt zuiderportaal rector Pinckers\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?fit=300%2C198&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?fit=640%2C424&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4642\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal rector Pinckers?\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?resize=583%2C385&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal rector Pinckers?\" width=\"583\" height=\"385\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?resize=300%2C198&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?resize=1024%2C678&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000061-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-rector-Pinckers.jpg?w=1276&amp;ssl=1 1276w\" sizes=\"auto, (max-width: 583px) 100vw, 583px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 331 Joep Nicolas, In de linkerhoek vindt een begrafenis plaats, waarbij zeer waarschijnlijk de rector van de kapel, Pinckers, als priester is weergegeven. Rechts twee franciscaner broeders die de hemelvaart van Franciscus bijwonen. Zuiderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>In dit soort passages, waarin met net nog niet overslaande stem getuigenis wordt afgelegd, is de klerikale toon het sterkst. De tekst is heel nauwkeurig, want precies zo heeft Nicolas de heilige met zijn stigmata, haast doorschijnende huid en lachende ogen neergezet, zwevend tussen hemel en aarde. De beschrijving geeft tegelijkertijd een adequate indruk waarom Lidwina in het interbellum zo populair was. Ook over haar lijden en visioenen werd in dit soort termen gedacht, waarin een echo van het masochisme van de middeleeuwse flagellanten doorklinkt. Als tegenwicht benadrukt Nicolas in zijn tekst de positie van het zonnelied van Franciscus, waarin de schepping als beeld van God wordt bezongen en de mens onderweg op zijn aardse pelgrimstocht naar de hemelse stad telkens weer van deze weerschijn van God mag genieten. Het geloof van Franciscus was dan wel sterk ascetisch, maar bepaald niet zonder vreugde over de schoonheid van het ondermaanse. De oorspronkelijk geplande Jozef is vervangen door een priester met een gebedenboek in de hand en naast hem een misdienaar en een rouwende vrouw (afb. 331). Het onderste deel van de schildering is verdwenen, maar zeer waarschijnlijk was hier een begrafenis uitgebeeld en is de uitvoerende priester niemand anders dan rector Pinckers. De vrouw heeft \u00e9\u00e9n oog gesloten en blikt met het andere schuin opzij naar Franciscus die symbool staat voor de hemelvaart van de ziel van de overledene.<\/p>\n<p>Anders dan in het noorderportaal is de entourage van de taferelen zuidelijk van toon: de doodsengel is omgeven door palmen, de bomen rond Johannes en Franciscus herinneren aan de oudtestamentische ceders en cipressen, en er staat zelfs een apart soort bloeiende bomen op de achtergrond van de begrafenis. Heel bijzonder is de rode toon waarin Nicolas de lucht en de sterrenhemel heeft geschilderd. Vrijwel zeker refereert dit aan wat hij in zijn praeludium zegt over <em>\u2018het zonnelicht, dat geel in het oosten rees, en rood verzonk in het westen\u2019: symbool voor alles wat \u2018sterven moet om opnieuw te leven in grooter glorie\u2019<\/em>. De sterren tegen het plafond zijn dan ook niet goud en stralend, maar bleek en klein en zilverig. Dit krimpende beeld vormt een groot contrast met het uitbundige dak van de hemel in de hoofdruimte, waar geleefd wordt <em>\u2018in grooter glorie\u2019<\/em>.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4644\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000062-centrale-ruimte-overall-2\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?fit=1279%2C847&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1279,847\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000062 centrale ruimte overall\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?fit=300%2C198&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?fit=640%2C424&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4644 size-large\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, de hemel in de centrale ruimte\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?resize=640%2C423&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, de hemel in de centrale ruimte\" width=\"640\" height=\"423\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?resize=1024%2C678&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?resize=300%2C198&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000062-centrale-ruimte-overall1.jpg?w=1279&amp;ssl=1 1279w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 332 Joep Nicolas, De ziel op weg naar de hemelse gemeenschap in de kapel in de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<h5><span class=\"ez-toc-section\" id=\"De_apotheose_in_de_kapel\"><\/span><span style=\"color: #800000;\"><strong>De apotheose in de kape<\/strong><\/span>l<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p>Nergens is een hemels gezelschap zo vrolijk en vrij van plechtstatigheid weergegeven als in de kapel van de crypte te Asselt (afb. 332). Aan zijn verloofde, Suzanne Nys, schreef Nicolas hierover: <span style=\"color: #808080;\">[p. 398]<\/span><\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018En ik teken op de muren, en ik sta er voor in dat de crypte iets unieks wordt \u2026 De ruimte dwingt me tot een veel beter ontwerp, en daar beginnen die arme heiligen een dans rond de goede Christus die er zo simpelweg bij zit \u2026 de hele schildering wordt een dans, echt ongedwongen en lyrisch. Een paar gezichtsexpressies zijn zo gek en leuk dat ik me meegesleept voel \u2026\u2019<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a><\/p>\n<p>Nicolas heeft het gezelschap op wolken geplaatst tegen een blauwe lucht, waarboven het ge\u00efdealiseerde landschap is te zien van het koninkrijk der hemelen, onder een lucht waar zon en maan tegelijk schijnen. Centraal in het oosten zetelt de verrezen Christus die de gelovigen in een orantenhouding verwelkomt. Zo toont hij tegelijkertijd de stigmata van zijn handen. Aan de zuidelijke kant staan twee mannelijke heiligen, vermoedelijk Petrus en Johannes, aan de noordelijke kant mogelijk Maria en Maria Magdalena. Er zijn geen attributen geschilderd, terwijl de vrouw die op de plaats van Maria naast Christus staat, wel heel afwijkend is uitgedost in een oranje gewaad. Al helemaal ondoenlijk is het de identiteit van de overige heiligen uit de voorstelling af te leiden (afb. 333). Op dit punt lijkt Nicolas volledig af te wijken van de beschrijving, waarin een beeld wordt opgeroepen van engelen die de zielen naar Gods troon geleiden. Wel zijn op de zijwanden heiligen weergegeven, maar het is niet duidelijk of de kunstenaar hier de indeling volgt van <em>\u2018de Apostelen, de Martelaren, de Belijders, de Maagden\u2019<\/em>. Vaststaat dat de figuur met de palmtak een martelaar is, maar meer aanknopingspunten zijn er niet. Had nu de staf van de oude man met de baard gebloeid, dan was het duidelijk Jozef, maar nu kan het ook heel goed om de heremiet Antonius Abt gaan. Opvallend is ook het numerieke overwicht van de vrouwen, van wie er enkelen, zeker voor die tijd, behoorlijk frivool zijn weergegeven: de een knipoogt, de ander schuift de kap ondeugend van het hoofd, terwijl ook de Maria in oranje steels glimlachend richting Christus kijkt. Zoals al uit de brief aan Suzanne Nys bleek, heeft Nicolas zich dan ook niet aan het deel van de tekst gehouden, waarin staat dat <em>\u2018deze groep van heerlijke klare gestalten licht van gebaar en aanraking, passieloos onbewogen van gelaat in de aanschouwing Gods\u2019<\/em> is. Verre van dat!<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4645\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000063-nicolas-asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?fit=1278%2C433&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1278,433\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000063 Nicolas Asselt centrale ruimte heiligen, engel, ziel en orante\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?fit=300%2C101&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?fit=640%2C216&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4645 size-large\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, centrale ruimte heiligen, engel, ziel, orante \" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?resize=640%2C216&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, centrale ruimte heiligen, engel, ziel, orante\" width=\"640\" height=\"216\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?resize=1024%2C346&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?resize=300%2C101&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000063-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-heiligen-engel-ziel-en-orante.jpg?w=1278&amp;ssl=1 1278w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 333 Joep Nicolas, Links een martelaar en een vrouwelijke heilige (maagd), rechts de ziel die naar Christus wordt geleid en de ziel die als orante voor de achtergebleven gelovigen bidt. Kapel in de crypte te Asselt (1923-1924).<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>Bij nadere beschouwing blijkt Nicolas op een alternatieve manier toch meer van zijn programma te hebben uitgevoerd dan zich aanvankelijk liet aanzien. Hoewel het verwarrend is dat ze een nimbus dragen \u2013 of liever, het aureool dat bestemd was voor de gelukzaligen \u2013 zijn de twee paar westelijke figuren vrijwel zeker zielen. In Nicolas&#8217; beschrijving heet het immers dat de zielen door een engel aan de hand worden genomen om naar Christus te worden geleid, precies zoals in het midden van de zuidelijke en noordelijke wand gebeurt. Omdat het woord ziel vrouwelijk is heeft de kunstenaar de beide personificaties in de beste humanistische tradities als vrouwen weergegeven. Daarnaast staat aan allebei de kanten in de westelijke hoek een orante. Kennelijk wist Nicolas dat de vroegchristelijke orante staat voor de gehemelde ziel, die de eeuwige zaligheid binnendringt om daar te bidden voor de gelovigen die achterblijven. Ook oranten worden traditioneel als vrouw weergegeven, waarmee duidelijk is waarom dit geslacht in de schilderingen van de kapel overheerst. <span style=\"color: #808080;\">[p. 399]<\/span> Terwijl de orans volgens Nieuwbarn de schakel vormt met de strijdende kerk, trekt de engel de ziel naar de overwinnende kerk, waar volgens Nicolas de <em>\u2018triumphator [\u2026] in volkomen rust gezeten\u2019<\/em> is.<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a>\u00a0Nicolas heeft die strijdende kerk tegen de westelijke wand weergegeven, waar Adam en Eva als prefiguratie van de verlossing het raam omlijsten (afb. 334). Hier heeft de kunstenaar op superbe wijze een sc\u00e8ne uit de passie verwerkt die voorafgaat aan de laatste kruiswegstatie, namelijk het afleggen van Christus.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4646\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000065-nicolas-asselt-centrale-ruimte-adam-en-eva\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva.jpg?fit=1276%2C504&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"1276,504\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000065 Nicolas Asselt centrale ruimte Adam en Eva\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva.jpg?fit=300%2C118&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva.jpg?fit=640%2C253&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4646 size-large\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, centrale ruimte, Adam en Eva met raam met grafaflegging Christus\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva-1024x404.jpg?resize=640%2C252&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, centrale ruimte, Adam en Eva met raam met grafaflegging Christus\" width=\"640\" height=\"252\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva.jpg?resize=1024%2C404&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva.jpg?resize=300%2C118&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000065-Nicolas-Asselt-centrale-ruimte-Adam-en-Eva.jpg?w=1276&amp;ssl=1 1276w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 334 Joep Nicolas, De westelijke wand met Adam en Eva en de aflegging van Christus\u2019 lichaam in glas-in-lood. Oorspronkelijk zat hier een ander raam van Nicolas met de graflegging van Christus. Kapel in de crypte te Asselt.<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>Adam en Eva staan tussen de doornen die verwijzen naar de doornenkroon, terwijl het venster wordt gedragen door de boom van goed en kwaad, waar de slang zich doorheen slingert. Tegelijkertijd gaat het hier om de boom waaruit het kruis is gemaakt, gelet op de schedel die aan de voet ervan op Golgotha werd aangetroffen. Qua motieven doet de boom denken aan het Cholerawonder van Anton Molkenboer uit 1925-1928. <a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a> De vergelijking illustreert heel helder hoe twee grote talenten ieder een andere weg kozen om een verwant thema uit te drukken, want Molkenboers symbolistische handschrift is van een heel andere orde dan de expressionistisch bepaalde stijl van de jonge Nicolas. Dat verschil komt ook sterk naar voren in het (tweede) glasraam van de crypte, waarvan het lichtere, centrale deel als het ware de kroon van de geschilderde boom is. Dit samengaan van de glas- en de muurschildering herinnert aan het Geboorteraam van Augustijn Hermans in de kapel van Johannes de Deo te Den Haag. Doordat de datering van het exemplaar in Asselt niet vaststaat, valt niet uit te maken wie hierin wie gevolgd heeft. Nicolaas trok overigens het concept van de wisselwerking van afzonderlijke technieken in zijn glas nog verder door dan Hermans: behalve het verschil tussen muur en glas, is in het raam zelf ook een opvallend contrast in de makelij zichtbaar. Dit laatste komt hierna nog aan de orde.<\/p>\n<h5><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Schilderstijl\"><\/span><span style=\"color: #800000;\"><strong>Schilderstijl<\/strong><\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p>Voor al het werk van Nicolas geldt dat het zich moeilijk laat vangen in het bekende systeem van stijlpredicaten. Bij vergelijking van Morte fortior met de cyclus te Asselt vallen op dit punt niet alleen de grote overeenkomsten op, maar ook de verschillen. Veel meer dan de uitmonstering van de crypte is de inzending voor de prijskamp opgezet als een Bijbels historiestuk in de trant van Derkinderen. Weliswaar had Nicolas geen onderwijs bij Derkinderen genoten, maar de hoogleraar bleek in 1924 hoge verwachtingen van hem te koesteren.<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a> De opzet van Morte fortior is heel statisch gehouden, vermoedelijk om te voorkomen dat het niet verheven genoeg zou ogen. Hoewel Nicolas een vrij klassiek compositieschema heeft toegepast van horizontalen en driehoeken, werkt het lichaam van Christus als een verrassende verticaal, mede door de witte lijkwade. Het werk is dus allerminst saai, waarbij de driehoek die Christus en de drie vrouwen omvat, duidelijk effect sorteert. Inmiddels zijn we vertrouwd met de formule van de figuur die op de rug wordt afgebeeld. Deze krijgt een plaats op de voorgrond om de toeschouwer het tafereel binnen te leiden. Derkinderen maakte van die formule onder meer gebruik in zijn eerste versie van De processie, met de rij soldaten. Los daarvan laat zelfs de zwart-witfoto zien dat de ingetogenheid waarmee Christus door de drie vrouwen wordt verzorgd, een zekere intimiteit oproept. De hoofdfiguren rond de Verlosser zijn in werkelijkheid in helder gekleurde gewaden \u2013 rood, blauw en oranje \u2013 neergezet, omsloten door donkere partijen waaruit zich enkele figuranten losmaken. Het lijdt geen twijfel dat dit de stijl was waarin Nicolas in 1922 de crypte had willen uitmonsteren. Hij was kennelijk nog zo bezig met dit thema dat dat hij later het oorspronkelijke raam met de graflegging alsnog vervangen heeft door het raam met de aflegging, <em>Morte fortior<\/em>.<\/p>\n<p>Het is hiervoor al opgemerkt: toen Nicolas eenmaal op de muren in de crypte aan het schetsen ging, ontwikkelde hij geleidelijk aan een dynamischer en meer uitgesproken concept, waarin hij qua hoofdlijnen toch dicht bij het aanvankelijke programma bleef. Waarschijnlijk is deze verandering mede ingegeven door het totaal andere karakter van de drager: de muur vormt nu eenmaal een heel ander medium dan het doek. Voor de factuur of makelij zal het directe contact tussen de hand van de kunstenaar en de wat grove pleister van groot belang zijn geweest. In dit contact manifesteert zich immers het handschrift dat refereerde aan aspecten als spontaniteit, improvisatie en onbelemmerde creativiteit: zo kreeg het intu\u00eftieve vatten van het concept, de idee of het teken de meeste kans. Nicolas beantwoordde hiermee in feite aan de mythe van de middeleeuwse muurschilder uit de eloge van Huib Luns op het gotische werk in de Sint Jan in Den Bosch. De jonge kunstenaar werd op dit punt op de voet gevolgd door Collette, Lebeau en Eyck.<\/p>\n<p>Na het schetsen volgde het aanbrengen van de keimverf. Nicolas lijkt hiermee het effect van de frescotechniek te hebben willen <span style=\"color: #808080;\">[p. 400]<\/span> oproepen. Heel anders dan bij de olieverf van Morte fortior, is de factuur droog en mat en speelt ze duidelijk in op de korreligheid van de pleisterlaag die er op verschillende punten doorheen schemert (afb. 335), al kan dit ook het aandeel van de eroderende tijd zijn. Het gaat grotendeels om relatief grote partijen kleur. Op verschillende plekken rond de koppen en zelfs bij de haardos is in contourachtige slagen gewerkt, waardoor een enigszins golvend effect is ontstaan. Deze factuur is terug te vinden in de kleding, zoals de schaamdoek van de wanhopig stervende en het daaronder zichtbare gewaad van de worgengel, of dat van de kroegloper. Het gaat om vrij lange halen, die sterk bijdragen aan de dynamiek. De dramatiek wordt echter vooral bepaald door de factuur van de ophoogsels die de spieren en de gewaden volume geven. Ook Nicolas wist hoe hij een lichaam onder de kleding door moest laten schemeren. Aan de koppen gaf hij vervolgens uitdrukking door met smallere penselen lijnen en schaduwen aan te brengen. De factuur draagt op dit punt bij aan het maskerachtige karakter van de koppen in het noorderportaal en de meer ontspannen expressie in de gezichten in de centrale ruimte en het zuiderportaal.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-De-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4647\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/nicolas-de-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-De-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal.jpg?fit=903%2C599&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"903,599\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Nicolas, De factuur in het werk in het noorderportaal\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-De-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal.jpg?fit=300%2C199&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-De-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal.jpg?fit=640%2C425&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4647 size-full\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, factuur\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-De-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal.jpg?resize=640%2C425&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, noorderportaal, factuur\" width=\"640\" height=\"425\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-De-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal.jpg?w=903&amp;ssl=1 903w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Nicolas-De-factuur-in-het-werk-in-het-noorderportaal.jpg?resize=300%2C199&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 335 Joep Nicolas, De factuur in het werk van Nicolas in het noorderportaal van de crypte te Asselt (1923-1924). Let op de korrelige structuur en de borstelstreken die met name in de ophogingen van de kleding en schaduwen van de anatomie en de gezichten een duidelijke rol spelen.<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<p>Het werk kreeg al tijdens zijn ontstaan grote aandacht: Plasschaert en Van der Meer de Walcheren kwamen kijken, Piet Wiegman, die in Thorn woonde, bood zijn hulp aan, Raoul Hynckes kwam langs en iedereen was even enthousiast. Daarom blijft het verbazen dat een echte kunstkritische analyse van de cyclus ver te zoeken is. Alsof het jargon tekortschoot. Terwijl Van der Meer in prachtige bewoordingen het werk van Wiegman wist te typeren, waarbij hij het woord \u2018factuur\u2019 ook gebruikte ter beoordeling van monumentale schilderingen, komt hij in Asselt niet verder dan opmerkingen als de <em>\u2018glorie der kleuren\u2019<\/em> en <em>\u2018het zware rhythme\u2019<\/em> dat <em>\u2018door heel de compositie\u2019<\/em> gaat. Als een ontsnappingsclausule \u2013 de affaire Servaes lag nog vers in het geheugen \u2013 positioneert hij Nicolas als de man die tussen traditie en vernieuwing in staat:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Onmiddellijk begrepen wij te doen te hebben met een ras-kunstenaar, een sterk artiest, die niet grillig zoekt naar een gewild-moderne uiting, maar den adaequaten vorm tracht te vinden om het innerlijk-geziene, direct en vol en intens, geladen en zuiver, in zichtbare gestalte te verwezenlijken. Want voor hem gaat het niet om modern of niet-modern. Dat geldt hem geen probleem. Hij cre\u00ebert uit vollen innerlijken nood. En zoo men hem wil bepalen, dan kan men hem noemen een kunstenaar der traditie. Dit lijkt paradoxaal. Maar het is toch zoo. Want hij sluit zich aan bij den geest der levende traditie. Hij toetst zijn werk niet aan den modernen tijd, maar aan al het levende oude dat er ooit geweest is.\u2019<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a><\/p>\n<p>Hoewel dat laatste zeker waar was en Nicolas ten opzichte van zijn directe collega\u2019s een behoorlijk onafhankelijke koers voer, was hij zich waarschijnlijk wel ter dege bewust van zijn positie te midden van de kunst van zijn tijd. In een door zijn dochter Claire geciteerde uitspraak merkte Nicolas op dat hij traditie zag als <em>\u2018dat wat van het verleden naar de toekomst leidt\u2019<\/em>.<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a> Het ziet ernaar uit dat deze briljante eclecticus in het begin van zijn carri\u00e8re vooral die equivalenten in de geschiedenis heeft opgespoord, die bij uitstek pasten bij de expressionistische beeldtaal, waarmee Nederland dankzij Het Signaal van Le Fauconnier en Piet van Wijngaerdt kennis had gemaakt. De meest treffende beschrijving van Nicolas&#8217; Asseltse stijl vinden we dan ook in Jan Engelmans recensie uit 1925 van het werk van Piet van Wijngaerdt. De betreffende passage kan woordelijk worden ge\u00ebxtrapoleerd naar de schilderingen in de crypte. De relevantie is zo frappant dat de passage nogmaals wordt geciteerd (de stijletiketten die Engelman niet noemde, maar wel bedoelde, zijn in vierkante haken toegevoegd):<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018De schilder Piet van Wijngaerdt is een goed vertegenwoordiger van de talrijke moderne Hollanders, die in hun beelding streven naar het geven van een sterke psychische spanning in eenvoudige, breede, niet-verbijzonderde vormen [expressionisme]. Met het noemen van dit streven is, in den chaos der richtingen, een hoofdneiging geteekend, die in de individu\u00ebn schakeeringen kan aannemen, maar ondanks differentiatie herkenbaar blijft. In het algemeen-waarneembare loslaten van het naturalisme onderscheiden zich deze schilders1), die allen naar hun aard invloeden ondergingen van de verschillende wijzen, waarop voor en tijdens den oorlog de z.g. \u201contbinding\u201d van den vorm werd bewerkstelligd [kubisme, expressionisme], door een visie op het onderwerp die fel-psychologisch is en door een hanteering van het materiaal die zuiver-schilderlijk blijft [expressionisme]. Dat wil hier zeggen: zij idealiseeren en schematiseeren niet, zij trachten niet naar een haastige \u201cstyleering\u201d [symbolisme], noch treden zij de aanschouwde wereld met literaire neigingen tegemoet [symbolisme]. Toch weten zij zich van een vorig geslacht te onderscheiden, doordat zij de copi\u00eberlust des dageIijkschen levens [impressionisme] afzwoeren, zich niet bepalen tot het beelden van een uiterlijke werkelijkheid,<span style=\"color: #808080;\"> [p.401]<\/span> maar ook met opzet, en soms overwegend, trachten, in hun uiting de geestelijke beteekenis der dingen vast te leggen [synthetisme]\u2019.<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a><\/p>\n<p>Tot deze groep rekende Engelman terecht \u00f3\u00f3k Nicolas, die in de crypte van Asselt in <em>\u2018eenvoudige, breede, niet-verbijzonderde vormen\u2019<\/em> op een erudiete manier vol spannende verwijzingen naar het verleden een ongekend programma had verwezenlijkt. Dat wat Engelman als <em>\u2018fel-psychologisch\u2019<\/em> betitelde, heeft Nicolas op sterk empathische wijze verwerkt in de twee doodsengelen, die archetypisch zijn voor wat de mens vreest en wenst in het uur van zijn sterven. Met name in het noorderportaal tonen stijl en factuur een onmiskenbaar <em>\u2018sterke psychische spanning\u2019<\/em> bij de verbeelding van het onderwerp. De verwerking in het zuiderportaal zou \u2013 als tegenpool \u2013 niet als fel kunnen worden omschreven, maar met zijn sfeer van overgave, liefde en vertrouwen als innig psychologisch. Vertaald in eufore termen gebeurt dat ook in de dans van de apotheose, waar Nicolas als eerste \u2013 en voorlopig ook laatste \u2013 de hemelse zaligheid van de ziel in uitbundige vrolijkheid viert. Die vreugde om de hemel is niet statisch, plechtig, of verheven, zoals de <em>Una sancta<\/em> dat het liefst zag, maar gewoon, als op een feestje, uit het leven gegrepen, en dus niet alleen psychologisch goed getroffen, maar ook synthetistisch qua uitdrukkingsvorm.<\/p>\n<p>Dat Nicolas het naturalisme hierbij heeft losgelaten, is duidelijk. Zijn vervormingen, hyperbolische verkort en scheve perspectief herinneren vooral aan C\u00e9zanne, die overigens ook blauwe bomen heeft geschilderd in een van zijn vele versies van de Mont Victoire. Bij hem gaat het echter om een blauwe, niet erg gedetailleerde massa die steeds verder naar de achtergrond treedt, terwijl Nicolas vooral zuidelijke bomen met een blauwe kroon weergeeft (populieren, cipressen en loofbomen) (afb. 336). De locus classicus van deze kleurtoepassing is te vinden bij Van Gogh met zijn blauwe knotwilgen en dennen bij zonsondergang, of populieren in de regen. Met name deze weergave van de bomen kan Nicolas hebben ge\u00efnspireerd om het bladerdak van de bomen in de landschappen van de portalen en het hemelrijk te schilderen in volle blauwe, vaak kegelachtige vormen. Bij het zuiderportaal betreft het immers ook een zonsondergang die niet alleen de bomen, maar ook de sneeuwranden van de bergen in een blauwe schijn zet, terwijl de lucht daarboven rood verkleurt. Deze kleurtransposities horen tot de standaarduitrusting van het expressionisme, waarvan Nicolas zich heel goed bewust was, gelet op zijn opmerking over de <em>\u2018blauw aangeslagen vuurprofeten\u2019<\/em> die hij in Ascona had gezien: de directe verwijzing naar Klee en Kandinsky leidt vanzelf naar de Blaue Reiter, tot wie ook de jonge Heinrich Campendonk behoorde. Overigens beschouwde de toenmalige kunstkritiek het palet van Nicolas als een van zijn sterke kanten, zoals blijkt uit de recensie <em>\u2018Modernen bij Kleykamp\u2019<\/em> in het <em>Algemeen Handelsblad<\/em> (1926). Hierin werd hij tot de <em>\u2018de groep der zuivere kleurtranspositoren\u2019<\/em> gerekend.<a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000066-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4648\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000066-nicolas-asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000066-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie.jpg?fit=463%2C545&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"463,545\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"000066 Nicolas Asselt zuiderportaal kleurtranspositie\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000066-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie.jpg?fit=254%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000066-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie.jpg?fit=463%2C545&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4648\" title=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal kleurtranspositie\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000066-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie.jpg?resize=450%2C531&#038;ssl=1\" alt=\"Joep Nicolas in Asselt, zuiderportaal kleurtranspositie\" width=\"450\" height=\"531\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000066-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie.jpg?resize=254%2C300&amp;ssl=1 254w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000066-Nicolas-Asselt-zuiderportaal-kleurtranspositie.jpg?w=463&amp;ssl=1 463w\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/a><br \/>\n<span style=\"font-size: 11pt;\"><i>Afb. 336 Joep Nicolas, Detail van het zuiderportaal met het zuidelijke landschap (1923-1924). Dit werk vormt een voorbeeld bij uitstek van de typisch expressionistische kleurtransposities, waar Nicolas ook volgens de contemporaine kunstkritiek een meester in was. De locus classicus van de bomen is te vinden bij Vincent van Gogh. Nicolas zette dit middel voor een deel in om de symboliek van de cyclus leven-dood-leven uit te beelden.<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a> <\/i> <\/span><\/p>\n<p>Hiervoor is opgemerkt dat Nicolas voor zijn expressionistische beeldenschat zocht naar stilistische equivalenten in het verleden. Welke dat zijn valt met name te achterhalen via Plasschaert. De criticus noemt heel specifiek de <em>\u2018Romaansche perioden\u2019<\/em>, waarin hij wat betreft de geestelijke staat sowieso veel verwantschap met de eigen tijd meent aan te treffen. Qua sfeer ziet hij veel overeenkomsten op het gebied van architectuur, schilderkunst en <em>\u2018de glazeniers. De figuren zijn zwaar van bouw; de kleur is zwaar en traag, de psychische gang gaat naar \u2019t donkre diep\u2019<\/em>. Maar Plasschaert noemt ook Brueghel (door hem gespeld als Breughel), omdat met name het glas van Nicolas vol kan zijn van <em>\u2018het tumult van \u2019t leven\u2019<\/em>.<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\">[45]<\/a> Hierin lijkt zich opnieuw de invloed van het kunsthistorisch onderzoek van die tijd te manifesteren, want niet lang daarvoor had Max Dvo\u0159\u00e1k een studie over deze Vlaamse schilder gepubliceerd, waarin de expressieve kant van diens werk veel aandacht kreeg.<a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a> De associatie met Brueghel is heel toepasselijk, niet alleen omdat Nicolas dat \u2018tumult\u2019 inderdaad weet op te roepen, maar vooral ook omdat ze Plasschaert ontslaat van een vergelijking met die andere kunstenaar die aan Brueghel inspiratie ontleende, James Ensor. Tegenover de maskerachtige parade in het noorderportaal plaatst Nicolas de processie in het zuiderportaal. Beide monden uit in het joie de vivre van de centrale ruimte waar hemel en aarde samenvloeien en Nicolas de pure vreugde van de mens als symbool, als stemmingsteken kiest voor de ultieme zaligheid. Een uitleg daarvoor is te vinden, niet bij de katholieke recensenten, maar bij Plasschaert:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2018Nicolas is een der weinigen, die het Christendom en Jezus beleven in het tegenwoordige; het katholicisme is voor hem geen traditie, maar spontaniteit des harten. Wat ge zoo ervaart, kunt ge met eerbied en met speelschheid vertolken. Ge kunt altijd speelsch zijn met dat waarvoor ge een volstrekten eerbied bezit. Nicolas is een der tegenwoordigen, die den ernst durft geven, en de uitbundigheid, die het tegenspel, het evenwicht is van dien ernst\u2019.<a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a><\/p>\n<p><span style=\"color: #808080;\">[p. 402] <\/span>Terwijl de nadruk op dat \u2018beleven in het tegenwoordige\u2019 uit de mond van Plasschaert beslist een synthetistische ondertoon heeft, bevestigt hij wat al eerder is opgemerkt: eigenlijk was Nicolas de nar die Roland Holst in zijn openingsrede als hoogleraar aan de Rijksacademie in 1918 tegenover de priester plaatste.<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\">[48]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000073-Nicolas-Wij-glazeniers.jpg?ssl=1\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"4668\" data-permalink=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/000073-nicolas-wij-glazeniers\/#main\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000073-Nicolas-Wij-glazeniers.jpg?fit=482%2C832&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"482,832\" data-comments-opened=\"0\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Nicolas, Omslag van &#8216;Wij glazeniers&#8217; (1938)\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-medium-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000073-Nicolas-Wij-glazeniers.jpg?fit=173%2C300&amp;ssl=1\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000073-Nicolas-Wij-glazeniers.jpg?fit=482%2C832&amp;ssl=1\" class=\"alignnone wp-image-4668\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000073-Nicolas-Wij-glazeniers.jpg?resize=361%2C623&#038;ssl=1\" alt=\"Nicolas, Omslag van 'Wij glazeniers' (1938)\" width=\"361\" height=\"623\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000073-Nicolas-Wij-glazeniers.jpg?w=482&amp;ssl=1 482w, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000073-Nicolas-Wij-glazeniers.jpg?resize=173%2C300&amp;ssl=1 173w\" sizes=\"auto, (max-width: 361px) 100vw, 361px\" \/><\/a><span style=\"font-size: 11pt;\"><i><br \/>\nOmslag van het boek van Joep Nicolas, &#8216;Wij glazeniers&#8217;, Utrecht, z.j. (1938) met het zelfportret van de kunstenaar. Het gaat om een met vaart geschreven bespiegeling van de hedendaagse rol van de glasschilderkunst, bezien vanuit de traditie. Een pregnante opmerking onderstreept dit streven: &#8216;Wij, glazeniers, mogen ons de vraag stellen welke taak en welke zending nog de onze kan zijn in een tijdvak waarin Hitler naar Itali\u00eb reist in een trein met achtdubbele glasramen, die bestand zijn tegen geweer- en mitrailleurkogels?.<a href=\"#_ftn*\" name=\"_ftnref*\">*<\/a><\/i> <\/span><\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Naschrift_en_verkorte_link\"><\/span>Naschrift en verkorte link<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Tot zover het fragment uit <em>De genade van de steiger<\/em>. Het vervolg over de crypte in Asselt, waarin aandacht wordt besteed aan het prachtige raam in de centrale ruimte, kun je op deze site vinden onder de link: <a title=\"GvdS-Nicolas-glazen\" href=\"http:\/\/bit.ly\/GvdS-Nicolas-glazen\">http:\/\/bit.ly\/GvdS-Nicolas-glazen<\/a>.<\/p>\n<p>Meer lezen? Bestel het boek dan bij de <a title=\"Walburg Pers | Genade van de steiger\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20140405004430\/http:\/\/www.walburgpers.nl:80\/site\/boek_detail.php?hfst_id=78&amp;hfst_id_parent=78&amp;boek_id=1118&amp;text=Hubar\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Walburg Pers<\/a>!<\/p>\n<p>Wil je dit artikel delen of mailen, ga dan naar het einde van deze pagina.<br \/>\nDe verkorte link van dit item is: <a href=\"http:\/\/bit.ly\/GvdS-Nicolas-Asselt\">http:\/\/bit.ly\/GvdS-Nicolas-Asselt<\/a>.<\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\">Bernadette van Hellenberg Hubar<\/span><\/p>\n<p>\u2190\u00a0Terug naar <a title=\"De genade van de steiger\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/\"><em>De genade van de steiger<\/em><\/a>! | Verder naar <a title=\"Joep Nicolas tussen de glazen\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/joep-nicolas-glazen\/\"><em>Joep Nicolas tussen de glazen<\/em><\/a> \u2192<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Bronnen\"><\/span>Bronnen<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p><span style=\"color: #800000;\"><em>Nota bene \u2014 <\/em><\/span> In de voetnoten staan verkorte titels die volledig zijn aangehaald in de bibliografie van het boek dat rechtstreeks besteld kan worden bij de <a title=\"Walburg Pers | Genade van de steiger\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20140405004430\/http:\/\/www.walburgpers.nl:80\/site\/boek_detail.php?hfst_id=78&amp;hfst_id_parent=78&amp;boek_id=1118&amp;text=Hubar\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Walburg Pers<\/a>.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> \u00a0\u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 19, citeert een ongedateerde en onverzonden brief aan Godfried Bomans, die Nicolas in 1956 voor <em>de Volkskrant<\/em> interviewde.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> \u00a0\u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, pp. 19-22, 27.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> \u00a0\u00a0 GAR archief 4118, Parochie van de H. Dionysius te Asselt, inv.nr. 69: Pinckers verwijst in zijn verslag naar KB krantenbank, zoektermen: Asselt, kinderkapel (M.V., <em>Algemeen Handelsblad<\/em> 13-09-1919). De uitbreiding van de kerk, die onder P.J.H. Cuypers plaatsvond, was voltooid in 1917: Van Leeuwen, <em>Cuypers<\/em>, p. 204.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> \u00a0\u00a0 KB krantenbank, zoektermen: Asselt, kinderkapel (M.V., <em>Algemeen Handelsblad<\/em> 13-09-1919). Ibidem, zoektermen: Asselt, kinderkapelletje (<em>Algemeen Handelsblad<\/em> 25-08-1927).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> \u00a0\u00a0 GAR archief 4118, Parochie van de H. Dionysius te Asselt, inv.nr. 69.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> \u00a0\u00a0 GAR archief 4118, Parochie van de H. Dionysius te Asselt, inv.nr. 69. Alleen bij Klinkenberg staat de naam vermeld. Mogelijk is Schreurs de priester-dichter Jac. Schreurs die lovend schreef over het werk van Albert Verschuuren. Molenaar zou is vrijwel zeker Maurits Molenaar kunnen zijn, die in het blad <em>Roeping<\/em> over het werk in Asselt publiceerde: Molenaar, Asselt (1923-1924), pp. 6-7. Zie over hem: Ronald Peeters, Ed Schilder en stichting Cultureel Brabant, &#8216;De paap van gramschap&#8217;, op: <em><a href=\"http:\/\/www.cubra.nl\/De-paap-van-gramschap\/m.htm#Molenaar_M.S.C.,_p._Maurits_\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">cubra.nl<\/a><\/em> (1992-2015).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> \u00a0\u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>. Vergelijk de items van Nicolas in de bibliografie. Over de vriendschap met Klinkenberg zie Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, pp. 19, 27, 30.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> \u00a0\u00a0 GAR archief 4118, Parochie van de H. Dionysius te Asselt, inv.nr. 69. Dit schilderij beindt zich momenteel in de collectie van museum Cuypershuis te Roermond.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> \u00a0\u00a0 KB krantenbank, zoektermen: Nicolas, prijs (<em>Het Vaderland<\/em> 06-12-1923); ibidem, zoektermen; Nicolas, Asselt (<em>Limburger Koerier<\/em> 05-04-1923). Molenaar, Asselt (1923-1924), p. 7.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> \u00a0 KB krantenbank, zoektermen: Nicolas, prijs (<em>Nieuwe Rotterdamsche Courant<\/em> 12-12-1923).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> \u00a0 Van der Meer, Nicolas (1925), p. 171. Hana, Nicolas (1925), afb. LXVII (foto: Matthieu Koch, Roermond). <em>Morte fortior<\/em> bevindt zich in het depot van museum Cuypershuis te Roermond.<\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\"><em>Nota bene \u2014<\/em>\u00a0<\/span><em>Morte fortior<\/em> is tijdelijk tentoongesteld in het kader van de tentoonstelling over Joep Nicolas in het Cuypershuis die tot begin januari 2015 loopt.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> \u00a0 Molenaar, Asselt (1923-1924), z.p. (volgen na p. 7).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> \u00a0 Geciteerd naar <a href=\"http:\/\/www.willibrordbijbel.nl\">www.willibrordbijbel.nl<\/a>, zoektermen: weg, waarheid, leven (Johannes 14: 6).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> \u00a0 Geciteerd naar <a href=\"http:\/\/www.willibrordbijbel.nl\">www.willibrordbijbel.nl<\/a>, zoektermen: weg, smal (Mattheus 7: 13-14).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> \u00a0 verwijzingen (omissie in <em>De genade van de steiger<\/em>. Bedoeld is een verwijzing naar de volgende noot).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> \u00a0 Zie het slot van paragraaf 6.2.6 De pelgrim voorbij: Willem van Konijnenburg en Joan Collette, en 6.4 Anton Molkenboer. Algemeen: Timmers, <em>Symboliek en iconographie<\/em>, pp. 694-697.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, p. 1.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> \u00a0 Voor Hugo zie <a href=\"http:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Les_Contemplations\">http:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Les_Contemplations<\/a>: <em>\u2018Demain, d\u00e8s l\u2019aube, \u00e0 l\u2019heure o\u00f9 blanchit la campagne\u2019<\/em>. Voor de tuinman en de dood zie het betreffende lemma op Wikipedia.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> \u00a0 Molenaar, Asselt (1923-1924), p. 6. Plasschaert, <em>Muurschilderingen<\/em>, p. 46.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> \u00a0 Het hier vermelde citaat is afkomstig uit de eerste druk uit 1919, integraal opgenomen op <a href=\"http:\/\/nl.wikisource.org\/wiki\/Herfsttij_der_Middeleeuwen\">http:\/\/nl.wikisource.org\/wiki\/Herfsttij_der_Middeleeuwen<\/a>, hoofdstuk V, Het beeld van den dood, zoekterm: macabre.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> \u00a0 KB krantenbank, zoektermen: Melencolia (<em>Nieuwe Rotterdamsche Courant<\/em> 21-10-1923).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> \u00a0 DBNL, zoekterm Melencolia, zoekgebied 1900-1940.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> \u00a0 Derkinderen, Kunst- en ambachtsonderwijs (1902), p. 392. Tibbe, <em>Roland Holst<\/em>, pp. 30-31: van de betreffende publicatie zag Derkinderen uiteindelijk af. Hubar, <em>Arbeid en Bezieling<\/em>, pp. 229-234; 245-246.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a>\u00a0 Vertaling door Rita Duponcheel:<\/p>\n<p>Jij, de elleboog op de knie, de kin in de hand,<br \/>\nDroom je treurig over het droeve lot van de mens:<br \/>\nDat het leven wel bitter is zo kort als het duurt,<br \/>\nDat de wetenschap ijdel is en de kunst een hersenschim,<br \/>\nDat Christus aan de spons heel wat gal heeft laten zitten,<br \/>\nEn dat het niet allemaal bloemen zijn langs de weg naar de hemel<br \/>\n[\u2026]<br \/>\nMeubilair als van Faust, vol dingen zonder naam;<br \/>\nToch gaat het om een engel, en niet om een demon.<br \/>\nDe grote bos met sleutels die hangt aan zijn ceintuur,<br \/>\nDient hem bij het doorgronden van de geheimen der natuur.<br \/>\nHij raakte aan de grens van alle menselijke kennis;<br \/>\nMaar omdat hij telkens weer, aan het einde van iedere weg,<br \/>\nDezelfde ogen ontmoette die schitterden in het duister,<br \/>\nDaar hij de ladder beklom met treden zonder tal<br \/>\nis hij triest; [\u2026]<\/p>\n<p>Voor de volledige tekst zie: <a href=\"http:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Melancholia_%28Gautier%29\">http:\/\/fr.wikisource.org\/wiki\/Melancholia_%28Gautier%29<\/a>. Zie voorts Hubar, <em>Arbeid en Bezieling<\/em>, p. 246: ook het beeld <em>Bezieling<\/em> in de topgevel van het Rijksmuseum is op dit prototype gebaseerd, zij het positief omgemunt.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, p. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> \u00a0 DBNL, zoektermen: Boutens, Goede dood: het gedicht verscheen in de bundel <em>Stemmen<\/em> uit 1907.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, p. 3. Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 19, citeert een ongedateerde en onverzonden brief aan Godfried Bomans, die Nicolas in 1956 voor <em>de Volkskrant<\/em> interviewde.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> \u00a0 Zie het veertiende lied van de <em>Carmina Burana<\/em> onder deze <a href=\"https:\/\/www.evernote.com\/l\/AfL8PaSjtvBMebCnTcFOWqC5_Eg_rt9tRrs\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">link op Evernote<\/a>:\u00a0&#8216;we maken ons geen zorgen dat we stof zijn&#8217;; &#8216;hier vreest niemand de dood&#8217;. | Opnemen bij de errata!<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> \u00a0 Zie: <a href=\"http:\/\/ingeb.org\/Lieder\/meumestp.html\">http:\/\/ingeb.org\/Lieder\/meumestp.html<\/a>. Uit het materiaal op de site van de DBNL blijkt dat vanaf 1920 wetenschappelijke artikelen verschenen over de <em>\u2018Goliardi\u2019<\/em> en <em>\u2018clerici vagantes\u2019 <\/em>(op te sporen via de zoekmachine van site).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, p. 3.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> \u00a0 Nicolas, Religieuse kunst van dezen tijd (1932), p. 94.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, p. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> \u00a0 Zie de analyse in paragraaf 6.2.5 De pelgrim (1921), van Toorop. Voor Damen zie paragraaf 5.7.2 De Beuroner stijlindicator, en voor Eyck 5.9 Op Beuroner wieken: Charles Eyck. Behalve Christoffel tegen de onvoorziene dood, zijn er naast Jozef ook nog Vincentius en Barbara, terwijl ook Maria \u2018in het uur van de dood\u2019 om bijstand wordt gesmeekt in het <em>Wees gegroet<\/em>, dat dagelijks gebeden werd.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> \u00a0 Plasschaert, <em>Muurschilderingen<\/em>, p. 46.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, p. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> \u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 28.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, p. 6.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> \u00a0 Nieuwbarn, <em>Kerkgebouw<\/em>, p. 92. Timmers, <em>Symboliek en iconographie<\/em>, pp. 718-719 (orante).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> \u00a0 Nieuwbarn, <em>Kerkgebouw<\/em>, p. 83. Zie paragraaf 6.4.2 De Antonius Abtkerk in Scheveningen (1925-1928).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> \u00a0 NHA, Archief Rijksacademie, inventarisnummer 269: ongedateerd typoscript van een artikel over de eerste voorbeelden van de moderne moza\u00efekkunst in Nederland.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> \u00a0 Van der Meer, Nicolas (1925), pp. 172-173; p. 175.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> \u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 29.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> \u00a0 Engelman, Schilderkunst I (1925), p. 264, noot 1: <em>\u2018Behalve Van Wijngaerdt o.a. te noemen Sluyters, Colnot, Gestel, Schelfhout, Schuhmacher, Matthieu Wiegman, Piet Wiegman, Van Rees, Nicolas, Leyden, Charley Toorop\u2019. <\/em>Zie voorts voor Engelman paragraaf 4.5.2 Een \u2018plastisch en po\u00ebtisch esperanto\u2019.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> \u00a0 Zie paragraaf 4.4.3 Het kritisch idioom van Van der Meer. Voorts KB krantenbank, zoektermen: Matthieu Wiegman expressionisme (<em>Algemeen Handelsblad<\/em>, 1926). Over kleurtranspositie vergelijk onder meer <a href=\"http:\/\/www.openbaarkunstbezit.be\/OKV-artikel\/albert-saverijs-winter-vlaanderen?page=show\">http:\/\/www.openbaarkunstbezit.be\/OKV-artikel\/albert-saverijs-winter-vlaanderen?page=show<\/a>, met betrekking tot het Vlaams expressionisme.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> \u00a0 Plasschaert, <em>Muurschilderingen<\/em>, pp. 45-46.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> \u00a0 Max Dvo\u0159\u00e1k, \u2018Pieter Bruegel der \u00c4ltere\u2019, in: idem, Kunstgeschichte als Geistesgeschichte, M\u00fcnchen Piper, 1928. (1e editie 1924), pp. 219-257. Met dank aan Paul van den Akker die me op de rol van Dvo\u0159\u00e1k wees naar aanleiding naar zijn onderzoek over het mani\u00ebrisme: Van den Akker, <em>Looking for Lines<\/em>, pp. 98-100; 386.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> \u00a0 Plasschaert, <em>Muurschilderingen<\/em>, p. 45.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> \u00a0 Zie paragraaf 2.3.5. Roland Holst aan het roer. Voorts Roland Holst <em>NRC<\/em> 1926 (21 oktober) in NHA, archief Rijksacademie, inv.nr. 463 Krantenknipsels.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> \u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 29. Eli\u00ebns, \u2018Limburgse glasschilderkunst\u2019, pp. 146-147, afb. 183A-D.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> \u00a0 Vergelijk Bisanz-Prakken, <em>Toorop \/ Klimt<\/em>, pp. 191, 219. Nicolas, Kroniek (1939), p. 218. voor de invloed van Klimt zie hierna ook paragraaf 7.11.3 Jaap Mes (1892-1983).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Wij Glazeniers<\/em>, pp. 90-91. Miek Janssen, Toorop deel XII (1932), p. 397.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> \u00a0 Zie <a href=\"http:\/\/ocmw.antwerpen.be\">http:\/\/ocmw.antwerpen.be<\/a>, zoekterm Jacob Jordaens.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> \u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 34. De datering 1926 danken we aan KB krantenbank, zoektermen: Nicolas, Derkinderen, Bazel (<em>Algemeen Handelsblad<\/em> 27-05-1926).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> \u00a0 Nicolas, <em>Wij glazeniers<\/em>, pp. 68-69 (Nicolas noemt alleen de zestiende-eeuwse glazen, hoewel er ook uit de zeventiende eeuw dateren). Zie voorts paragraaf 2.3.3 De collegestof van Derkinderen en 4.5.4 Tussen joie de vivre en devotie (Van Gelder).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> \u00a0 Vergelijk \u2018Sapientia en Stultitia\u2019 in de serie <em>Deugden en ondeugden<\/em> van ontwerper Willem van Haecht en graficus Hieronimus Wierix uit 1579 (Museum Boijmans Van Beuningen), te vinden op de site van het Geheugen van Nederland. Algemeen, zie Levi e.a., <em>Tot lering en vermaak<\/em>, passim.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> \u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, pp. 64-65.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> \u00a0 Hubar, <em>Arbeid en Bezieling<\/em>, passim.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> \u00a0 Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 39.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> \u00a0 Zie de site van het RKD, zoekterm: Nicolas, Joep: afbeeldingnummer 000092493: kunstwerknummer 61882.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> \u00a0 Voor het Maartensraam, waarmee Nicolas 1925 op de <em>Exposition lntemationale des Arts Decoratifs et Industriels Modernes<\/em> in Parijs zowel een gouden medaille won als de <em>Grand Prix des Maitres Verriers de France<\/em>, zie paragraaf 4.2 Albert Plasschaert.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> \u00a0 Nicolas, Religieuse kunst van dezen tijd (1932), pp. 91-94, 105-108. Een steekproef aan de hand van het oeuvre in Limburg bevestigt dit beeld. Vergelijk: <a href=\"http:\/\/www.kerkgebouwen-in-limburg.nl\">www.<em>Kerkgebouw<\/em>en-in-limburg.nl<\/a>.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> \u00a0 Van der Meer, Joep Nicolas (1929), p. 198.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref63\" name=\"_ftn63\">[63]<\/a> \u00a0 Voor de datering zie <em>Ars scara<\/em>, p. 91, afb. 162, Nicolas, Religieuse kunst van dezen tijd (1932), pp. 105-108, en het monumentenregister. Voorts Claire Nicolas White, <em>Joep Nicolas<\/em>, p. 53.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Beeldmateriaal\"><\/span>Beeldmateriaal<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p><a href=\"#_ftnref*\" name=\"_ftn*\">*<\/a> Wat betreft het beeldmateriaal en andere verwijzingen via de asterisk * in dit item, het volgende:<\/p>\n<ul>\n<li>Voor meer informatie over de Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL) zie deze <a title=\"SRAL | Stichting Restauratie Atelier Limburg\" href=\"http:\/\/www.sral.nl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">link<\/a>.<\/li>\n<li>De foto&#8217;s zonder nummering komen in het boek n\u00edet voor.<\/li>\n<li>Alle foto&#8217;s van de crypte van de Dionysiuskerk te Asselt zijn afkomstig van de beeldbank van de <a href=\"http:\/\/beeldbank.cultureelerfgoed.nl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">RCE<\/a> en van de hand van Sjaan van der Jagt van\u00a0Pixelpolder (2012-2013).<\/li>\n<li>Ook de verkorte titels hieronder verwijzen naar de bibliografie van het boek dat rechtstreeks besteld kan worden bij de <a title=\"Walburg Pers | Genade van de steiger\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20140405004430\/http:\/\/www.walburgpers.nl:80\/site\/boek_detail.php?hfst_id=78&amp;hfst_id_parent=78&amp;boek_id=1118&amp;text=Hubar\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Walburg Pers<\/a>.<\/li>\n<li>Het vignet met het zelfportret van Joep Nicolas is afkomstig uit <em>De Gemeenschap<\/em>, jaargang 30.<\/li>\n<li>De foto van <em>Morte fortior<\/em> is afkomstig uit <em>Elsevier\u2019s ge\u00efllustreerd maandschrift<\/em>, 1925<\/li>\n<li>De dodendans van Guyot Marchant is ontleend aan de editie van Huizinga&#8217;s Herfsttij der middeleeuwen op <a title=\"Dodendans\" href=\"http:\/\/www.dbnl.org\/tekst\/huiz003herf01_01\/huiz003herf01_01_0013.php\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">dbnl.org<\/a>.<\/li>\n<li>Melencolia I komt van <a title=\"Melencolia I\" href=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/1\/14\/Melencolia_I_(Durero).jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Wikimedia Commons<\/a>.<\/li>\n<li>Voor de herkomst van de citaten in de bijschriften van afb. 322, 327, 328 en 330 zie Nicolas, <em>Ontwerp van de cryptebeschildering<\/em>, pp. 2, 4, 5.<\/li>\n<li>Voor de herkomst van het citaat in het bijschrift van afb. 329 zie Plasschaert, <em>Muurschildering<\/em>, p. 46.<\/li>\n<li>De omslag van het boek van Joep Nicolas, <em>Wij glazeniers<\/em>, komt uit de eigen collectie van de auteur. Het citaat is te vinden op p. 12.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u2190\u00a0Terug naar <a title=\"De genade van de steiger\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/\"><em>De genade van de steiger<\/em><\/a>! | Verder naar <a title=\"Joep Nicolas tussen de glazen\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/joep-nicolas-glazen\/\"><em>Joep Nicolas tussen de glazen<\/em><\/a> \u2192<\/p>\n<p><span style=\"border-top-left-radius: 2px; border-top-right-radius: 2px; border-bottom-right-radius: 2px; border-bottom-left-radius: 2px; text-indent: 20px; width: auto; padding: 0px 4px 0px 0px; text-align: center; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: bold; font-stretch: normal; font-size: 11px; line-height: 20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, sans-serif; color: #ffffff; background-image: url(data:image\/svg+xml; base64,phn2zyb4bwxucz0iahr0cdovl3d3dy53my5vcmcvmjawmc9zdmciighlawdodd0imzbwecigd2lkdgg9ijmwchgiihzpzxdcb3g9ii0xic0xidmxidmxij48zz48cgf0acbkpsjnmjkundq5lde0ljy2mibdmjkundq5ldiyljcymiaymi44njgsmjkumju2ide0ljc1ldi5lji1nibdni42mzismjkumju2idaumduxldiyljcymiawlja1mswxnc42njigqzaumduxldyunjaxidyunjmyldaumdy3ide0ljc1ldaumdy3iemymi44njgsmc4wnjcgmjkundq5ldyunjaxidi5ljq0oswxnc42njiiigzpbgw9iinmzmyiihn0cm9rzt0ii2zmziigc3ryb2tllxdpzhropsixij48l3bhdgg+phbhdgggzd0itte0ljczmywxljy4nibdny41mtysms42odygms42njusny40otugms42njusmtqunjyyiemxljy2nswymc4xntkgns4xmdksmjquodu0idkuotcsmjyunzq0iem5ljg1niwyns43mtggos43ntmsmjqumtqzidewljaxniwymy4wmjigqzewlji1mywymi4wmsaxms41ndgsmtyuntcyidexlju0ocwxni41nzigqzexlju0ocwxni41nzigmteumtu3lde1ljc5nsaxms4xntcsmtqunjq2iemxms4xntcsmtiuodqyideyljixmswxms40otugmtmuntiyldexljq5nsbdmtqunjm3ldexljq5nsaxns4xnzusmtiumzi2ide1lje3nswxmy4zmjmgqze1lje3nswxnc40mzygmtqundyylde2ljegmtqumdkzlde3ljy0mybdmtmunzg1lde4ljkznsaxnc43ndusmtkuotg4ide2ljayocwxos45odggqze4ljm1mswxos45odggmjaumtm2lde3lju1niaymc4xmzysmtqumdq2iemymc4xmzysmtauotm5ide3ljg4ocw4ljc2nyaxnc42nzgsoc43njcgqzewljk1osw4ljc2nya4ljc3nywxms41mzygoc43nzcsmtqumzk4iem4ljc3nywxns41mtmgos4ymswxni43mdkgos43ndksmtcumzu5iem5ljg1niwxny40odggos44nzismtcunia5ljg0lde3ljczmsbdos43ndesmtgumtqxidkuntismtkumdizidkundc3lde5ljiwmybdos40miwxos40nca5lji4ocwxos40otegos4wncwxos4znzygqzcunda4lde4ljyymia2ljm4nywxni4yntigni4zodcsmtqumzq5iem2ljm4nywxmc4yntygos4zodmsni40otcgmtuumdiyldyundk3iemxos41ntusni40otcgmjmumdc4ldkunza1idizlja3ocwxmy45otegqzizlja3ocwxoc40njmgmjaumjm5ldiylja2miaxni4yotcsmjiumdyyiemxnc45nzmsmjiumdyyidezljcyocwyms4znzkgmtmumzayldiwlju3mibdmtmumzayldiwlju3miaxmi42ndcsmjmumdugmtiundg4ldizljy1nybdmtiumtkzldi0ljc4ncaxms4zotysmjyumtk2idewljg2mywyny4wntggqzeylja4niwyny40mzqgmtmumzg2ldi3ljyznyaxnc43mzmsmjcunjm3iemyms45nswyny42mzcgmjcuodaxldixljgyocayny44mdesmtqunjyyiemyny44mdesny40otugmjeuotusms42odygmtqunzmzldeunjg2iibmawxspsijymqwodfjij48l3bhdgg+pc9npjwvc3znpg==); background-size: 14px 14px; background-color: #bd081c; position: absolute; opacity: 1; z-index: 8675309; display: none; cursor: pointer; border: none; -webkit-font-smoothing: antialiased; top: 13020px; left: 20px; background-position: 3px 50%; background-repeat: no-repeat no-repeat;\">Bewaren<\/span><span style=\"border-top-left-radius: 2px; border-top-right-radius: 2px; border-bottom-right-radius: 2px; border-bottom-left-radius: 2px; text-indent: 20px; width: auto; padding: 0px 4px 0px 0px; text-align: center; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: bold; font-stretch: normal; font-size: 11px; line-height: 20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, sans-serif; color: #ffffff; background-image: url(data:image\/svg+xml; base64,phn2zyb4bwxucz0iahr0cdovl3d3dy53my5vcmcvmjawmc9zdmciighlawdodd0imzbwecigd2lkdgg9ijmwchgiihzpzxdcb3g9ii0xic0xidmxidmxij48zz48cgf0acbkpsjnmjkundq5lde0ljy2mibdmjkundq5ldiyljcymiaymi44njgsmjkumju2ide0ljc1ldi5lji1nibdni42mzismjkumju2idaumduxldiyljcymiawlja1mswxnc42njigqzaumduxldyunjaxidyunjmyldaumdy3ide0ljc1ldaumdy3iemymi44njgsmc4wnjcgmjkundq5ldyunjaxidi5ljq0oswxnc42njiiigzpbgw9iinmzmyiihn0cm9rzt0ii2zmziigc3ryb2tllxdpzhropsixij48l3bhdgg+phbhdgggzd0itte0ljczmywxljy4nibdny41mtysms42odygms42njusny40otugms42njusmtqunjyyiemxljy2nswymc4xntkgns4xmdksmjquodu0idkuotcsmjyunzq0iem5ljg1niwyns43mtggos43ntmsmjqumtqzidewljaxniwymy4wmjigqzewlji1mywymi4wmsaxms41ndgsmtyuntcyidexlju0ocwxni41nzigqzexlju0ocwxni41nzigmteumtu3lde1ljc5nsaxms4xntcsmtqunjq2iemxms4xntcsmtiuodqyideyljixmswxms40otugmtmuntiyldexljq5nsbdmtqunjm3ldexljq5nsaxns4xnzusmtiumzi2ide1lje3nswxmy4zmjmgqze1lje3nswxnc40mzygmtqundyylde2ljegmtqumdkzlde3ljy0mybdmtmunzg1lde4ljkznsaxnc43ndusmtkuotg4ide2ljayocwxos45odggqze4ljm1mswxos45odggmjaumtm2lde3lju1niaymc4xmzysmtqumdq2iemymc4xmzysmtauotm5ide3ljg4ocw4ljc2nyaxnc42nzgsoc43njcgqzewljk1osw4ljc2nya4ljc3nywxms41mzygoc43nzcsmtqumzk4iem4ljc3nywxns41mtmgos4ymswxni43mdkgos43ndksmtcumzu5iem5ljg1niwxny40odggos44nzismtcunia5ljg0lde3ljczmsbdos43ndesmtgumtqxidkuntismtkumdizidkundc3lde5ljiwmybdos40miwxos40nca5lji4ocwxos40otegos4wncwxos4znzygqzcunda4lde4ljyymia2ljm4nywxni4yntigni4zodcsmtqumzq5iem2ljm4nywxmc4yntygos4zodmsni40otcgmtuumdiyldyundk3iemxos41ntusni40otcgmjmumdc4ldkunza1idizlja3ocwxmy45otegqzizlja3ocwxoc40njmgmjaumjm5ldiylja2miaxni4yotcsmjiumdyyiemxnc45nzmsmjiumdyyidezljcyocwyms4znzkgmtmumzayldiwlju3mibdmtmumzayldiwlju3miaxmi42ndcsmjmumdugmtiundg4ldizljy1nybdmtiumtkzldi0ljc4ncaxms4zotysmjyumtk2idewljg2mywyny4wntggqzeylja4niwyny40mzqgmtmumzg2ldi3ljyznyaxnc43mzmsmjcunjm3iemyms45nswyny42mzcgmjcuodaxldixljgyocayny44mdesmtqunjyyiemyny44mdesny40otugmjeuotusms42odygmtqunzmzldeunjg2iibmawxspsijymqwodfjij48l3bhdgg+pc9npjwvc3znpg==); background-size: 14px 14px; background-color: #bd081c; position: absolute; opacity: 1; z-index: 8675309; display: none; cursor: pointer; border: none; -webkit-font-smoothing: antialiased; top: 13020px; left: 20px; background-position: 3px 50%; background-repeat: no-repeat no-repeat;\">Bewaren<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vue op het noorderportaal van de crypte van de Dionysiuskerk te Asselt. De schilderingen verkeren in goede staat, doordat ze in 2001 zijn geconserveerd door de Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL).* Joep Nicolas in Asselt Het is wat paradoxaal om de aandacht te vragen voor een kunstwerk dat je nauwelijks iemand kunt laten zien. Want [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":3916,"menu_order":207,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"tags":[439,431,172,416,424,281,417,427,422,423,425,435,8,4,123,433,156,287,434,71,419,261,440,438,836,430,6,174,418,420,429,437,428,194,72,426,432,436,441,421,343],"class_list":["post-4594","page","type-page","status-publish","hentry","tag-albert-plasschaert","tag-albrecht-durer","tag-antoon-derkinderen","tag-asselt","tag-carmina-burana","tag-claire-nicolas-white","tag-dionysiuskerk","tag-dood","tag-filosoof","tag-franciscus","tag-fribourg","tag-henriette-willebeek-le-mair","tag-interbellum","tag-interbellumboek","tag-j-a-alberdingk-thijm","tag-james-ensor","tag-jan-engelman","tag-jan-toorop","tag-jeroen-bosch","tag-joep-nicolas","tag-keimverf","tag-kerkelijke-schilderkunst","tag-kleurtranspositie","tag-matthias-koch","tag-maurits-molenaar","tag-melencolia-i","tag-monumentale-kunst","tag-monumentale-schilderkunst","tag-morte-fortior","tag-orante","tag-p-c-boutens","tag-r-n-roland-holst","tag-rene-klinkenberg","tag-sral","tag-suzanne-nys","tag-taverne","tag-theophile-gautier","tag-vigeliusprijs","tag-vincent-van-gogh","tag-worgengel","tag-ziel"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Joep Nicolas in Asselt - VanHellenbergHubar.org<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"De muurschilderingen van Joep Nicolas in Asselt horen tot de meest bijzondere van het interbellum. Wat een prachtig programma steekt er achter!\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Joep Nicolas in Asselt - VanHellenbergHubar.org\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"De muurschilderingen van Joep Nicolas in Asselt horen tot de meest bijzondere van het interbellum. Wat een prachtig programma steekt er achter!\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"VanHellenbergHubar.org\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/bern4dette\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2019-05-31T13:12:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall-1024x675.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"61 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/\",\"url\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/\",\"name\":\"Joep Nicolas in Asselt - VanHellenbergHubar.org\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall-1024x675.jpg\",\"datePublished\":\"2014-11-13T09:26:32+00:00\",\"dateModified\":\"2019-05-31T13:12:41+00:00\",\"description\":\"De muurschilderingen van Joep Nicolas in Asselt horen tot de meest bijzondere van het interbellum. Wat een prachtig programma steekt er achter!\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?fit=1280%2C844&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?fit=1280%2C844&ssl=1\",\"width\":1280,\"height\":844,\"caption\":\"Joep Nicolas in Asselt\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Projecten &#038;\",\"item\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"De genade van de steiger\",\"item\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Fragmenten uit het boek\",\"item\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":5,\"name\":\"Joep Nicolas in Asselt\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/\",\"name\":\"VanHellenbergHubar.org\",\"description\":\"Kunst, cultuur &amp; erfgoed\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#organization\",\"name\":\"VanHellenbergHubar.Org\",\"url\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/i1.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/BVHH_logo_basis1-kleiner.png?fit=456%2C506&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\/\/i1.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/BVHH_logo_basis1-kleiner.png?fit=456%2C506&ssl=1\",\"width\":456,\"height\":506,\"caption\":\"VanHellenbergHubar.Org\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/bern4dette\",\"https:\/\/x.com\/Bern4dette\",\"https:\/\/www.instagram.com\/bernadettevanhellenberghubar\/\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/vanhellenberghubar\/\",\"https:\/\/nl.pinterest.com\/bern4dette\/\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCYTa5JeAX_BImf33KUQDBYA\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Joep Nicolas in Asselt - VanHellenbergHubar.org","description":"De muurschilderingen van Joep Nicolas in Asselt horen tot de meest bijzondere van het interbellum. Wat een prachtig programma steekt er achter!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Joep Nicolas in Asselt - VanHellenbergHubar.org","og_description":"De muurschilderingen van Joep Nicolas in Asselt horen tot de meest bijzondere van het interbellum. Wat een prachtig programma steekt er achter!","og_url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/","og_site_name":"VanHellenbergHubar.org","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/bern4dette","article_modified_time":"2019-05-31T13:12:41+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall-1024x675.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"61 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/","url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/","name":"Joep Nicolas in Asselt - VanHellenbergHubar.org","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall-1024x675.jpg","datePublished":"2014-11-13T09:26:32+00:00","dateModified":"2019-05-31T13:12:41+00:00","description":"De muurschilderingen van Joep Nicolas in Asselt horen tot de meest bijzondere van het interbellum. Wat een prachtig programma steekt er achter!","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?fit=1280%2C844&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/000071-Nicolas-Asselt-noorderportaal-overall.jpg?fit=1280%2C844&ssl=1","width":1280,"height":844,"caption":"Joep Nicolas in Asselt"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/nicolas-asselt\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Projecten &#038;","item":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"De genade van de steiger","item":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Fragmenten uit het boek","item":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/"},{"@type":"ListItem","position":5,"name":"Joep Nicolas in Asselt"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#website","url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/","name":"VanHellenbergHubar.org","description":"Kunst, cultuur &amp; erfgoed","publisher":{"@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#organization","name":"VanHellenbergHubar.Org","url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i1.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/BVHH_logo_basis1-kleiner.png?fit=456%2C506&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i1.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/BVHH_logo_basis1-kleiner.png?fit=456%2C506&ssl=1","width":456,"height":506,"caption":"VanHellenbergHubar.Org"},"image":{"@id":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/bern4dette","https:\/\/x.com\/Bern4dette","https:\/\/www.instagram.com\/bernadettevanhellenberghubar\/","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/vanhellenberghubar\/","https:\/\/nl.pinterest.com\/bern4dette\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCYTa5JeAX_BImf33KUQDBYA"]}]}},"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":3780,"url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/fragmenten-gvds\/joep-nicolas-glazen\/","url_meta":{"origin":4594,"position":0},"title":"Joep Nicolas tussen de glazen","author":"Marij Coenen","date":"14 september 2014","format":false,"excerpt":"Inleiding en aanleiding: Nicolas op expositie 2014 was voor liefhebbers van Joep Nicolas een bijzonder jaar. Een van de belangrijkste kunstenaars van het interbellum die in geen enkele vaste opstelling voorkomt van enig museum in Nederland, vormde zomaar het middelpunt van twee exposities: in het Cuypershuis te Roermond en bij\u2026","rel":"","context":"In &quot;Bern4dette&quot;","block_context":{"text":"Bern4dette","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/category\/bern4dette\/"},"img":{"alt_text":"Joep Nicolas, Graflegging, crypte Dionysiuskerk Asselt (circa 1931). Beeldbank RCE-Sjaan van der Jagt\/Pixelpolder 2011.","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/Nicolas-Graflegging-Asselt.jpg?fit=1200%2C657&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/Nicolas-Graflegging-Asselt.jpg?fit=1200%2C657&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/Nicolas-Graflegging-Asselt.jpg?fit=1200%2C657&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/Nicolas-Graflegging-Asselt.jpg?fit=1200%2C657&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/Nicolas-Graflegging-Asselt.jpg?fit=1200%2C657&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":10,"url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/de-genade-van-de-steiger\/test\/","url_meta":{"origin":4594,"position":1},"title":"Samenvatting van &#8216;De genade van de steiger&#8217;","author":"Hubarb","date":"10 juni 2013","format":false,"excerpt":"Nota bene \u2014 Wie liever eerst wil kijken naar het overzicht van items over De genade van de steiger op deze site, kan deze link volgen. Het boek is inmiddels uitverkocht en bij uitgeverij De Walburg Pers\u00a0niet meer verkrijgbaar.\u00a0Gelukkig blijkt het bij verschillende webwinkels nog verkrijgbaar te zijn en verder\u2026","rel":"","context":"In &quot;Bern4dette&quot;","block_context":{"text":"Bern4dette","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/category\/bern4dette\/"},"img":{"alt_text":"Uitnodiging voor de presentatie van 'de genade van de steiger', 21 november 2013 in de Obrechtkerk te Amsterdam.","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/Presentatie-Interbellumboek-Obrechtkerk.png?fit=1122%2C795&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/Presentatie-Interbellumboek-Obrechtkerk.png?fit=1122%2C795&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/Presentatie-Interbellumboek-Obrechtkerk.png?fit=1122%2C795&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/Presentatie-Interbellumboek-Obrechtkerk.png?fit=1122%2C795&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/Presentatie-Interbellumboek-Obrechtkerk.png?fit=1122%2C795&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":13082,"url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/archief\/webitems\/","url_meta":{"origin":4594,"position":2},"title":"Webitems te kust en te keur","author":"Bernadette van Hellenberg Hubar","date":"26 december 2018","format":false,"excerpt":"Webitems | Waarom een aparte opslag nodig was. Soms lijk je met een grote boog om een probleem heen te gaan. En dat is wat we ogenschijnlijk doen met deze toegang op alle webitems die opgesteld zijn in de format van WordPress pagina's. Hoe technisch zullen we het maken? Laat\u2026","rel":"","context":"In \"concordans\"","block_context":{"text":"concordans","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/tag\/concordans\/"},"img":{"alt_text":"Joep Nicolas, Detail van het Sint Maartensraam (1925), Marij Coenen (expositie Cuypershuis) 2014.","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Nicolas-Dirkx-9-okt-14-mc-13-vierkant.jpg?fit=1200%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Nicolas-Dirkx-9-okt-14-mc-13-vierkant.jpg?fit=1200%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Nicolas-Dirkx-9-okt-14-mc-13-vierkant.jpg?fit=1200%2C1200&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Nicolas-Dirkx-9-okt-14-mc-13-vierkant.jpg?fit=1200%2C1200&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Nicolas-Dirkx-9-okt-14-mc-13-vierkant.jpg?fit=1200%2C1200&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":11267,"url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/archief\/homepage\/homepage-september-2017-maart-2018\/","url_meta":{"origin":4594,"position":3},"title":"Homepage september 2017-maart 2018","author":"Bernadette van Hellenberg Hubar","date":"24 maart 2018","format":false,"excerpt":"Op 9 september, aan de voormiddag van de Open Monumentendagen in 2016, kwam mijn boek over de nieuwe Bavo uit, geproduceerd door WBooks te Zwolle in opdracht van de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo te Haarlem. Je kunt het boek bestellen via deze link. De omslag van 'De nieuwe Bavo\u2026","rel":"","context":"In \"E-boek\"","block_context":{"text":"E-boek","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/tag\/e-boek\/"},"img":{"alt_text":"Het boek over de nieuwe Bavo!","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/21137449900_ea1b1d7412_z.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/21137449900_ea1b1d7412_z.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/21137449900_ea1b1d7412_z.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]},{"id":951,"url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/biografie\/biografie\/","url_meta":{"origin":4594,"position":4},"title":"Biografie Bernadette","author":"Bernadette van Hellenberg Hubar","date":"29 januari 2014","format":false,"excerpt":"Bernadette van Hellenberg Hubar geeft uitleg bij een monument in Frankrijk (foto: Poul de Haan 2010). Bernadette van Hellenberg Hubar (1956) studeerde kunstgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit te Utrecht en promoveerde aan de Katholieke Universiteit te Nijmegen op het proefschrift Arbeid & Bezieling, De esthetica van P.J.H. Cuypers, J.A. Alberdingk Thijm\u2026","rel":"","context":"In &quot;Alberdingk Thijm&quot;","block_context":{"text":"Alberdingk Thijm","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/category\/onderzoek\/alberdingk-thijm\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/15972817263_67642a852d_o.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/15972817263_67642a852d_o.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/15972817263_67642a852d_o.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/15972817263_67642a852d_o.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/15972817263_67642a852d_o.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":9855,"url":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/projecten\/glas\/nicolas-en-tijdgenoten\/nicolas-in-de-genade-van-de-steiger-%e2%86%92\/","url_meta":{"origin":4594,"position":5},"title":"Nicolas in &#8216;De genade van de steiger&#8217; \u2192","author":"Bernadette van Hellenberg Hubar","date":"27 juli 2017","format":false,"excerpt":"\u00a0Afb. 343 Joep Nicolas, Intrepiditas (onverschrokkenheid) uit de serie deugden (1926-27) in de trappenhal van het stadhuis van Breda. Deze cyclus is in meer opzichten be\u00efnvloed door het werk dat hij had gedaan aan de voltooiing van de glazen van Derkinderen (1925) in de trappenhal van de Algemene Handelsmaatschappij te\u2026","rel":"","context":"In \"Breda\"","block_context":{"text":"Breda","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/tag\/breda\/"},"img":{"alt_text":"Joep Nicolas, Intrepiditas stadhuis Breda.","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.vanhellenberghubar.org\/wp-content\/uploads\/2014\/08\/Nicolas-Intrepididas.jpg?fit=377%2C726&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4594"}],"version-history":[{"count":64,"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14602,"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4594\/revisions\/14602"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}