{"id":13291,"date":"2019-01-05T17:38:26","date_gmt":"2019-01-05T16:38:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/?page_id=13291"},"modified":"2020-01-06T16:28:20","modified_gmt":"2020-01-06T15:28:20","slug":"een-ster-en-een-kroon","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.vanhellenberghubar.org\/index.php\/archief\/webitems\/een-ster-en-een-kroon\/","title":{"rendered":"Een ster en een kroon (2016)"},"content":{"rendered":"
\"Omslag <\/a> <\/div> <\/div> <\/div> <\/div>\n

Een ster en een kroon \u2014<\/em> <\/span>Wat heeft dit wapen nu met Driekoningen te maken, hoor ik je denken. Als je kijkt naar de volledige afbeelding onder deze link<\/a>, kom je waarschijnlijk niet veel verder, want wat verbindt zo’n feestcantate met de drie wijzen uit het oosten? Het antwoord ligt verborgen in de naam boven het wapen: monseigneur C.J.M. Bottemanne (1823-1903), de vierde bisschop van Haarlem sinds 1853, het jaar van het herstel van de kerkelijke hi\u00ebrarchie in Nederland. Voor hem werd dit blazoen namelijk ontworpen, toen hij in 1883 aantrad. Misschien begint er een lampje te branden als je weet wat zijn roepnaam was: Caspar.<\/p>\n

Tijdens mijn onderzoek afgelopen twee jaar naar de nieuwe Bavo, vond ik in het Noord-Hollands Archief een artikel over dit wapen in het Maandblad van het Genealogisch-heraldiek genootschap “De Nederlandsche Leeuw” <\/em>(1884). <\/em>Zowel de vereniging als het\u00a0<\/em> tijdschrift bestaat nog steeds. De auteur, L.J.A. Braakenburg, begint met zijn vooral protestantse lezerspubliek uit te leggen dat ‘Hoogwaardigheidsbekleeders in de Catholieke kerk een zegel moeten hebben’<\/em>. Dat was nodig om offici\u00eble stukken te kunnen bezegelen. Nu was een van de hoogleraren van het grootseminarie Warmond, waar Bottemanne als president leiding gaf voor hij tot bisschop werd benoemd, zo goed geweest Braakenburg het groot- en kleinzegel te sturen. Dat beschrijft hij als volgt:<\/p>\n

‘Het wapen omgeven door de attributen der bisschop-waardigheid [kruis, mijter, staf, platte hoed met tien kwasten], eigen is;<\/em>
\n doorsneden 1. van azuur [blauw] beladen met een zespuntige ster van goud.<\/em>
\n 2. van keel [rood] beladen met eene gouden zevenpuntige Oostersche koningskroon, op den rand versierd met roode edelgesteenten (gemmae).<\/em>
\n Devies: “Omnia in Charitate.” [Alles in liefde]<\/em>
\n Randschrift van het groot zegel is: Sigillum Casparis Joseph Martini Epi. Harlemen [zegel van Casper Joseph Martinus bisschop van Haarlem].<\/em>
\n Men zou oppervlakkig uit de beschrijving geen “sprekend” wapen herkennen. En toch is dit zoo.<\/em>
\n Toen de Zaligmaker geboren was, togen de drie wijzen uit het Oosten op naar Palestina om Jezus hunne hulde te brengen. Hunne namen waren: Balthazar, Caspar en Melchior. De ster wees aan den blauwen hemel hun den weg, verder heeft de kroon betrekking op hun\u2019 vorstelijken stand, terwijl rood de kleur der Oosterlingen is.<\/em>
\n De verdere verklaring van \u2019t wapen als “sprekend” te zijn, is niet noodig. Want een der voornamen van den Bisschop is die van een der koningen’.*<\/em><\/p>\n

Sprekend of niet, wat zegt het dat Bottemanne zich als een van de wijzen uit het oosten profileerde? Het sluit in ieder geval prachtig aan bij het ori\u00ebntalisme in Nederland dat eind negentiende eeuw aanwakkerde. Hoe belangrijk dit is geweest voor de nieuwe Bavo, laat de prachtige koepel van Joseph Cuypers op de kathedraal (1906) iedere dag weer zien. Dankzij de herleving van de visie en denkbeelden van Thomas van Aquino kon dit ori\u00ebntalisme katholiek ingekaderd worden. De belangstelling voor de Ori\u00ebnt bevorderde ondertussen een groeiende belangstelling voor het land waar Christus leefde, Palestina. Zo trok pastoor A.H.W. Kaag, een van Bottemanne’s redacteuren bij de katholieke pers, in 1895 naar het heilige Land om onder meer Kerstmis in Bethlehem bij te wonen. In de literatuur heet het dat de eerste Nederlandse pelgrimstocht naar het heilige Land in 1905 heeft plaatsgevonden, maar dat klopt toch niet. In De Tijd<\/em> van 12 december 1894 staat een advertentie voor een ‘Bedevaart naar het Heilige Land’<\/em>, onder ‘geestelijke leiding van den Weleerw. Heer Pastoor A. Kaag’.<\/em> Kaag ging dus niet zomaar als toerist op reis, maar had de zorg voor ‘ten hoogste 16 katholieken’<\/em>. In 1898 doet hij uitvoerig verslag van deze pelgrimstocht in weekblad Sint Bavo<\/em>.*
\n…<\/span>
\n\"Historische<\/a>
\nHistorische foto van de grotstal van Bethlehem, waar Christus geboren is en herders en wijzen hem kwamen bezoeken. Ontleend aan het artikel van A.H.W. Kaag over de bedevaart naar Palestina in 1895.<\/i><\/span><\/p>\n

Of Bottemanne zelf nog het heilige Land had willen bezoeken? Dat is zeker niet uitgesloten, maar de bisschop kampte met twee hindernissen: allereerst was het de vraag of hij het verantwoord vond om zijn diocees, en daarmee zijn kudde, zo lang te verlaten. Kaag was immers alles bij elkaar ruim een jaar afwezig. Maar er was een nog grotere handicap. Bottemanne was begin jaren negentig al vrijwel blind. Je kunt je voorstellen dat Kaag bij hem op audi\u00ebntie is geweest om te vertellen over zijn reis. We mogen in ieder geval aannemen dat de bisschop met veel belangstelling zijn artikelen in weekblad Sint Bavo<\/em> gevolgd heeft. Hoe zou dat geweest zijn? Zelf krijg ik een beeld van een winterse avond bij de haard in februari 1898: terwijl zijn secretaris hem het reisverslag van Kaag voorleest, vertrekt Bottemanne in gedachten naar het heilige Land. Als een van de drie wijzen volgt hij de ster naar Bethlehem om de nieuwe Koning te aanbidden en hem goud, wierook en mirre te offeren.<\/p>\n

Deze sc\u00e8ne is verschillende keren in de kathedraal uitgebeeld. Waar zou dat precies zijn?<\/p>\n

B. ((Dit item maakt deel uit van de serie \u2018Kunst met de kleine en de grote K in de nieuwe Bavo<\/a>\u2019 en vormt een bewerking van het item, gepubliceerd op de Facebookpagina<\/a> van de nieuwe Bavo op 6 januari 2016.
\nVerkorte link: bit.ly\/2CQcdlJ-VanHH2Org))<\/p>\n

\"Vragen?<\/a><\/p>\n

\n

Meer informatie & bestelgegevens<\/h4>\n
Het teken * in de bovenstaande tekst verwijst naar de volgende informatie en bronnen:<\/div>\n